Chuyên gia chỉ rõ những dấu hiệu trẻ bị sang chấn tâm lý, cha mẹ cần biết

Chiều 16/3, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức buổi sinh hoạt chuyên đề "Sức khỏe tâm thần trẻ em sau thảm họa: Những ảnh hưởng tâm thần và quản lí".

Sau biến cố, trẻ em thường đối diện với những sang chấn tâm lý âm thầm nhưng dai dẳng

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn - Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần nhấn mạnh: Cuộc sống hiện nay con người có thể gặp bất cứ thảm họa nào xảy ra, từ hỏa hoạn, lũ lụt đến tai nạn... Đối với trẻ em, nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, những "cơn bão" trong tâm hồn trẻ có thể để lại hệ lụy kéo dài đến tận tuổi trưởng thành.

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn - Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần phát biểu.

Tại buổi sinh hoạt chuyên đề, ThS.BS Đỗ Thùy Dung, Viện Sức khỏe tâm thần chia sẻ viện vừa tiếp nhận điều trị bé trai 13 tuổi, học lớp 7 được gia đình đưa đến khám do cảm xúc thất thường. Người nhà chia sẻ sau khi bị giáo viên mắng, bé trai bỏ ra bờ sông chơi và không may trượt ngã xuống nước.

Trong hơn hai giờ lênh đênh trên sông, em phải bám vào vật nổi trước khi được người dân đưa lên bờ trong tình trạng tím tái, lạnh cóng và hoảng loạn. Khi được cứu sống, trẻ ngay lập tức bị cô phụ trách mắng: "Tại sao có hành động dại dột như vậy"?

Sau khi được sơ cứu và theo dõi y tế, em được xuất viện nhưng trong tuần tiếp theo bắt đầu xuất hiện nhiều biểu hiện bất thường như giật mình khi ngủ, ác mộng, run rẩy, hồi hộp, thậm chí tiểu dầm.

"Khoảng một tháng sau, tình trạng tâm lý càng rõ rệt hơn cáu kỉnh, buồn chán, giảm tập trung học tập và bị bạn bè bắt nạt. Khi đến bệnh viện thăm khám, các bác sĩ ghi nhận trẻ có hội chứng trầm cảm và lo âu mức độ vừa, kèm các triệu chứng cơ thể như buồn nôn, đau ngực, đau tay chân. Trẻ được chẩn đoán theo dõi rối loạn hỗn hợp lo âu và trầm cảm. Hiện trẻ đang được điều trị ngoại trú, trị liệu tâm lý"- ThS.BS Thùy Dung chia sẻ.

Viện Sức khỏe tâm thần cũng tiếp nhận những bệnh nhi gặp sang chấn tâm lý sau khi trải qua hỏa hoạn. Đó là trường hợp của một bé gái 10 tuổi từng trải qua đêm kinh hoàng khi tòa chung cư bốc cháy. Trong làn khói dày đặc, em chạy theo cha để tìm lối thoát nhưng bị lạc mất chị gái. Sau khi được cứu ra ngoài, em lại tiếp tục phải xa cha mẹ khi mỗi người được chuyển đến một bệnh viện khác nhau.

Trong môi trường xa lạ, em nhập viện trong trạng thái hoảng loạn, liên tục khóc và hỏi: "Chị con đâu rồi? Mọi người có còn sống không?".

ThS.BS Đỗ Thùy Dung, Viện Sức khỏe tâm thần chia sẻ thông tin.

Theo chuyên gia, với trẻ em, cảm giác mất kết nối với gia đình đôi khi còn gây sang chấn lớn hơn chính sự kiện nguy hiểm. Do đó các chuyên gia, điều quan trọng là trẻ phải được chăm sóc sức khỏe tâm thần ngay sau khi thảm họa xảy ra.

Dấu hiệu cho thấy trẻ gặp sang chấn tâm lý

TS Vũ Sơn Tùng, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho hay trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương nhất khi xảy ra thảm họa.

