Xung đột tại Trung Đông ngày 5-3: Giá dầu và khí đốt thế giới tăng mạnh

*Tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái ở nhiều khu vực

Căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang khi các cuộc tấn công trả đũa giữa Iran với Mỹ và Israel lan rộng sang nhiều quốc gia trong khu vực, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xung đột khu vực quy mô lớn.

Tại vùng Vịnh, nhiều vụ nổ lớn đã được ghi nhận trong ngày 5-3. Truyền thông khu vực cho biết nhiều tiếng nổ vang lên tại thủ đô Doha của Qatar và thành phố Manama của Bahrain trong bối cảnh Iran gia tăng các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm đáp trả chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào lãnh thổ Iran trước đó.

Các cuộc tấn công của Israel vào trung tâm chỉ huy đầu não của lực lượng vũ trang Iran ở Tehran (Ảnh: IDF)

Trong khi đó, xung đột cũng lan sang khu vực Nam Caucasus. Azerbaijan thông báo 2 máy bay không người lái xuất phát từ lãnh thổ Iran đã xâm nhập vào vùng lãnh thổ Nakhichevan của nước này vào khoảng giữa trưa cùng ngày. Một chiếc đã rơi xuống tòa nhà nhà ga của sân bay Nakhichevan, trong khi chiếc còn lại rơi gần một trường học tại làng Shekerabad, khiến 2 dân thường bị thương và làm hư hại cơ sở hạ tầng.

Về phía Iran, nước này cũng bác bỏ cáo buộc phóng tên lửa về phía Thổ Nhĩ Kỳ sau khi mảnh vỡ của một tên lửa rơi xuống tỉnh Hatay ở miền Nam Thổ Nhĩ Kỳ. Tehran khẳng định không tiến hành bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ và tuyên bố tôn trọng chủ quyền của Ankara.

Trong khi đó, các cuộc không kích của Israel nhằm vào lực lượng Hezbollah tiếp tục gây thương vong cho dân thường ở Lebanon. Truyền thông nhà nước Lebanon cho biết ít nhất 6 người đã thiệt mạng trong 2 cuộc tấn công tại các làng ở miền Nam nước này.

Tại Iraq, nhóm vũ trang Kataeb Hezbollah do Iran hậu thuẫn cho biết một chỉ huy cấp cao của lực lượng này đã thiệt mạng trong một cuộc không kích nhằm vào phương tiện gần căn cứ chính của nhóm ở miền Nam Iraq. Theo các nguồn tin của lực lượng này, cuộc tấn công được cho là do Mỹ và Israel tiến hành.

*Iran khẳng định chưa phong tỏa eo biển Hormuz

Một quan chức quân sự Iran ngày 5-3 khẳng định nước này chưa phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược của thế giới trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang, làm dấy lên lo ngại về tác động đối với ổn định khu vực và kinh tế toàn cầu.

Trước tình hình xung đột leo thang ở Iran, Bộ Ngoại giao Hàn Quốc ngày 5-3 thông báo áp đặt lệnh cấm đi lại tới nước Cộng hòa Hồi giáo này, có hiệu lực từ 18 giờ cùng ngày, do lo ngại nghiêm trọng về an toàn của công dân nước này. Chính phủ Hàn Quốc cũng khuyến cáo người dân hủy các chuyến đi tới khu vực và kêu gọi những người đang ở Iran rời đi càng sớm càng tốt.

Thị trường dầu khí và vận tải biến động mạnh

Cuộc xung đột quân sự liên quan đến Iran đang gây ra những tác động mạnh mẽ đối với thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến giá dầu và khí đốt tăng vọt, trong khi hoạt động vận tải và thương mại tại nhiều tuyến hàng hải chiến lược bị gián đoạn.

Giá dầu và khí đốt thế giới đã tăng mạnh khi chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran làm gián đoạn sản xuất cũng như vận chuyển năng lượng từ Trung Đông - khu vực cung cấp phần lớn nguồn dầu khí cho thị trường toàn cầu. Giá khí đốt bán buôn tại châu Âu đã tăng hơn 50% chỉ trong một ngày, mức tăng mạnh nhất kể từ giai đoạn biến động lớn của thị trường năng lượng năm 2022 sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát.

