Xung đột tại Trung Đông bước sang giai đoạn mới

Theo giới phân tích, cuộc không kích của Mỹ nhằm vào đảo Kharg của Iran ngày 14-3 đánh dấu bước chuyển mới của cuộc xung đột, khi các mục tiêu kinh tế chiến lược bắt đầu trở thành một phần trong tính toán răn đe của các bên. Tổng thống Donald Trump cho biết quân đội nước này đã phá hủy nhiều mục tiêu quân sự trên đảo Kharg nhưng chưa tấn công trực tiếp vào hạ tầng dầu mỏ. Tuy nhiên, ông cảnh báo các cơ sở xuất khẩu dầu của Iran có thể trở thành mục tiêu, nếu Tehran tiếp tục gây gián đoạn hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.

Trong tuyên bố ngày 15-3, Bộ chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết Mỹ đã thực hiện một cuộc tấn công chính xác quy mô lớn vào đảo Kharg-một trung tâm xuất khẩu dầu mỏ quan trọng của Iran, trước đó một ngày. Theo CENTCOM, lực lượng Mỹ đã tấn công thành công hơn 90 mục tiêu quân sự của Iran trên đảo Kharg.

Theo giới chuyên gia, việc Mỹ tấn công các cơ sở quân sự và hậu cần trên đảo, nhưng tránh phá hủy trực tiếp hạ tầng dầu mỏ cho thấy Washington đang phát đi tín hiệu răn đe chiến lược, nếu Iran tiếp tục gây sức ép tại eo biển Hormuz, “huyết mạch” xuất khẩu dầu của nước này có thể bị nhắm tới.

Trong khi đó, Iran coi Kharg là một “lằn ranh đỏ”. Giới chức Iran cảnh báo bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào hạ tầng năng lượng của nước này có thể dẫn tới các đòn đáp trả nhằm vào cơ sở dầu khí trong toàn khu vực Vịnh Persian. Giới quan sát cho rằng động thái này phản ánh sự chuyển dịch của cuộc xung đột từ các mục tiêu quân sự thuần túy sang gây sức ép trực tiếp lên các nguồn lực kinh tế chiến lược, làm gia tăng nguy cơ tác động tới thị trường năng lượng toàn cầu.

Lính cứu hỏa dập tắt đám cháy tại một địa điểm bị trúng tên lửa Iran ở Tel Aviv, Israel, ngày 15-3. Ảnh: AP

Kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát hôm 28-2 vừa qua, hơn 1.300 người ở Iran đã thiệt mạng và hơn 17.000 người đã bị thương, gần 43.000 công trình dân sự tại nước này đã bị hư hại. Truyền thông Iran cho biết một cuộc tấn công bằng tên lửa của Mỹ và Israel nhằm vào khu công nghiệp tại thành phố Isfahan của Iran ngày 14-3 đã khiến ít nhất 15 người thiệt mạng và nước Cộng hòa Hồi giáo đang tiếp tục triển khai các đợt phản công.

Truyền hình nhà nước Iran đưa tin Tehran đã phóng thêm một loạt tên lửa mới về phía Israel, cũng như nhằm vào căn cứ không quân Prince Sultan tại Al-Kharj tại Saudi Arabia, nơi có lực lượng Mỹ đồn trú. Bộ Quốc phòng Saudi Arabia cho biết đã đánh chặn 6 tên lửa đạn đạo hướng tới khu vực này. Tại Jordan, quân đội nước này đã đánh chặn 79 tên lửa và thiết bị bay không người lái được phóng từ Iran.

Iraq tiếp tục trở thành một trong những điểm nóng của cuộc xung đột. Đại sứ quán Mỹ tại Baghdad đã bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái, chỉ vài giờ sau khi các cuộc không kích nhằm vào lực lượng Kataeb Hezbollah thân Iran tại thủ đô Iraq khiến 3 thành viên của nhóm này thiệt mạng, trong đó có 1 chỉ huy.

Người dân tập trung tại hiện trường một vụ không kích ở thủ đô Tehran của Iran, ngày 15-3. Ảnh: Reuters

Trong khi đó, quân đội Israel cho biết 2 quan chức tình báo cấp cao Iran-ông Abdollah Jalali-Nasab và ông Amir Shariat đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công của Israel. Hai quan chức trên vừa được bổ nhiệm thay thế các lãnh đạo tình báo đã thiệt mạng trong đợt tấn công ngày 28-2.

Cũng trong ngày 14-3, Tổng thống Donald Trump đã kêu gọi nhiều quốc gia phụ thuộc vào nguồn dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz cử tàu chiến tham gia bảo đảm an ninh cho tuyến hàng hải chiến lược này. Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump cho biết nhiều quốc gia chịu ảnh hưởng từ việc Iran tìm cách phong tỏa eo biển Hormuz sẽ phối hợp với Mỹ điều động tàu chiến nhằm giữ cho tuyến đường vận tải dầu mỏ quan trọng này “mở, an toàn và thông suốt”. Ông bày tỏ hy vọng các nước như Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh và những quốc gia phụ thuộc vào nguồn dầu qua tuyến đường này sẽ cử tàu tới khu vực để bảo đảm an ninh hàng hải.

Một tàu chở hàng đang di chuyển trên vịnh Persian hướng về eo biển Hormuz. Ảnh: AP

Tuyên bố của Tổng thống Donald Trump đưa ra trong bối cảnh tình hình xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran vẫn tiếp tục leo thang phức tạp. Một số quốc gia trong khu vực đã tìm cách mở các kênh liên lạc nhằm khởi động thương lượng để giảm căng thẳng. Tuy nhiên, một quan chức cấp cao của Nhà Trắng cho biết chính quyền Washington hiện vẫn tập trung vào các hoạt động quân sự đang diễn ra, trong khi khả năng đối thoại chưa được đặt ra trong giai đoạn hiện nay.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn NBC News ngày 14-3, Tổng thống Donald Trump cũng cho biết ông chưa sẵn sàng cho một thỏa thuận chấm dứt chiến dịch quân sự chống Iran "vì các điều khoản chưa đủ tốt". Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định Iran muốn đạt được một thỏa thuận chấm dứt xung đột nhưng ông chưa muốn. Ông cũng cho biết, bất kỳ điều khoản nào trong thỏa thuận đều phải đi kèm sự chắc chắn. Mặc dù từ chối tiết lộ các điều khoản, nhưng ông Trump cho biết việc Iran cam kết từ bỏ hoàn toàn mọi tham vọng hạt nhân sẽ là một phần của các điều khoản ngừng bắn.