Xung đột Trung Đông – biến số khó lường đối với các ngân hàng trung ương châu Á

Trụ sở Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BOJ) ở Tokyo. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Trong bối cảnh môi trường tiền tệ toàn cầu nhìn chung vẫn theo hướng nới lỏng sau giai đoạn căng thẳng thương mại liên quan đến các chính sách thuế quan của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump năm 2025 và lạm phát có xu hướng hạ nhiệt, nhiều ngân hàng trung ương châu Á trước đó được dự báo sẽ tạm dừng hoặc làm chậm tốc độ cắt giảm lãi suất trong năm 2026. Tuy nhiên, đợt tăng giá dầu gần đây đã khiến triển vọng này trở nên bất định.

Thách thức đánh giá tác động của cú sốc mới đặc biệt rõ rệt đối với Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) – cơ quan đang đi ngược xu hướng của khu vực khi theo đuổi chu kỳ tăng lãi suất. Việc nâng lãi suất có thể góp phần kiềm chế lạm phát nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ kìm hãm tăng trưởng kinh tế.

Ông Takeshi Yamaguchi, nhà kinh tế trưởng về Nhật Bản tại Morgan Stanley MUFG Securities, nhận định BoJ nhiều khả năng sẽ áp dụng lập trường thận trọng hơn, qua đó làm giảm khả năng tăng lãi suất trong ngắn hạn. Trong một báo cáo gần đây, ông cảnh báo kinh tế Nhật Bản có thể đối mặt với các tác động giống tình trạng đình lạm trong ngắn hạn, khi giá nhập khẩu tăng đẩy lạm phát chung lên cao, trong khi thu nhập của các gia đình đang bị bào mòn, làm suy yếu tiêu dùng tư nhân.

Theo chuyên gia này, nếu căng thẳng tại Trung Đông kéo dài, khả năng BoJ nâng lãi suất vào tháng 6/2026 – kịch bản cơ sở hiện nay – có thể tiếp tục bị trì hoãn.

Giá dầu và khí đốt toàn cầu đã tăng mạnh trong tuần qua sau khi Iran đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng của Trung Đông. Khoảng 30% thương mại dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua eo biển này. Theo công ty phân tích dữ liệu Kpler, gần 90% lượng dầu đi qua tuyến đường này trong tháng 1/2026 được vận chuyển tới các nước châu Á.

Sự gián đoạn nguồn cung năng lượng đã đẩy giá dầu Brent – chuẩn tham chiếu quốc tế – tăng gần 30%, vượt mốc 100 USD/thùng vào sáng ngày 9/3. Ông Homayoun Falakshahi, trưởng nhóm phân tích dầu thô của Kpler, dự báo xung đột tại Trung Đông có thể vẫn trong phạm vi hạn chế và tương đối ngắn. Nếu kịch bản này xảy ra, phần lớn “phần bù rủi ro” trong giá dầu có thể giảm dần khi thị trường nhận thấy xung đột đang tiến tới hồi kết.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rủi ro trong ngắn hạn vẫn nghiêng về khả năng giá dầu tăng. Các chuyên gia của ngân hàng Goldman Sachs đã nâng dự báo giá dầu Brent trong quý II/2026 thêm 10 USD, lên mức 76 USD/thùng, đồng thời cảnh báo nếu xung đột leo thang sâu hơn, giá dầu có thể lại vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Trong kịch bản cực đoan, nếu hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn hơn 4 tuần, giá dầu có thể tăng lên tới 150 USD/thùng.

Thống đốc BoJ Kazuo Ueda vào tuần trước cho biết ngân hàng trung ương này sẽ tiếp tục chu kỳ tăng lãi suất nếu các dự báo kinh tế được hiện thực hóa. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng diễn biến tại Trung Đông có thể gây tác động lớn tới kinh tế toàn cầu và Nhật Bản thông qua giá năng lượng tăng và biến động trên thị trường tài chính.

BoJ dự kiến tổ chức cuộc họp chính sách tiền tệ tiếp theo vào ngày 18–19/3. Theo dữ liệu từ Totan Research và Totan ICAP, xác suất thị trường dự đoán BoJ tăng lãi suất vào tháng 4/2026 ở mức khoảng 59%.

Tại các nền kinh tế châu Á khác, ngân hàng trung ương Philippines (Phi-líp-pin) và Thái Lan gần đây đã cắt giảm lãi suất, trong khi Ngân hàng Negara Malaysia giữ nguyên lãi suất. Cơ quan này cho biết xung đột Trung Đông mới đây đã làm gia tăng bất định đối với kinh tế toàn cầu, đồng thời rủi ro suy giảm tăng trưởng cũng tăng lên.

Ông David Rolley, chuyên gia của Loomis Sayles, nhận định việc giá dầu và khí đốt tăng mạnh trong thời gian dài là một “cú sốc nguồn cung”. Theo ông, điều này khiến các nhà điều hành chính sách tiền tệ rơi vào thế khó, bởi lãi suất có thể được sử dụng để điều chỉnh nhu cầu nhưng không thể giải quyết trực tiếp các vấn đề về nguồn cung.

Trước khi xảy ra xung đột tại Trung Đông, nhiều ngân hàng trung ương châu Á – gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Philippines – đã có xu hướng thắt chặt chính sách tiền tệ hơn. Theo một báo cáo của Bank of America (BoA), nguyên nhân chủ yếu là tăng trưởng thương mại khu vực, sự bùng nổ của ngành công nghệ và lạm phát duy trì ở mức cao.

Khi xung đột Nga–Ukraine bùng phát năm 2022, thế giới vốn đã đối mặt với lạm phát cao do các nút thắt chuỗi cung ứng sau đại dịch COVID-19. Ông Ataru Okumura, chiến lược gia lãi suất tại SMBC Nikko Securities, cho rằng chính cuộc xung đột này đã đẩy giá dầu tăng cao hơn và làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát, buộc nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới phải nhanh chóng nâng lãi suất.

Cùng với thị trường chứng khoán và tiền tệ, thị trường trái phiếu cũng đang ghi nhận những biến động đáng kể. Theo ông Okumura, các quan điểm trái chiều đang va chạm khi nhà đầu tư cố gắng dự đoán liệu các ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát hay cắt giảm lãi suất nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Diệu Linh (TTXVN)