Israel phá hủy tiêm kích hạng nhẹ F-5 của Iran - dấu chấm hết cho một biểu tượng thời Chiến tranh Lạnh

Trong các đợt tập kích nhằm vào mục tiêu quân sự Iran, Israel tuyên bố đã phá hủy một số tiêm kích hạng nhẹ F-5 Freedom Fighter đỗ tại căn cứ không quân.

Đây là dòng chiến đấu cơ phản lực hạng nhẹ do hãng Northrop của Mỹ phát triển từ thập niên 1960, từng được xuất khẩu rộng rãi và trở thành một trong những máy bay chiến đấu phổ biến nhất thời Chiến tranh Lạnh.

Iran tiếp nhận F-5 từ cuối thập niên 1960 khi còn là đồng minh thân cận của Mỹ. Trước năm 1979, Tehran đã mua hơn 150 máy bay F-5A Freedom Fighter và F-5E Tiger II.

Sau khi quan hệ 2 nước đổ vỡ, Iran mất nguồn phụ tùng chính hãng, buộc phải tự duy trì, hoán cải và nội địa hóa nhiều thành phần kỹ thuật để giữ phi đội hoạt động.

F-5 Freedom Fighter và biến thể nâng cấp F-5E Tiger II là tiêm kích hạng nhẹ 2 động cơ, 1 chỗ ngồi hoặc 2 chỗ ngồi tùy phiên bản. Máy bay có chiều dài khoảng 14,5 m, sải cánh 8,1 m, chiều cao 4 m.

Trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 11 tấn. F-5 sử dụng 2 động cơ phản lực General Electric J85, cho phép đạt tốc độ tối đa khoảng 1.700 km/h và trần bay khoảng 15 km.

Về hỏa lực, F-5E Tiger II được trang bị 2 pháo tự động M39A2 cỡ 20 mm đặt ở mũi, mỗi pháo có cơ số đạn khoảng 280 viên.

Máy bay có 7 giá treo vũ khí, tải trọng mang theo khoảng 3 tấn bom và tên lửa. Cấu hình vũ khí có thể bao gồm tên lửa không đối không tầm ngắn dẫn đường hồng ngoại AIM-9 Sidewinder, bom rơi tự do, bom dẫn đường bằng laser và rocket không điều khiển.

Trong quá trình tự nâng cấp, Iran đã tích hợp thêm một số loại tên lửa nội địa tương thích.

Theo ước tính của giới phân tích, hiện nay Iran còn khoảng 20 - 30 chiếc F-5 ở trạng thái có thể hoạt động, chủ yếu phục vụ nhiệm vụ huấn luyện nâng cao và tuần tra phòng không cục bộ.

Một số khung thân F-5 cũng được Iran sử dụng làm nền tảng phát triển tiêm kích nội địa như dòng HESA Azarakhsh và Saeqeh.

Việc Israel phá hủy F-5, nếu được xác nhận đầy đủ, không chỉ mang ý nghĩa về mặt chiến thuật mà còn tác động đến khả năng duy trì phi đội tiêm kích hạng nhẹ của Iran.

Dù F-5 không còn là máy bay chiếm ưu thế trên không trong môi trường hiện đại, nó vẫn đóng vai trò nhất định trong hệ thống phòng thủ phân tầng.

Về mặt chiến lược, F-5 được thiết kế theo triết lý đơn giản, chi phí thấp, dễ bảo dưỡng. Đây là lý do nhiều quốc gia đang phát triển từng lựa chọn dòng máy bay này.

Tuy nhiên, trong môi trường tác chiến hiện đại với radar mảng pha, tên lửa không đối không tầm xa và hệ thống tác chiến điện tử phức tạp, F-5 bộc lộ nhiều hạn chế.

Diện tích phản xạ radar tương đối lớn, hệ thống điện tử nguyên bản lạc hậu và khả năng mang tải trọng vũ khí hạn chế khiến máy bay khó tồn tại trước tiêm kích thế hệ mới.

Tuy vậy, việc F-5 vẫn còn xuất hiện trong biên chế Iran sau hơn 50 năm cho thấy nỗ lực duy trì tài sản quân sự từ thời còn hợp tác với Mỹ.

Trong điều kiện bị cấm vận dài hạn, Tehran đã kéo dài vòng đời khung thân và động cơ vượt xa tuổi thọ thiết kế ban đầu.

Đòn tập kích nhằm vào F-5 cũng phản ánh chiến lược làm suy giảm dần các nền tảng không quân cũ của Iran. Khi số lượng máy bay sẵn sàng chiến đấu vốn đã hạn chế, mỗi tổn thất đều có tác động tương đối lớn.

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, việc bảo toàn phi đội, dù là thế hệ cũ, vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực phòng không tổng thể.

F-5 Freedom Fighter từng được xem là biểu tượng của chiến lược xuất khẩu vũ khí Mỹ thời Chiến tranh Lạnh. Nay, sự hiện diện của nó trong xung đột hiện đại là minh chứng cho vòng đời dài của một thiết kế quân sự, đồng thời cho thấy sự chênh lệch công nghệ ngày càng rõ rệt giữa các bên tham chiến.