Vì sao châu Á trở thành nạn nhân lớn bậc nhất của xung đột Trung Đông?

Sự gián đoạn nguồn cung dầu, chi phí vận tải tăng vọt cùng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng đang khiến nhiều nền kinh tế trong khu vực đối mặt với áp lực lạm phát và suy giảm tăng trưởng.

Theo các tổ chức theo dõi hàng hải quốc tế, chỉ trong hơn một tuần kể từ khi giao tranh bùng phát giữa Mỹ, Israel và Iran, khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên toàn cầu – tương đương 20 triệu thùng dầu mỗi ngày – đã bị đình trệ.

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng nằm tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược kết nối các quốc gia xuất khẩu năng lượng lớn ở Vùng Vịnh với thị trường thế giới.

Dữ liệu từ MarineTraffic cho thấy lưu lượng tàu chở dầu đi qua khu vực này đã giảm tới 90%, trong khi nhiều đánh giá cho rằng mức lưu thông thực tế hiện chỉ còn khoảng 10% so với bình thường.

Cú sốc này tác động đặc biệt mạnh đến châu Á do cấu trúc kinh tế phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu. Theo các chuyên gia kinh tế, phần lớn các nền kinh tế Đông Á và Nam Á đều dựa vào dầu và khí đốt từ Trung Đông để vận hành các ngành công nghiệp và hệ thống sản xuất.

Sự phụ thuộc gần như tuyệt đối vào nguồn năng lượng đi qua eo biển Hormuz khiến khu vực này trở nên đặc biệt dễ tổn thương khi tuyến vận tải bị gián đoạn.

Hệ quả trực tiếp là giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Giá dầu đã tăng hơn 25% kể từ khi xung đột bùng phát, vượt mốc 90 USD/thùng và ghi nhận mức tăng theo tuần mạnh nhất trong nhiều thập kỷ.

Nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài, nhiều dự báo cho rằng giá dầu có thể sớm vượt 100 USD/thùng và thậm chí chạm mốc 150 USD/thùng trong thời gian tới.

Song song với cú sốc năng lượng, hệ thống logistics toàn cầu cũng đang rơi vào tình trạng căng thẳng. Hàng chục tàu container chở hàng hóa đi châu Á bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư hoặc phải neo chờ ngoài khu vực giao tranh.

Một số hãng vận tải biển lớn đã tạm dừng nhận đơn hàng mới ra vào nhiều quốc gia Trung Đông. Trong lĩnh vực hàng không, việc đóng cửa không phận tại nhiều khu vực buộc máy bay phải bay vòng, kéo dài hành trình và tiêu tốn lượng nhiên liệu lớn trong bối cảnh giá nhiên liệu máy bay tăng mạnh.

Chi phí vận chuyển hàng không từ châu Á sang châu Âu vì vậy đã tăng vọt, gây áp lực lớn lên các ngành phụ thuộc vào chuỗi cung ứng tốc độ cao như điện tử, bán dẫn và thiết bị y tế.

Các chuyên gia logistics cảnh báo việc gián đoạn kéo dài trong vận tải hàng không có thể khiến hệ thống vận chuyển toàn cầu mất nhiều tuần để khôi phục trạng thái bình thường.

Trước nguy cơ thiếu hụt năng lượng, nhiều nền kinh tế châu Á đã phải kích hoạt các biện pháp khẩn cấp. Nhật Bản và Hàn Quốc đang tăng cường các cơ chế ứng phó năng lượng, trong khi Trung Quốc ưu tiên nguồn nhiên liệu cho thị trường nội địa nhằm tránh nguy cơ cạn kiệt dự trữ.

Tại Nam Á và Đông Nam Á, một số quốc gia thậm chí phải chạy đua tìm nguồn cung thay thế để đảm bảo an ninh năng lượng.

Các nhà kinh tế cảnh báo cú sốc kép từ năng lượng và vận tải có thể kích hoạt kịch bản “đình lạm” – khi lạm phát tăng cao trong khi tăng trưởng kinh tế chậm lại. Nếu xung đột kéo dài, những gián đoạn hiện nay không chỉ là biến động ngắn hạn mà có thể để lại tác động sâu rộng đối với nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt tại châu Á – khu vực được xem là công xưởng sản xuất của thế giới.

Nhật Minh