Quyền lực 'vua' của ông Trump

Ngày 4/3, các nghị sĩ Cộng hòa đã chặn một nghị quyết nhằm hạn chế quyền của Tổng thống Trump trong việc tiếp tục tiến hành chiến tranh với Iran nếu không có sự cho phép của Quốc hội, qua đó bác bỏ nỗ lực của đảng Dân chủ muốn Quốc hội tham gia quyết định đối với một chiến dịch quân sự quy mô lớn và chưa có điểm kết thúc rõ ràng.

Cuộc bỏ phiếu với tỷ lệ 53-47 phản đối việc đưa nghị quyết ra xem xét diễn ra gần như theo ranh giới đảng phái, cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trong Quốc hội Mỹ về cuộc chiến với Iran.

Đây cũng là phép thử rõ ràng đầu tiên về lập trường của Quốc hội kể từ khi chiến dịch không kích phối hợp Mỹ - Israel mang tên “Operation Epic Fury” (Cơn Thịnh nộ Khủng khiếp) bắt đầu trên lãnh thổ Iran hôm 28/2, theo The New York Times.

Quốc hội Mỹ chia rẽ

Thượng nghị sĩ Tim Kaine (đảng Dân chủ, bang Virginia) và Rand Paul (đảng Cộng hòa, bang Kentucky) đã cố gắng thúc đẩy thượng viện hành động đối với nghị quyết này. Hai ông viện dẫn một điều khoản trong Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, theo đó các nghị quyết nhằm chấm dứt hành động quân sự tấn công phải được xem xét theo quy trình rút gọn.

Ông Paul là nghị sĩ Cộng hòa duy nhất dẫn đầu nỗ lực này, và không có thượng nghị sĩ nào khác trong đảng ủng hộ nghị quyết.

Thượng nghị sĩ John Fetterman là thành viên Dân chủ duy nhất bỏ phiếu chống lại nghị quyết, phù hợp với lập trường lâu nay của ông ủng hộ Israel và không muốn hạn chế quyền hành động của tổng thống trong việc bảo vệ đồng minh này.

Việc nghị quyết thất bại diễn ra trong bối cảnh chính quyền đưa ra những lý giải khác nhau, đôi khi mâu thuẫn, về cuộc chiến, làm dấy lên câu hỏi về tính hợp pháp của chiến dịch và đặt nhiều nghị sĩ vào thế khó khi phải thể hiện quan điểm về một cuộc xung đột đã khiến binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Điều này cũng diễn ra chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, trong khi các cuộc thăm dò cho thấy cuộc chiến không được lòng công chúng.

“Người Mỹ muốn Tổng thống Trump giảm giá cả sinh hoạt, chứ không phải kéo chúng ta vào những cuộc chiến vô tận không cần thiết. Thế nhưng ông ấy đã đơn phương phát động các cuộc tấn công vào Iran mà không có sự cho phép của Quốc hội", ông Kaine nói trước cuộc bỏ phiếu.

Quyết định phát động chiến dịch quân sự chống Iran của ông Donald Trump khiến Quốc hội Mỹ tiếp tục tranh luận về giới hạn quyền lực của tổng thống.

Ông Kaine đã cùng ông Paul đưa ra nghị quyết từ tháng 1, thời điểm tổng thống chỉ đạo đợt tăng cường quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông kể từ chiến tranh Iraq, và ngay sau khi ông Trump tuyên bố Mỹ đã “sẵn sàng hành động” để đáp trả cuộc đàn áp bạo lực đối với người biểu tình tại Iran.

Phần lớn nghị sĩ Cộng hòa đã ca ngợi quyết định phát động chiến dịch quân sự của ông Trump. Chiến dịch này đã khiến Ali Khamenei, lãnh tụ tối cao của Iran, cùng một số cấp phó và cố vấn cấp cao thiệt mạng. Họ cho rằng hành động này là chính đáng sau nhiều thập kỷ Iran nhắm mục tiêu vào người Mỹ thông qua lực lượng của mình và các nhóm vũ trang ủy nhiệm trong khu vực.

Thượng nghị sĩ Roger Wicker, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện, cho biết ông đau buồn trước “6 quân nhân Mỹ thiệt mạng trong giao tranh”, đồng thời nói rằng ông cũng thương tiếc “hàng nghìn người Mỹ đã thiệt mạng trong 47 năm qua dưới tay các phần tử Hồi giáo cực đoan”.

Theo ông Wicker, tổng thống hiểu rõ “sức nặng của chiến tranh”, và ông ca ngợi quyết định tiến hành không kích là “sâu sắc, thận trọng và đúng đắn”.

Thượng nghị sĩ Mitch McConnell cũng phát biểu ủng hộ chiến dịch quân sự, cho rằng “Cộng hòa Hồi giáo Iran thực chất được thành lập dựa trên tiền đề tiến hành chiến tranh sinh tử với Mỹ và Israel”.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh sự ủng hộ đối với quyền lực hành pháp không phải là vô hạn, và tổng thống có trách nhiệm bảo đảm việc sử dụng quyền lực này phải “thận trọng, gắn với lợi ích cốt lõi của quốc gia và nhận được sự ủng hộ rộng rãi của người dân Mỹ”.

