Xung đột Ukraine: Nga chờ đón những ý tưởng mới, nhưng điều kiện cốt lõi vẫn 'bất di bất dịch'

Sau gần 4 năm rưỡi xung đột, Nga hiện kiểm soát khoảng 1/5 lãnh thổ Ukraine. Moscow nhiều lần tuyên bố sẵn sàng đàm phán, nhưng khẳng định mọi thỏa thuận phải thừa nhận những thay đổi về lãnh thổ và chính trị do xung đột tạo ra. (Nguồn: ODI)

Tuyên bố trên do Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov đưa ra ngày 20/8, trong bối cảnh các nỗ lực của Moscow và Washington nhằm khôi phục đàm phán gần như rơi vào bế tắc, trong khi những diễn biến địa chính trị xoay quanh xung đột tại Iran tiếp tục làm tình hình thêm phức tạp.

Theo ông Ryabkov, vấn đề then chốt là liệu Washington có thể tác động tới Kiev và các nước châu Âu ủng hộ Ukraine hay không. Moscow lâu nay vẫn cáo buộc các bên này theo đuổi mục tiêu đánh bại Nga về mặt chiến lược.

Bế tắc trong tìm kiếm điểm dung hòa

Theo Tạp chí Modern Diplomacy, sau gần 4 năm rưỡi xung đột, Nga hiện kiểm soát khoảng 1/5 lãnh thổ Ukraine. Moscow nhiều lần tuyên bố sẵn sàng đàm phán, nhưng khẳng định mọi thỏa thuận phải thừa nhận những thay đổi về lãnh thổ và chính trị do xung đột tạo ra.

Ông Ryabkov nhắc lại lập trường này, cho biết Nga sẵn sàng xem xét các đề xuất phù hợp với mục tiêu của Tổng thống Vladimir Putin là “thực tế trên thực địa”.

Cách diễn đạt này cho thấy một trong những trở ngại lớn nhất đối với khả năng đạt được thỏa thuận. Trong khi Washington bày tỏ mong muốn tìm kiếm một giải pháp dung hòa, cách Nga nhìn nhận về một thỏa thuận “thực tế” vẫn có nhiều khác biệt so với lập trường của Ukraine và một số chính phủ châu Âu.

Mỹ tiếp tục bày tỏ ủng hộ các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột. Hồi tháng trước, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết, Washington vẫn cam kết thúc đẩy tiến trình này sau cuộc gặp với Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tại Manila. Tuy nhiên, ông Rubio cũng thừa nhận chưa có thỏa thuận nào trong tầm tay và Washington đang tìm kiếm một “điểm dung hòa”.

Trong khi đó, Điện Kremlin cho biết, hiện chưa có thông tin về khả năng các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ là ông Jared Kushner và ông Steve Witkoff, từng đóng vai trò đáng chú ý trong các cuộc tiếp xúc với Nga, thực hiện một chuyến thăm mới tới Moscow.

Vấn đề hạt nhân và Iran

Các cuộc tiếp xúc liên quan Ukraine cũng chịu tác động từ cuộc khủng hoảng địa chính trị rộng lớn hơn xoay quanh Iran. Các cuộc đàm phán giữa Washington và Moscow phần lớn rơi vào tình trạng đình trệ khi sự chú ý chuyển sang những diễn biến tại Trung Đông.

Điều này đặt ra thêm một thách thức đối với các nỗ lực ngoại giao. Xung đột tại Iran càng chi phối chính sách đối ngoại của Mỹ, Washington càng khó duy trì sự tập trung chính trị liên tục cho tiến trình đàm phán vốn đã hết sức phức tạp về Ukraine.

Đồng thời, Nga có thể coi sự thay đổi trong chương trình nghị sự toàn cầu là cơ hội để củng cố vị thế đàm phán, khi lập luận rằng, các chính phủ phương Tây cuối cùng sẽ phải ưu tiên đàm phán thay vì kéo dài đối đầu.

Bên cạnh vấn đề Ukraine, ông Ryabkov cũng cho biết, Moscow vẫn quan tâm đến việc tìm kiếm các cơ chế ngoại giao nhằm ổn định quan hệ với Washington trong lĩnh vực vũ khí hạt nhân.

Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) đã hết hạn vào tháng 2, khiến Nga và Mỹ lần đầu tiên trong hơn 5 thập kỷ không còn bị ràng buộc bởi các giới hạn về kho vũ khí hạt nhân chiến lược.

Nga cho biết sẽ tiếp tục tuân thủ các giới hạn của hiệp ước nếu Mỹ cũng làm điều tương tự. Theo ông Ryabkov, Moskva vẫn để ngỏ khả năng tìm kiếm các giải pháp chính trị và ngoại giao nhằm ổn định quan hệ hai nước trong lĩnh vực hạt nhân trong tương lai.

Nga mở cửa, nhưng chưa có lối vào cho thỏa thuận?

Theo Modern Diplomacy, thông điệp mới nhất từ Moscow đáng chú ý không hẳn vì cho thấy khả năng sớm đạt được đột phá, mà bởi nó cho thấy Nga vẫn duy trì kênh ngoại giao, đồng thời tiếp tục khẳng định các điều kiện của mình.

Việc Điện Kremlin nhấn mạnh “thực tế trên thực địa” cho thấy Nga muốn lấy quyền kiểm soát lãnh thổ hiện nay làm một trong những nền tảng cho bất kỳ cuộc đàm phán nào trong tương lai. Điều này có thể khiến việc đạt được thỏa thuận trở nên khó khăn, bởi Ukraine và các đối tác châu Âu khó chấp nhận việc những phần lãnh thổ Nga đang kiểm soát mặc nhiên chuyển thành những nhượng bộ chính trị lâu dài.

Đối với Washington, bài toán còn phức tạp hơn. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm tìm kiếm một giải pháp dung hòa cũng phải cân bằng giữa yêu cầu của Nga, các tuyên bố chủ quyền của Ukraine và những quan ngại về an ninh của châu Âu, trong bối cảnh môi trường chiến lược tiếp tục thay đổi nhanh chóng vì xung đột tại Iran.

Yếu tố hạt nhân càng làm bức tranh thêm phức tạp. Khi New START đã hết hạn, việc duy trì đối thoại giữa Mỹ và Nga có thể trở nên ngày càng quan trọng, ngay cả khi tiến triển trong vấn đề Ukraine vẫn hạn chế.

Hiện tại, lập trường của Nga dường như là sẵn sàng đàm phán, nhưng chỉ trên cơ sở tương quan lực lượng do xung đột tạo ra. Thử thách thực sự sẽ là liệu Washington có thể biến sự cởi mở có điều kiện này thành một khuôn khổ mà Kiev, Moscow và châu Âu đều có thể chấp nhận hay không.

Bảo Minh