"Quanh nhà có hàng chục chợ lớn nhỏ, kể cả chợ đầu mối, nhưng tôi không yên tâm", người phụ nữ 43 tuổi ở phường Tam Bình nói.

5 năm nay, thực phẩm cho gia đình năm người nhà chị Phụng chủ yếu lấy từ hai nguồn: nông trại tự trồng ở Củ Chi hoặc Phiên chợ Xanh tại phường Xuân Hòa. Chợ họp sáng thứ bảy và chủ nhật hàng tuần, quy tụ khoảng 40 gian hàng bày bán các loại nông sản như bí, bầu, mướp, khoai, rau cùng thịt heo, gà, cá, mắm của nông dân từ các tỉnh miền Tây, Đông Nam Bộ.

Trước đây, chị Phụng vẫn giữ thói quen đi chợ truyền thống gần nhà, ưu tiên mua của những người già bán rau "cắt ở dưới quê đem lên". Mỗi loại đều chỉ có một ít, nên chị tin là thật.

Niềm tin ấy vỡ vụn khi một lần tình cờ, chị bắt gặp chính những người bán hàng ấy đang lấy rau từ chợ đầu mối về phân lẻ. Kể từ đó chị tẩy chay người bán ở chợ gần nhà, chỉ mua đồ ở chợ quê. "Tôi chấp nhận đi xa, tốn kém hơn để biết rõ thứ mình ăn vào người", chị nói. Mỗi tuần, gia đình chị chi khoảng 1,5 triệu đồng cho rau củ, trái cây tại phiên chợ này.

Chị Phụng là đại diện cho một lớp người tiêu dùng đô thị đang ngày càng khắt khe hơn với thực phẩm. Trong bối cảnh nhiều vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra, các mô hình chợ phiên, chợ xanh hay "từ vườn đến bàn ăn" đang phát triển mạnh tại TP HCM. Ngoài Phiên chợ Xanh ở phường Xuân Hòa, TP HCM còn có các mô hình tương tự, như Chợ phiên Nông sản an toàn TP HCM tổ chức vào các ngày cuối tuần ở Công viên Lê Thị Riêng, Công viên Bình Phú, Khu dân cư An Sương; Phiên chợ Thực phẩm Minh bạch (AFT); Phiên chợ Nông sản hữu cơ (Organic Town) - Phú Mỹ Hưng; Saigon Farmers Market (Thảo Điền).

Các phiên chợ do cộng đồng trồng rau, Hội Nông dân TP HCM hoặc Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA) tổ chức, đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Các phiên chợ thường họp vào cuối tuần hoặc vài tuần, thậm chí một tháng một lần, chủ yếu được quảng bá qua mạng xã hội. Chợ bán đa dạng nông sản, rau củ, thịt, cá tươi sống và các sản phẩm đặc sản khác, tất cả đều do người sản xuất bán trực tiếp. Khác với chợ truyền thống, mỗi món hàng ở đây lượng ít, nguồn gốc rõ ràng và thường không qua trung gian.

Khảo sát tại phiên chợ ở phường Xuân Hòa sáng 11/1, trong bốn tiếng chợ đón khoảng 500 người. Một chủ hàng cho biết 70% trong số đó là khách đến hàng tuần. Tại một phiên chợ quê khác ở phường Phú Nhuận, các quầy rau mồng tơi, cải thìa thường xuyên "cháy hàng" chỉ sau hai giờ mở bán.

Điều níu chân người thành phố không chỉ là mớ rau, con cá, mà là sự minh bạch. Chị Thanh Thùy, quản lý Phiên chợ Xanh - Tử tế cho biết mô hình đã phát triển 10 năm, nhưng gần đây lượng khách tăng mạnh. Điểm khác biệt của chợ là nông dân tham gia phải đăng ký và có chứng nhận sản phẩm. Ba tháng một lần, ban quản lý sẽ chọn và kiểm tra ngẫu nhiên từng lô hàng.

Sự khắt khe này tạo ra áp lực nhưng cũng là cơ hội cho người sản xuất tử tế. Anh Thanh Việt, quê Vĩnh Long cho biết đã bán hàng ở phiên chợ cuối tuần đã 5 năm. Mỗi cuối tuần anh đều chở rau và bánh phồng lên TP HCM. "Khách ở đây không trả giá, họ chỉ cần chất lượng", anh Việt chia sẻ.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của mô hình này là giá cả và sự tiện lợi. Chị Kim Trang, 40 tuổi, ở phường An Khánh thừa nhận giá rau tại chợ xanh thường cao gấp đôi, gấp ba chợ truyền thống và tương đương siêu thị cao cấp. "Đổi lại là sự an tâm cho bố mẹ già và con nhỏ", chị Trang nói sau hai lần bị ngộ độc thực phẩm từ rau chợ thường.

Theo bà Vũ Kim Anh, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), xu hướng này không chỉ dừng lại ở TP HCM. "Người tiêu dùng đang 'khát' sự minh bạch. Khi niềm tin ở chợ truyền thống lung lay, họ sẽ tìm đến những nơi có quy trình kiểm soát giám sát chặt chẽ, dù phải đi xa hơn hay trả giá cao hơn", bà nhận định.

Ngọc Ngân