Ranh giới quyền lực của tổng thống

Một số nghị sĩ Cộng hòa khác dù phản đối nghị quyết cũng cho rằng lập trường của họ có thể thay đổi nếu chiến dịch quân sự mở rộng hoặc kéo dài.

Thượng nghị sĩ Josh Hawley cho biết sự ủng hộ của ông có thể giảm nếu chiến dịch vượt ra ngoài các cuộc không kích trên không.

“Tôi luôn vạch ra ranh giới ở việc triển khai bộ binh”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh rằng nếu Tổng thống Trump muốn đưa quân mặt đất vào Iran, điều đó sẽ “cần một dạng phê chuẩn nào đó”.

Vài giờ trước cuộc bỏ phiếu, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine cho biết quân đội Mỹ đang áp đảo Iran bằng các cuộc không kích và chiến dịch đã bước sang giai đoạn dữ dội hơn khi nhiều máy bay ném bom được triển khai trong ngày 4/3.

Ông Hegseth nói các lãnh đạo Iran khi nhìn lên bầu trời “chỉ thấy sức mạnh không quân Mỹ và Israel, từng phút mỗi ngày cho đến khi chúng tôi quyết định kết thúc”.

"Cái chết và sự tàn phá từ trên trời giáng xuống, suốt cả ngày".

Tướng Caine cho biết chiến dịch đã tàn phá chương trình tên lửa đạn đạo và lực lượng hải quân của Iran, đồng thời đang đạt “tiến triển ổn định” với kế hoạch “mở rộng sâu vào nội địa, tấn công ngày càng sâu vào lãnh thổ Iran”.

Cho đến nay, cuộc xung đột đã khiến ít nhất 6 quân nhân Mỹ thiệt mạng, một lời nhắc nhở nghiêm túc rằng đây là chiến dịch quân sự khác biệt so với các hành động trước đó của ông Trump kể từ khi trở lại Nhà Trắng, vốn được các đồng minh tại Quốc hội ca ngợi là quy mô hạn chế và không gây thương vong cho phía Mỹ.

Cuộc bỏ phiếu ngày 4/3 là nỗ lực mới nhất trong chuỗi các nghị quyết về quyền chiến tranh không thành công tại cả Hạ viện và Thượng viện kể từ khi ông Kaine bắt đầu một loạt các thách thức sau khi ông Trump thực hiện một loạt các cuộc tấn công vào cơ sở hạt nhân Iran mùa hè năm ngoái.

Hình ảnh đổ nát của một đồn cảnh sát ở Tehran trong tuần này sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Theo Hiến pháp Mỹ, Quốc hội có quyền tuyên chiến, nhưng cơ quan này chưa làm điều đó kể từ Chiến tranh Thế giới thứ II. Trong khi đó, tổng thống có quyền hành động để bảo vệ đất nước. Trong nhiều thập kỷ qua, Quốc hội Mỹ thường thông qua các nghị quyết cho phép sử dụng vũ lực, trao cho nhánh hành pháp quyền chỉ đạo chiến dịch quân sự mà không cần ngay lập tức tham vấn cơ quan lập pháp.

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng viện dẫn một nghị quyết từ thời chính quyền Bush để làm cơ sở pháp lý cho cuộc tấn công bằng máy bay không người lái khiến tướng Qassim Suleimani thiệt mạng tại Baghdad năm 2020.

Lần này, bức thư tổng thống gửi Quốc hội không viện dẫn bất kỳ sự cho phép trước đó nào mà chỉ nhắc đến “trách nhiệm bảo vệ người Mỹ và lợi ích của Mỹ trong và ngoài nước”, mà không chỉ ra mối đe dọa cụ thể hay cấp bách.

Một nghị quyết tương tự dự kiến được đưa ra bỏ phiếu tại Hạ viện vào ngày 5/3, nhưng nhiều khả năng cũng sẽ thất bại.

Một số nghị sĩ Cộng hòa cho rằng Quốc hội đáng lẽ phải có vai trò lớn hơn trong quyết định phát động chiến tranh, nhưng cũng cảnh báo rằng việc rút quân vào thời điểm này có thể khiến binh sĩ Mỹ gặp nguy hiểm.

“Tôi nói rất rõ: Vâng, tôi ước mình đã được tham vấn. Tôi ước lá phiếu của mình đã được hỏi trước khi điều này xảy ra. Nhưng tổng thống đã hành động trong khuôn khổ pháp lý khi làm điều đó”, Thượng nghị sĩ John Curtis nói.

Ông cho rằng việc bỏ phiếu để chấm dứt chiến dịch “không phải là câu trả lời đúng”.

Trong khi đó, các nghị sĩ Dân chủ khẳng định rằng ngay cả khi nhiệm vụ quân sự là chính đáng, Quốc hội vẫn phải tái khẳng định quyền hiến định của mình đối với các quyết định chiến tranh.

“Tôi tin rằng nỗi lo lớn nhất của các nhà lập quốc đã trở thành hiện thực. Donald Trump đã trở nên quá quen với việc phát động chiến tranh, và lần này cũng vậy - không có sự cho phép của Quốc hội”, Thượng nghị sĩ Adam Schiff nói trước cuộc bỏ phiếu.

Mai An

Ảnh: The New York Times