Anh Tuấn Ngọc, 32 tuổi, trú Bắc Ninh đã quen với cảnh shipper "vào nhà như đi chợ", nhưng không phải là để giao hàng cho mình, mà cho bố mẹ.

Từ khi nghỉ hưu, ông bà dành nhiều thời gian ở nhà xem điện thoại, lướt mạng xã hội. Ban đầu chỉ xem cho vui, họ dần bị cuốn vào việc mua sắm các sản phẩm do người nổi tiếng quảng cáo.

"Ai nói hay, nói trúng tâm lý người già là bố mẹ tôi tin và mua hết, từ thực phẩm chức năng, đồ ăn "bổ dưỡng", cho tới các sản phẩm gia dụng, tiêu dùng. Trong khi tôi mua đồ đảm bảo, có thương hiệu, đắt tiền, nguồn gốc rõ ràng thì bố mẹ không thích", anh than thở.

Bố mẹ anh tin rằng "có người nổi tiếng đứng ra giới thiệu thì không thể là hàng giả", hoặc "họ bảo tốt cho sức khỏe người lớn tuổi, nhiều người mua lắm rồi".

Gần đây, trên báo chí liên tục xuất hiện các vụ việc thực phẩm bẩn, hàng giả, hàng kém chất lượng được quảng cáo tràn lan trên mạng. Nhiều KOL bị xử lý vì quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng, thậm chí liên quan đến sản phẩm không rõ nguồn gốc. Những thông tin này khiến anh Tuấn Ngọc rất lo lắng.

Sự việc trở nên căng thẳng khi cuối tháng 11 vừa qua, mẹ anh gặp vấn đề về sức khỏe sau một thời gian sử dụng loại thực phẩm mua qua livestream. Khi kiểm tra, anh phát hiện nhãn mác sơ sài, không có đầy đủ thông tin cần thiết. Liên hệ với người bán thì không được phản hồi rõ ràng, còn người từng quảng cáo sản phẩm đã xóa hết các bài đăng liên quan quảng bá sản phẩm.

"Câu chuyện của gia đình tôi không phải cá biệt", anh nói và cho rằng hiện rất nhiều người lớn tuổi đang trở thành đối tượng dễ bị tác động bởi quảng cáo trên mạng, trong khi thiếu thông tin và kỹ năng pháp lý để tự bảo vệ mình khi rủi ro xảy ra.

Sau sự việc trên, bố mẹ anh cảm thấy bị hụt hẫng vì niềm tin đặt nhầm chỗ, nhưng cũng không biết kêu ai, phản ánh ở đâu. Còn Tuấn Ngọc đứng trước hàng loạt câu hỏi, mong được tư vấn: Người tiêu dùng như bố mẹ tôi có quyền gì trong trường hợp này? Người bán và người quảng cáo (KOL) có phải chịu trách nhiệm không? Hay chỉ người sản xuất phải chịu trách nhiệm?

"Và nếu sản phẩm là hàng giả hoặc quảng cáo sai sự thật thì con đường pháp lý để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, sẽ phải tiến hành thế nào?", anh nêu câu hỏi và mong được giải đáp.

Theo luật sư Vũ Tiến Vinh (Công ty luật Bảo An, Hà Nội), hiện nay, việc mua bán trên mạng khá phổ biến, cùng những tiện lợi thì cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người tiêu dùng khi phải đối mặt với hàng giả, hàng kém chất lượng. Đặc biệt khi những sản phẩm đó được quảng cáo, giới thiệu, tung hô bởi những người nổi tiếng, người có ảnh hưởng với công chúng (KOL).

Trên phương diện trách nhiệm pháp lý, theo luật sư Vinh trong trường hợp này, người sản xuất, người bán hàng, người tham gia quảng cáo, giới thiệu sản phẩm tùy theo tính chất, mức độ, vai trò trong việc bán hàng đều phải chịu trách nhiệm pháp lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cụ thể như sau:

Đối với hành vi buôn bán hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính đến 140 triệu đồng; đối với hành vi sản xuất hàng giả thì người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính đến 200 triệu đồng (Điều 9, 10 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung) hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả được quy định tại Điều 192 Bộ luật Hình sự với mức hình phạt tối đa đến 15 năm tù.

Đối với hành vi quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; về số lượng, chất lượng, giá, công dụng, kiểu dáng, bao bì, nhãn hiệu, xuất xứ, chủng loại, phương thức phục vụ, thời hạn bảo hành của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đã đăng ký hoặc đã được công bố thì có thể bị xử phạt hành chính đến 80 triệu đồng (khoản 5 Điều 34 Nghị định 38/2021/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung) hoặc có thể bị truy cứu tội Quảng cáo gian dối theo quy định tại Điều 197 Bộ luật Hình sự với mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Về quyền của người tiêu dùng, liên quan đến việc mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng, luật sư Vinh cho hay, theo quy định tại Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì người tiêu dùng có quyền yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh bồi thường thiệt hại khi: sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật, sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ không phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, không bảo đảm an toàn, đo lường, số lượng, khối lượng, chất lượng, công dụng, giá, nội dung khác theo quy định của pháp luật hoặc không đúng với đăng ký, thông báo, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu, giao kết, cam kết của tổ chức, cá nhân kinh doanh.

Ngoài ra, người tiêu dùng cũng có quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Để việc khiếu nại, khởi kiện đạt kết quả, luật sư Vinh cũng khuyên người tiêu dùng cần giữ lại biên lai mua hàng, chứng từ thanh toán, hình ảnh, video bao bì, tem nhãn, kết quả giám định, đơn hàng trên sàn thương mại... của sản phẩm.

Hải Thư