Các hợp đồng tương lai năng lượng trên toàn cầu cũng tăng vọt khi thị trường phải đối mặt với tình trạng thiếu tàu vận chuyển và sự cạnh tranh gay gắt giữa các khách hàng để tìm nguồn cung thay thế. Trong khi đó, giá dầu Brent tăng hơn 8% do lo ngại nguồn cung bị thắt chặt.

Thiệt hại sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel tại Tehran, Iran ngày 3-3-2026.

Chỉ trong chưa đầy 48 giờ, xung đột đã gây xáo trộn đáng kể hệ thống năng lượng toàn cầu khi một số cơ sở sản xuất lớn buộc phải đóng cửa, đồng thời hoạt động tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu khí quan trọng bậc nhất thế giới bị gián đoạn. Đây là tuyến hàng hải chiến lược mà phần lớn dầu thô từ Trung Đông phải đi qua trước khi tới các thị trường quốc tế.

Thị trường khí đốt toàn cầu chịu tác động đặc biệt mạnh sau khi tổ hợp sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Ras Laffan tại Qatar – cơ sở LNG lớn nhất thế giới - phải tạm dừng hoạt động. Các hoạt động hóa dầu và chế biến tại khu công nghiệp Mesaieed của nước này cũng bị đình chỉ.

Trên thị trường dầu mỏ, giá dầu thô đã tăng trong ba phiên liên tiếp. Có thời điểm giá dầu Brent đạt 85,12 USD/thùng, mức cao nhất kể từ tháng 7-2024, trước khi duy trì quanh mức 84 USD vào đầu giờ chiều 4-3. Giá dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ cũng tăng lên khoảng 77 USD/thùng.

Các nhà phân tích nhận định rủi ro lớn nhất đối với thị trường năng lượng hiện nay không chỉ là nguy cơ gián đoạn vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, mà còn là khả năng các cơ sở năng lượng trong khu vực trở thành mục tiêu tấn công, điều có thể khiến sản lượng dầu khí toàn cầu bị gián đoạn trong thời gian dài.

Một số tổ chức phân tích thị trường đã điều chỉnh dự báo giá dầu. Công ty nghiên cứu Bernstein hiện dự báo giá dầu Brent trung bình năm 2026 có thể đạt khoảng 80 USD/thùng, cao hơn so với dự báo trước đó là 65 USD. Trong trường hợp xung đột kéo dài, giá dầu có thể tăng lên mức 120 - 150 USD/thùng.

Không chỉ thị trường năng lượng, lĩnh vực vận tải biển và thương mại quốc tế cũng chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị. Ngày 4-3, hãng vận tải container lớn của Đức Hapag-Lloyd thông báo tạm ngừng nhận đặt chỗ vận chuyển hàng hóa từ châu Phi tới khu vực Vịnh trên do các rủi ro an ninh và vận hành gia tăng.

Quyết định này ảnh hưởng đến các lô hàng hướng tới Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Iraq, Kuwait, Qatar và tỉnh phía Đông của Saudi Arabia, cũng như các tuyến vận chuyển đi qua cảng Jebel Ali tại Dubai một trong những trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn nhất khu vực.

Các nước khẩn trương sơ tán công dân

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang và làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động hàng không trong khu vực, nhiều quốc gia đã khẩn trương triển khai các kế hoạch sơ tán công dân khỏi các khu vực có nguy cơ cao, đồng thời tăng cường các biện pháp hỗ trợ người dân mắc kẹt ở nước ngoài.

Ngày 5-3, Bộ Ngoại giao Nhật Bản thông báo kế hoạch hỗ trợ công dân rời khỏi khu vực chiến sự trong bối cảnh nhiều quốc gia đóng cửa không phận khiến các chuyến bay thương mại bị đình trệ. Theo thông báo, những công dân Nhật Bản có nhu cầu rời khu vực sẽ được hỗ trợ di chuyển bằng đường bộ sang Saudi Arabia (Arập Xêút) hoặc Oman, trước khi lên các chuyến bay thuê do chính phủ bố trí để trở về Tokyo.

