Xung đột Trung Đông: Một loạt tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ tại Vùng Vịnh vào tầm ngắm, Iran muốn phát thông điệp gì?

Theo hãng thông tấn Anadolu, danh sách mà IRGC điểm tên gồm 18 doanh nghiệp, từ Cisco, Intel, Oracle, Microsoft đến Google, Meta, Nvidia, Tesla và Boeing, cùng công ty AI G42 tại Abu Dhabi.

IRGC cáo buộc các doanh nghiệp này hỗ trợ các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel thông qua công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo, đồng thời tuyên bố đây là “mục tiêu hợp pháp”. Thông điệp còn cảnh báo khả năng trả đũa và kêu gọi nhân viên rời nơi làm việc trước hạn chót là 20h ngày 1/4 (giờ Iran).

Khi thời hạn chót này trôi qua, sự chú ý hiện chuyển sang ý nghĩa của các đe dọa mà Iran đưa ra đối với cục diện xung đột cũng như đối với hạ tầng số đang mở rộng nhanh chóng của Vùng Vịnh - nơi đang thu hút hàng nghìn tỷ USD đầu tư vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (AI).

Ông Sam Winter-Levy, chuyên gia thuộc Chương trình Công nghệ và Quan hệ quốc tế của Quỹ Carnegie vì Hòa bình quốc tế, nhận định: “Iran đang tìm cách làm gia tăng chi phí đối với Mỹ và các nước Vùng Vịnh nhằm buộc họ chấm dứt các hoạt động hiện tại. Họ đang nhắm vào ngành công nghệ – biểu tượng của sự hợp tác Mỹ-Vùng Vịnh”.

Hạ tầng công nghệ quy mô lớn đối mặt rủi ro

Trong những năm gần đây, các tập đoàn Mỹ đã đẩy mạnh hiện diện tại khu vực nhờ lợi thế năng lượng dồi dào và chi phí điện thấp, từ đó xây dựng một mạng lưới đang tăng trưởng nhanh gồm các trung tâm dữ liệu, dịch vụ điện toán đám mây và hạ tầng trí tuệ nhân tạo.

Cụ thể, các công ty như Cisco, OpenAI, Oracle và Nvidia đang tham gia dự án khu tổ hợp trung tâm dữ liệu Stargate Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) trị giá khoảng 30 tỷ USD. Dự kiến là dự án lớn nhất cùng loại ngoài lãnh thổ Mỹ với diện tích trải dài 26km2, dự án này dự kiến sẽ đi vào hoạt động trong năm nay.

Oracle hiện đã vận hành các “vùng đám mây” – tức các cụm trung tâm dữ liệu đặt gần người dùng nhằm lưu trữ dữ liệu và vận hành dịch vụ số – tại Abu Dhabi và Dubai (UAE), đóng vai trò là xương sống cho các dịch vụ số của chính phủ và khu vực tư nhân, đồng thời cũng có mặt tại Jeddah và Riyadh (Saudi Arabia).

Năm 2024, Google công bố hợp tác với các đối tác Saudi Arabia nhằm mở rộng hiện diện điện toán đám mây và tăng cường năng lực AI, bao gồm kế hoạch xây dựng một trung tâm AI lớn với khoản đầu tư chung trị giá 10 tỷ USD cùng quỹ đầu tư quốc gia Saudi Arabia. Trước đó một năm, hãng đã triển khai các vùng đám mây tại Saudi Arabia và Qatar.

Microsoft cũng mở rộng dấu ấn tại khu vực, công bố khoản đầu tư 1,5 tỷ USD vào công ty AI G42 tại Abu Dhabi vào năm 2024, sau khi đã thiết lập một khu vực trung tâm dữ liệu đám mây tại Qatar vào năm 2022.

Nvidia đang xây dựng hạ tầng AI tại Saudi Arabia thông qua các đối tác địa phương, bao gồm HUMAIN, phát triển các “nhà máy AI” quy mô lớn với công suất dự kiến lên tới 500 megawatt, sử dụng hàng trăm nghìn chip tiên tiến.

Trong khi đó, Amazon Web Services (AWS) đã công bố kế hoạch đầu tư hơn 5,3 tỷ USD để xây dựng một khu AI mới với hạ tầng chuyên biệt tại Saudi Arabia. AWS hiện đã vận hành các cơ sở tại UAE và Bahrain, trong đó một số đã bị ảnh hưởng bởi chiến sự.

Tuy nhiên, theo báo The New York Times, các kế hoạch đầu tư trị giá hàng nghìn tỷ USD hiện đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng bởi xung đột Trung Đông.

