Yêu thương và kiên nhẫn - Liều thuốc cho trẻ sau sang chấn do thảm họa

Chiều 16/3, tại buổi sinh hoạt chuyên đề của Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai, các chuyên gia đã đưa ra thông điệp cần tìm hiểu và hỗ trợ sức khỏe tâm thần trẻ em sau những thảm họa.

Bác sĩ Đỗ Thùy Dung, Phòng Sức khỏe tâm thần trẻ em và vị thành niên, Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai đã chia sẻ hai ca lâm sàng điển hình. Một bé gái 10 tuổi từng trải qua đêm kinh hoàng khi tòa chung cư bốc cháy. Trong làn khói dày đặc, em chạy theo cha để tìm lối thoát nhưng bị lạc mất chị gái. Sau khi được cứu ra ngoài, em lại tiếp tục phải xa cha mẹ khi mỗi người được chuyển đến một bệnh viện khác nhau. Trong môi trường xa lạ, em nhập viện trong trạng thái hoảng loạn, liên tục khóc. Một trường hợp khác là cậu bé 13 tuổi phải bám trụ giữa dòng nước xiết suốt ba giờ đồng hồ trước khi được cứu. Tuy nhiên, ngay khi vừa được đưa lên bờ, thay vì được an ủi, em lại phải nhận những lời trách mắng vì “dại dột”. Một tháng sau, cậu bé bắt đầu xuất hiện những thay đổi rõ rệt: cáu kỉnh, học tập sa sút và thu mình lại.

Bác sĩ Đỗ Thùy Dung chia sẻ thông tin với báo giới tại hội thảo.

Bác sĩ Đỗ Thùy Dung cho biết: cách ứng xử của người lớn ngay sau thảm họa có thể trở thành liều thuốc chữa lành hoặc vô tình khoét sâu thêm vết thương tâm lý của trẻ: "Quá trình tiếp cận bao gồm các bước hỗ trợ và can thiệp tâm lý chuyên sâu như: lắng nghe những lo lắng và quan sát phản ứng của trẻ qua từng lời nói hoặc cả những khoảng lặng. Các bác sĩ cũng chú trọng đánh giá các yếu tố nguy cơ khiến tình trạng đau khổ kéo dài, điển hình là cú sốc mất người thân hoặc nỗi lo mất đi nhà cửa, đồ dùng, sách vở mà trẻ đã chia sẻ. Từ đó, các biện pháp hỗ trợ được triển khai nhằm giảm bớt lo ngại, thiết lập lại hàng rào bảo vệ và hạn chế để trẻ tiếp xúc với truyền thông hoặc các tác nhân khơi gợi lại sự kiện căng thẳng. Song song đó, trẻ được kết nối với bạn bè cùng phòng, nhận sự hỗ trợ từ các nhà hảo tâm, tổ chức xã hội, cũng như sự thăm hỏi, giúp đỡ học tập từ thầy cô. Đặc biệt, cán bộ chuyên trách còn thực hiện trị liệu tâm lý trực tiếp cho trẻ ngay tại giường bệnh và trong khoa phòng".

Tại buổi chia sẻ, PGS, TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai cho biết: cuộc sống hiện nay con người có thể gặp rất nhiều thảm họa từ hỏa hoạn, lũ lụt đến tai nạn... Đặc biệt, khi một thảm họa xảy ra, những tổn thương về tinh thần thường xuất hiện ngay lập tức, dù không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Não bộ con người có cơ chế tự bảo vệ rất đặc biệt. Đôi khi chính cơ chế này khiến trẻ có những biểu hiện mà người ngoài khó thấu hiểu, nhưng thực chất đó là phản ứng để tồn tại. Trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương nhất do não bộ và khả năng điều hòa cảm xúc đang trong quá trình phát triển. “Sang chấn” trong tâm thần học mang ý nghĩa sống còn đối với mỗi cá nhân. Nếu không được xử lý đúng cách, những đổ vỡ về mối quan hệ hoặc sự đe dọa tính mạng sẽ trở thành thảm họa thực sự đối với tinh thần của trẻ. PGS, TS Nguyễn Văn Tuấn cho hay: "Một đứa trẻ khi phải đối mặt với biến cố lớn, như mất đi người thân hay sự xáo trộn về cấu trúc gia đình, thường không thể thích ứng được ngay. Những tổn thương tâm lý này không chỉ xảy ra tức thời mà sẽ còn song hành rất dài cùng quá trình phát triển của trẻ. Bên cạnh việc cần một môi trường sống ổn định, trẻ rất cần sự thấu hiểu từ anh chị em và bố mẹ. Quá trình quản lý và điều trị ở đây giống như việc chúng ta giúp trẻ 'sửa chữa' những đổ vỡ, hỗ trợ các em dần thích nghi với hoàn cảnh và môi trường mới để sớm quay trở lại nhịp sống bình thường".

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn - Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần chia sẻ thông tin với báo giới tại hội thảo.

Theo các bác sĩ: vết thương trên cơ thể có thể lành theo thời gian, nhưng “vết sẹo tâm hồn” cần sự kiên nhẫn và yêu thương để chữa lành. Vì vậy, việc tiếp cận đúng cách, lắng nghe và hỗ trợ kịp thời sẽ giúp trẻ không bị mắc kẹt trong những sang chấn sau thảm họa. Cha mẹ và người chăm sóc cần lưu ý một số biểu hiện cảnh báo “tín hiệu cầu cứu” của trẻ sau biến cố. Dấu hiệu chung như: Rối loạn giấc ngủ (chiếm khoảng 42% trường hợp); Ác mộng, hồi tưởng sự kiện kinh hoàng, lo âu, trầm cảm kéo dài. Các bác sĩ nhấn mạnh về sự cần thiết xây dựng một mạng lưới hỗ trợ đa chuyên khoa giữa y tế, trường học và gia đình, nhằm bảo vệ sức khỏe tâm thần cho thế hệ trẻ trước những biến động khó lường của thiên tai và thảm họa.

Hoa Mai