Ngoài ra, những người đang ở Kuwait, Bahrain, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) nếu muốn về nước cũng có thể di chuyển bằng đường bộ đến Riyadh (Saudi Arabia) hoặc Muscat (Oman) để lên các chuyến bay do chính phủ Nhật Bản sắp xếp. Thông tin chi tiết về lịch trình sẽ được gửi tới những người đã đăng ký “thông báo cư trú ở nước ngoài” hoặc sử dụng dịch vụ Tabi-Regi – hệ thống của Bộ Ngoại giao Nhật Bản dùng để cung cấp thông tin an toàn cho công dân đang ở nước ngoài.

Trước tình hình căng thẳng gia tăng, Bộ Ngoại giao Nhật Bản cũng nâng mức cảnh báo đi lại đối với 6 quốc gia gần Iran lên cấp độ 3, tương đương với khuyến cáo không nên đến du lịch. Cảnh báo này áp dụng cho toàn bộ lãnh thổ Kuwait, Bahrain, Qatar, UAE và Oman, cùng khu vực thủ đô Riyadh và tỉnh Eastern Province của Saudi Arabia. Bộ Ngoại giao Nhật Bản khuyến cáo công dân tránh đến các khu vực trên và những người đang lưu trú tại đây cần hạn chế di chuyển, đồng thời thực hiện đầy đủ các biện pháp đảm bảo an toàn cá nhân.

Không chỉ Nhật Bản, nhiều quốc gia khác cũng đang đẩy mạnh kế hoạch đưa công dân rời khỏi khu vực. Tại Hàn Quốc, Bộ Ngoại giao nước này cho biết chính phủ đang tiếp tục hỗ trợ sơ tán công dân trong bối cảnh các cuộc không kích liên quan đến Iran mở rộng thành xung đột khu vực. Theo đó, 13 công dân Hàn Quốc tại Kuwait dự kiến di chuyển bằng xe buýt do Đại sứ quán Hàn Quốc bố trí để sang Saudi Arabia. Ngoài ra, 4 công dân Hàn Quốc đang ở Israel cũng chuẩn bị rời sang Ai Cập.

Trước đó, Hàn Quốc đã hỗ trợ khoảng 140 công dân rời khỏi các khu vực nguy hiểm trong nhiều đợt sơ tán trước. Một công dân tại Iran đã được giúp di chuyển an toàn sang Turkmenistan, nâng tổng số người rời khỏi nước này lên 25 người. Một số công dân khác tại Bahrain đã được đưa tới Saudi Arabia, trong khi 3 người ở Iraq dự kiến di chuyển sang Thổ Nhĩ Kỳ.

Chính phủ Hàn Quốc cũng đã cử một nhóm phản ứng nhanh liên ngành tới Dubai và Oman để hỗ trợ các hoạt động sơ tán. Seoul đang xem xét khả năng triển khai máy bay thuê chuyến để đưa công dân về nước, đặc biệt trong bối cảnh hơn 2.000 khách du lịch ngắn hạn của Hàn Quốc vẫn đang mắc kẹt tại UAE do các chuyến bay bị gián đoạn.

Trong khi đó, Australia và New Zealand cũng đã triển khai các máy bay quân sự tới Trung Đông để chuẩn bị cho các tình huống khẩn cấp. Giới chức Australia thông báo nước này đã điều một máy bay vận tải hạng nặng cùng một máy bay tiếp nhiên liệu tới khu vực nhằm hỗ trợ việc đưa công dân rời khỏi vùng nguy hiểm.

Song song với các nỗ lực sơ tán, Israel cũng bắt đầu triển khai các chuyến bay đưa công dân bị mắc kẹt ở nước ngoài trở về sau nhiều ngày nước này đóng cửa hoàn toàn không phận vì lý do an ninh. Sáng 5-3, những chuyến bay hồi hương đầu tiên đã hạ cánh xuống sân bay Ben Gurion ở Tel Aviv, trong đó có chuyến bay của hãng El Al từ Athens (Hy Lạp) và chuyến bay của Israir từ Rome (Italy).