Hồi đầu tháng 3, một số cơ sở trung tâm dữ liệu tại UAE và Bahrain đã bị hư hại do các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái, đánh dấu lần đầu tiên hạ tầng đám mây thương mại bị ảnh hưởng trực tiếp bởi hành động quân sự. Đến ngày 1/4, báo Financial Times đưa tin, một cuộc tấn công khác tiếp tục gây thiệt hại cho hoạt động điện toán đám mây của Amazon tại Bahrain.

“Mục tiêu mềm” và hệ lụy dây chuyền

Theo chuyên gia công nghệ và an ninh độc lập Lukasz Olejnik, cho đến gần đây, các cuộc tấn công vật lý nhằm vào hạ tầng điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu thương mại hầu như chưa được xem là một rủi ro đáng kể. Tuy nhiên, điều này giờ đây không còn mang tính giả định mà đã trở thành nguy cơ thực tế, buộc các công ty bảo hiểm, ban lãnh đạo doanh nghiệp và các nhà hoạch định hạ tầng phải tính đến trong các kịch bản rủi ro.

Các trung tâm dữ liệu được đánh giá là đặc biệt dễ tổn thương do phụ thuộc vào nguồn điện ổn định, hệ thống làm mát và kết nối liên tục, vì vậy thường bị coi là “mục tiêu mềm”. Theo ông Sam Winter-Levy, chỉ cần hệ thống làm mát hoặc nguồn điện bị vô hiệu hóa, toàn bộ cơ sở có thể phải ngừng hoạt động, gây gián đoạn trên diện rộng. Ngay cả sự cố trong thời gian ngắn cũng có thể khiến doanh nghiệp thiệt hại hàng triệu USD.

Tác động kinh tế có thể diễn ra theo hai cấp độ, trước hết là sự gián đoạn dịch vụ tức thời. Các doanh nghiệp phụ thuộc vào hạ tầng đám mây đặt tại Vùng Vịnh có thể mất quyền truy cập vào ứng dụng, dữ liệu và hệ thống thanh toán, kéo theo ảnh hưởng đến các lĩnh vực như ngân hàng, logistics và dịch vụ số.

Về dài hạn, những sự cố như vậy có nguy cơ làm suy giảm vị thế của Vùng Vịnh như một trung tâm dữ liệu an toàn và đáng tin cậy trên thế giới. Các quốc gia trong khu vực đã mất nhiều năm và đầu tư hàng tỷ USD để xây dựng hình ảnh là điểm đến ổn định cho dữ liệu toàn cầu, nhưng trong bối cảnh rủi ro gia tăng, các nhà đầu tư, doanh nghiệp và công ty bảo hiểm đều đang phải đánh giá lại mức độ rủi ro. Điều này đồng nghĩa chi phí để Vùng Vịnh thu hút hoạt động kinh doanh trong tương lai có thể tăng lên đáng kể.

Các nhà phân tích đánh giá, những mối đe dọa trên cho thấy một sự thay đổi chiến lược rộng lớn hơn của Iran. Theo ông Winter-Levy, Tehran đang phát đi thông điệp rằng, họ không còn phân biệt rõ ràng giữa hoạt động dân sự và quân sự của các công ty Mỹ. Dưới góc nhìn của Iran, một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ điện toán đám mây cho Bộ Quốc phòng Mỹ và cho một ngân hàng tại Dubai không phải là hai thực thể tách biệt, mà vẫn là cùng một mục tiêu.

Danh sách các công ty bị nêu tên trên càng củng cố nhận định này, khi phạm vi trải rộng từ các nhà cung cấp dịch vụ đám mây như AWS và Oracle, đến các nhà thầu quốc phòng như Boeing và Palantir, các tổ chức tài chính như JP Morgan và các tập đoàn công nghiệp như General Electric.

Theo ông Winter-Levy, logic ở đây không chỉ đơn thuần là trả đũa. Bằng cách đe dọa toàn bộ sự hiện diện thương mại của phương Tây tại Vùng Vịnh, Iran đang làm gia tăng chi phí và rủi ro đối với chính mối quan hệ kinh tế giữa Mỹ và khu vực này.

Việc mở rộng mục tiêu sang lĩnh vực công nghệ cho thấy xung đột không còn giới hạn trong không gian quân sự truyền thống, mà đang lan sang hạ tầng số – trụ cột của nền kinh tế hiện đại. Nếu các rủi ro này tiếp tục hiện hữu, tham vọng trở thành trung tâm công nghệ toàn cầu của Vùng Vịnh sẽ phải đối mặt với thách thức chưa từng có, trong khi chi phí địa chính trị của cuộc đối đầu cũng ngày càng gia tăng.

(tổng hợp)

Hoàng Hà