Một phần nguyên nhân là do não bộ và khả năng điều hòa cảm xúc của trẻ vẫn đang trong quá trình phát triển. Trẻ cũng hạn chế trong việc hiểu và diễn đạt cảm xúc, đồng thời phụ thuộc nhiều vào cha mẹ hoặc người chăm sóc.

Khi các cấu trúc quen thuộc như gia đình, trường học hoặc cộng đồng bị gián đoạn bởi thảm họa, trẻ dễ rơi vào trạng thái bất an. Ngoài ra, phản ứng tâm lý của trẻ thường biểu hiện khác người lớn, nên đôi khi bị bỏ sót hoặc hiểu nhầm là hành vi "bướng bỉnh".

"Mức độ sang chấn ở mỗi trẻ cũng khác nhau, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tính cách, tiền sử sang chấn, khả năng hỗ trợ của gia đình, mức độ mất mát hoặc nguy hiểm mà trẻ trải qua- TS Sơn Tùng nói.

Các chuyên gia khuyến cáo, khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu bất ổn tâm lý, gia đình nên đưa trẻ đến Viện Sức khỏe Tâm thần để được các bác sỹ và chuyên gia hỗ trợ kịp thời.

TS.BS Vũ Sơn Tùng tư vấn cho gia đình đưa con đến khám tâm lý.

Cha mẹ và người chăm sóc cần lưu ý một số biểu hiện cảnh báo "tín hiệu cầu cứu" của trẻ sau biến cố. Dấu hiệu chung như: Rối loạn giấc ngủ (chiếm khoảng 42% trường hợp); Ác mộng, hồi tưởng sự kiện kinh hoàng, lo âu, trầm cảm kéo dài.

"Ở trẻ nhỏ (dưới 5 tuổi): Trở lại các hành vi như tè dầm, mút tay; Bám chặt người thân, sợ bóng tối; Quấy khóc, giật mình thường xuyên.

Trẻ lớn và thiếu niên: Thu mình, cô lập, học tập sa sút, dễ cáu gắt; Tránh né giao tiếp hoặc tìm đến các hành vi tiêu cực"- TS Vũ Sơn Tùng nói.

Các chuyên gia khuyến nghị cha mẹ và cộng đồng áp dụng nguyên tắc "Sơ cứu tâm lý" để giúp trẻ vượt qua giai đoạn khó khăn, đảm bảo an toàn cho trẻ như: Luôn ở cạnh trẻ, trấn an bằng sự bình tĩnh của người lớn.

Mục tiêu của phương pháp này là giúp trẻ cảm thấy an toàn, ổn định cảm xúc và kết nối lại với các nguồn hỗ trợ xung quanh. Trẻ được lắng nghe, được cung cấp thông tin rõ ràng và không bị ép phải kể lại chi tiết sang chấn khi chưa sẵn sàng.

TS Tùng cũng cho hay sự hỗ trợ từ gia đình và nhà trường đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phục hồi tâm lý của trẻ.

"Cha mẹ nên ở gần, trấn an trẻ một cách trung thực, hạn chế cho trẻ tiếp xúc quá nhiều với hình ảnh hoặc thông tin tiêu cực từ truyền thông. Việc duy trì nhịp sinh hoạt hằng ngày như giờ ngủ, ăn uống, học tập cũng giúp trẻ dần lấy lại cảm giác an toàn"- TS Tùng nói.

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh thêm, vết thương trên cơ thể có thể lành theo thời gian, nhưng "vết sẹo tâm hồn" cần sự kiên nhẫn và yêu thương để chữa lành. Vì vậy, việc tiếp cận đúng cách, lắng nghe và hỗ trợ kịp thời sẽ giúp trẻ không bị mắc kẹt trong những sang chấn sau thảm họa.

Quang cảnh buổi họp báo.

Bài và ảnh Thái Bình