Xung đột Trung Đông leo thang tác động thế nào đến giá dầu và khí đốt?

Đảo Qeshm của Iran nằm trên eo biển Hormuz. Ảnh: IRNA/TTXVN

Theo trang The Guardian (Anh), Tehran đã nhằm vào các cơ sở dầu mỏ ở một số nước láng giềng, trong khi hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz, điểm nghẽn chiến lược ở cửa ngõ Vịnh Ba Tư, đã gần như tê liệt.

Tuyến hàng hải nằm giữa Iran và Oman, nơi hẹp nhất chỉ hơn 32 km, là “yết hầu” không thể thay thế của thương mại năng lượng toàn cầu. Khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới đi qua Eo biển Hormuz trước khi ra Ấn Độ Dương và tới các thị trường quốc tế.

Dù Iran có không tuyên bố phong tỏa tuyến đường này thì điều đó dường như không cần thiết. Tâm lý lo ngại đang lan rộng trong giới vận tải biển, doanh nghiệp dầu khí và các công ty bảo hiểm, đã khiến lưu lượng tàu bè sụt giảm mạnh. Trong khi đó, vào tối ngày 2/3, Iran tuyên bố sẽ “đốt cháy bất kỳ tàu nào” tìm cách đi qua Eo biển Hormuz.

Dữ liệu trực quan về giao thông hàng hải cho thấy số tàu thuyền qua lại Eo biển Hormuz đã giảm rõ rệt vào cuối tuần qua, với các cụm tàu chở dầu neo đậu hai bên eo biển để chờ diễn biến tiếp theo.

Những lo ngại này không phải không có cơ sở. Ít nhất ba tàu chở dầu đã bị hư hại và một thuyền viên thiệt mạng cuối tuần. Cảng Jebel Ali ở Dubai, cảng container nhộn nhịp nhất thế giới ngoài châu Á, từng phải tạm ngừng hoạt động trước khi mở cửa trở lại, sau khi mảnh vỡ từ một vụ đánh chặn trên không rơi xuống gây cháy tại một cầu cảng.

Theo Lloyd’s List, ấn phẩm chuyên ngành vận tải biển có trụ sở tại London (Anh), số tàu hàng đi qua eo biển đã giảm từ hơn 50 chuyến mỗi ngày xuống còn 7 chuyến vào ngày 1/3.

Ngày 2/3, lực lượng Iran tuyên bố đã tấn công tàu chở nhiên liệu Athe Nova treo cờ Honduras bằng hai thiết bị bay không người lái khi tàu này ở trong eo biển, khiến con tàu bốc cháy. Tehran cũng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào một cơ sở cảng tại Oman và một tàu ở phía Tây Bắc Muscat (Oman), đồng thời phát cảnh báo qua sóng vô tuyến tới các tàu dự định đi qua Eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, giá dầu thô đã tăng hơn 10% trong cuối tuần, vượt mốc 80 USD/thùng trước khi hạ nhiệt nhẹ vào ngày 3/3.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng giao tranh sẽ không kéo dài quá vài tuần. Tuy nhiên, một số nhà phân tích nhận định nếu xung đột kéo dài, giá dầu Brent có thể tăng lên 100 USD/thùng.

Bà Fiona Cincotta, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại City Index, nhận định giá dầu thô Mỹ có thể lên tới 90 USD/thùng do lo ngại nguồn cung nếu lưu thông qua eo biển không sớm được khôi phục.

Nguồn cung dầu còn có nguy cơ bị siết chặt hơn nếu hai bên tiếp tục tấn công các cơ sở khai thác và lọc dầu trong khu vực. Iran đã nhắm vào hạ tầng năng lượng của các đồng minh Mỹ bằng nhiều đợt không kích.

Tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco của Saudi Arabia đã đóng cửa nhà máy lọc dầu Ras Tanura ở bờ đông nước này - công suất khoảng 550.000 thùng/ngày - từ sáng 3/3 sau khi cơ sở này bị mảnh vỡ từ các thiết bị bay không người lái (UAV) bị đánh chặn rơi trúng.

Đảo Qeshm của Iran nằm trên eo biển Hormuz. Ảnh: IRNA/TTXVN

Xung đột cũng làm gián đoạn nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). QatarEnergy, nhà cung cấp LNG lớn nhất thế giới, buộc phải tạm dừng sản xuất ngày 3/3 sau một vụ tấn công bằng UAV được cho là do Iran thực hiện.

Qatar cung cấp khoảng 20% nguồn LNG toàn cầu, nguồn năng lượng ngày càng quan trọng khi châu Âu nỗ lực giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga. Diễn biến mới đã đẩy giá khí đốt châu Âu lên mức cao nhất kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022.

Dù giá khí đốt tại châu Âu hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với đỉnh năm 2022 và giá dầu mới tương đương mức cách đây hai năm, xu hướng tăng kéo dài có thể tạo thêm áp lực cho các nền kinh tế phương Tây vốn chỉ mới bắt đầu phục hồi sau cú sốc lạm phát do xung đột Ukraine.

Trong Thông điệp Liên bang tuần trước, Tổng thống Trump cho rằng lạm phát và giá nhiên liệu tại Mỹ đang giảm. Tuy nhiên, nếu chi phí sinh hoạt tăng trở lại, điều này có thể ảnh hưởng tới triển vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào mùa thu.

Video Khói bốc lên cuồn cuộn từ nhà máy lọc dầu Ras Tanura của Aramco tại Saudi Arabia (Nguồn: The Guardian):

Ở thời điểm hiện tại, tác động vẫn ở mức tương đối hạn chế. Ông Jim Reid, chuyên gia phân tích của Deutsche Bank, cho biết mức tăng 8,2% của giá dầu trong phiên ngày 2/3 - tính đến giữa chiều - chỉ là mức tăng theo ngày lớn thứ 38 kể từ năm 1990.

Tuy nhiên, nếu khủng hoảng Iran kéo dài, nguy cơ giá năng lượng tăng mạnh hơn là điều khó tránh khỏi, có thể tạo hiệu ứng dây chuyền lan rộng khắp nền kinh tế. Giá dầu cao hơn đồng nghĩa giá xăng tăng, chi phí vận tải đường biển, đường bộ và hàng không leo thang, qua đó đẩy giá hàng hóa lên cao.

Bà Jess Ralston từ tổ chức nghiên cứu Energy and Climate Intelligence Unit nhận định: “Trong bối cảnh nhiều hộ gia đình vẫn đang gánh nợ từ cuộc khủng hoảng khí đốt trước đó, đà tăng giá hiện nay là tín hiệu đáng lo, cho thấy hóa đơn năng lượng của cả hộ gia đình và doanh nghiệp có thể tăng trở lại”.

Các chuyên gia của công ty quản lý tài sản Quilter (Anh) ước tính mỗi khi giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng có thể làm lạm phát tiêu dùng tăng thêm khoảng 0,4 điểm phần trăm, đồng thời khiến tăng trưởng GDP toàn cầu giảm tới 0,3 điểm phần trăm nếu khủng hoảng kéo dài.

Trong bối cảnh đó, các nền kinh tế tiêu thụ nhiều năng lượng phải chi trả cao hơn cho dầu và khí đốt có thể vô tình mang lại lợi ích tài chính cho Nga - quốc gia sở hữu trữ lượng năng lượng lớn, nguồn thu quan trọng cho ngân sách trong bối cảnh xung đột tại Ukraine. Tuần trước, ông Kirill Dmitriev, cố vấn đầu tư của Tổng thống Nga Vladimir Putin, dự báo giá dầu có thể sớm chạm mốc 100 USD/thùng.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc