Mike Yu ở Thượng Hải, Trung Quốc, kể con gái ông từng rất muốn học đại học ở Mỹ, nhưng giờ đã chuyển hướng sang Nhật Bản. Dù cô gái phải mất thêm một năm để học tiếng, ông thấy thoải mái vì học ở Nhật rẻ hơn, lại gần nhà.

Brijesh Patel, 50 tuổi, một thương nhân dệt may ở Ấn Độ, cũng quyết định dừng xin thị thực du học Mỹ cho con, vì nghe nói "tỷ lệ từ chối cao". Trước đó, Patel đã tích cóp nhiều năm, và bỏ ra hơn 8.000 USD phí tư vấn. Con trai anh cũng được nhận vào chương trình thạc sĩ ở hai trường.

"Cả gia đình đều mong con được sang Mỹ, học hành đàng hoàng và có tương lai tốt đẹp. Nhưng chúng tôi không thể đánh cược vì nếu có chuyện gì xảy ra, gia đình sẽ không thể gom đủ tiền thêm lần nữa", Patel nói.

Câu chuyện của Mike Yu hay Brijesh Patel không phải là cá biệt. Dữ liệu từ Cơ quan Quản lý Thương mại quốc tế, Bộ Thương mại Mỹ, tính đến cuối tháng 8 năm ngoái cho thấy khoảng 300.000 sinh viên quốc tế tới Mỹ kỳ mùa thu, giảm 19% so với năm trước đó. Đây là mức giảm lớn nhất được ghi nhận, nếu không tính giai đoạn dịch Covid-19.

Lượng sinh viên châu Á giảm 60.000 người - nhiều nhất, trong đó 45% từ Ấn Độ, 11-12% từ Trung Quốc và Hàn Quốc.

Năm 2025 chứng kiến những biến động chưa từng có trong chính sách giáo dục quốc tế của Mỹ. Việc dừng lịch phỏng vấn visa vào cao điểm mùa hè, yêu cầu đương đơn công khai mạng xã hội để kiểm tra, hay đe dọa thu hồi giấy phép tuyển sinh quốc tế của Đại học Harvard đã giáng đòn mạnh vào niềm tin của phụ huynh.

Ngoài rào cản chính sách, bài toán kinh tế cũng khiến nhiều gia đình chùn bước. Dữ liệu của US News từ 324 đại học Mỹ cho thấy chi phí đại học đã tăng khoảng 40% trong 20 năm qua.

Nếu tính riêng học phí, nhóm trường công lập tăng tới 158%, trung bình khoảng 28.000 USD mỗi năm, trong khi các trường tư thục tăng 132%, trung bình khoảng 46.600 USD.

Huang Qiuping, một bà mẹ ở Thượng Hải, thấy phân vân khi con trai lớp 12 định ứng tuyển vào Đại học Northwestern, chuyên ngành Báo chí.

"Chi phí đại học lên tới cả trăm ngàn USD mỗi năm, tôi bắt đầu thấy do dự liệu đây có phải là khoản đầu tư xứng đáng không, sau này con tôi có dễ xin việc không, có được ở lại hợp pháp không", bà nói.

Theo Times of India, thị thực khó và không chắc chắn về công việc sau tốt nghiệp là lý do khiến nhiều phụ huynh và con em ái ngại.

Visa H-1B, loại thị thực cho người nước ngoài làm việc tại Mỹ, đã thay đổi luật chơi, từ hình thức quay xổ số ngẫu nhiên sang xét chọn theo khung bậc lương từ tháng 12 năm ngoái. Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) sử dụng bốn cấp độ lương để "gán trọng số" cho mỗi hồ sơ. Đương đơn nộp vị trí tương ứng lương bậc IV - mức cao nhất, sẽ có cơ hội được cấp visa cao gấp 4 lần so với người xin việc làm có mức lương bậc I. Thêm vào đó, việc đề xuất tăng phí bảo lãnh H-1B lên mức 100.000 USD khiến nhiều công ty e dè trong việc giữ chân nhân tài ngoại quốc.

Quy định này được cho là sẽ làm giảm mạnh cơ hội xin việc của sinh viên nước ngoài mới tốt nghiệp. Trong một cuộc khảo sát gần đây của Hiệp hội giáo dục quốc tế Mỹ với du học sinh, hơn một nửa (53%) cho biết sẽ không đăng ký học ngay từ đầu nếu việc nhận H-1B được xác định bằng mức lương.

Nghịch lý khác là một số chuyên ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học) vốn được giới du học sinh ưa chuộng giờ ngày càng khó xin việc. Theo báo cáo từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, dựa trên dữ liệu năm 2023, Vật lý, Kỹ thuật máy tính, Khoa học máy tính, Hóa học và Hệ thống thông tin quản lý nằm trong top 10 ngành nghề có tỷ lệ thất nghiệp cao nhất, khoảng 6-8%.

"Những người theo chuyên ngành Khoa học máy tính từ lâu đã bị bán cho một giấc mơ không phù hợp với thực tế..., bởi quá nhiều sinh viên tốt nghiệp nhưng không đủ việc làm", chuyên gia nhân sự Bryan Driscoll nhận định.

Cuộc chiến xin việc của du học sinh Việt ở Mỹ

Giới chuyên môn cảnh báo sự sụt giảm du học sinh gây thiệt hại lớn cho hệ thống giáo dục Mỹ. Năm học vừa qua, nhóm này đóng góp tới 55 tỷ USD cho nền kinh tế, giúp các trường bù đắp ngân sách để giữ học phí thấp cho sinh viên nội địa.

Ngoài ra, sinh viên cao học nước ngoài còn là lực lượng nòng cốt trong giảng dạy và nghiên cứu. Gaurav Khanna, nhà kinh tế tại Đại học California, nhìn nhận nếu số sinh viên quốc tế giảm, chất lượng giảng dạy và ngân sách cho nghiên cứu tại Mỹ chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tình hình ở Mỹ lại mở ra cơ hội cho các "đối thủ" trong thu hút nhân tài. Ở châu Á, Hàn Quốc năm qua đã đạt mục tiêu 300.000 sinh viên quốc tế, sớm hơn hai năm so với kế hoạch. Còn ở châu Âu, Đức đạt kỷ lục hơn 400.000 du học sinh, Pháp nhỉnh hơn với 443.000 người, trong năm học 2024-2025 (tăng 17% so với năm học trước).

Ben Wang, quản lý kinh doanh tại một công ty tư vấn du học tại Thượng Hải, cho biết nhiều phụ huynh đang chuyển hướng sang Anh và Canada.

"Phần lớn trường quốc tế tại Thượng Hải vài năm gần đây tập trung vào chương trình A-Level của Anh, vì chính sách của Mỹ không ổn định, chi phí và rủi ro đều cao", bà nói.

Còn theo Piyush Bhartiya, nhà sáng lập nền tảng công nghệ giáo dục AdmitKard, phần lớn sinh viên Ấn Độ theo STEM, đang chuyển hướng sang các quốc gia châu Âu có thế mạnh về lĩnh vực này.

Doãn Hùng (Tổng hợp)