Theo Bộ Giao thông Israel, các chuyến bay này được thực hiện theo cơ chế đặc biệt nhằm bảo đảm an toàn trong bối cảnh tình hình an ninh vẫn phức tạp. Bộ trưởng Giao thông Miri Regev cho biết chính phủ đang nỗ lực tối đa để đưa toàn bộ công dân Israel bị mắc kẹt ở nước ngoài trở về nước an toàn.

Các hãng hàng không Israel cho biết đang lên kế hoạch thực hiện thêm nhiều chuyến bay giải cứu từ khoảng 20 thành phố trên thế giới, trong đó có các điểm đến tại châu Âu, Mỹ và châu Á. Hoạt động này dự kiến tiếp tục được triển khai trong những ngày tới, tùy thuộc vào tình hình an ninh và nhu cầu của hành khách.

Liên hợp quốc điều tra độc lập về các cuộc tấn công của Israel, Mỹ và Iran

Một cuộc điều tra độc lập của Liên hợp quốc cho rằng các cuộc tấn công quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran vừa qua đã vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc, đồng thời bày tỏ quan ngại sâu sắc về những thiệt hại đối với dân thường.

Ngày 4-3, tại Geneva, phái đoàn Điều tra quốc tế độc lập của Liên hợp quốc về Iran đã lên án các cuộc tấn công của Israel và Mỹ nhằm vào lãnh thổ Iran, cũng như các đòn trả đũa sau đó của Tehran trong khu vực. Cơ quan này cho rằng những hành động quân sự đó đi ngược lại Hiến chương Liên hợp quốc, vốn cấm sử dụng vũ lực nhằm vào toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào.

Phái đoàn điều tra cũng bày tỏ “sốc” trước vụ tấn công trúng trường nữ sinh Shajareh Tayyebeh tại thành phố Minab, miền Nam Iran, xảy ra hôm 1-3, ngày đầu tiên của các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành. Theo thông báo, hầu hết các nạn nhân dường như là nữ sinh từ 7 đến 12 tuổi.

Tuyên bố của Liên hợp quốc cũng nhấn mạnh rằng việc giết hại hàng chục quan chức Iran - trong đó có Đại giáo chủ Ali Khamenei, trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel không phải là phương tiện chấp nhận được để thực thi công lý theo luật pháp quốc tế.

Cuộc điều tra của Liên hợp quốc còn cho biết người dân Iran hiện đang bị mắc kẹt giữa một chiến dịch quân sự quy mô lớn có thể kéo dài nhiều tuần.

Trong khi đó, trên thực địa, các cuộc không kích nhằm vào Iran vẫn tiếp diễn với cường độ gia tăng. Lầu Năm góc tuyên bố Mỹ đang chuẩn bị cho kịch bản xung đột với Iran có thể kéo dài ít nhất 100 ngày và thậm chí tới tháng 9-2026, trong bối cảnh Mỹ gia tăng hỗ trợ quân sự và tình báo cho các chiến dịch liên quan đến cuộc chiến đang mở rộng tại Trung Đông.

Bộ Quốc phòng Israel đã chỉ đạo các tập đoàn công nghiệp quốc phòng lớn của nước này tăng tốc sản xuất vũ khí, trong bối cảnh cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran có khả năng kéo dài thêm nhiều tuần. Mục tiêu là bảo đảm khả năng tác chiến bền bỉ của Không quân Israel trên nhiều mặt trận cùng lúc.

Giới chức quốc phòng cho biết phần lớn các loại vũ khí và hệ thống quan trọng đang được các tập đoàn quốc phòng chủ chốt của Israel, gồm Elbit Systems, Israel Aerospace Industries (IAI), Rafael Advanced Defense Systems và Tomer, sản xuất. Israel đang sử dụng rộng rãi sản phẩm của những công ty này trong các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu tại Iran.

Tin, ảnh: TTXVN