Xung đột Nga - Ukraine: Khi những lệnh ngừng bắn không còn đủ sức hạ nhiệt chiến sự

Người dân đi ngang qua những tấm áp phích trong dịp kỷ niệm Ngày Chiến thắng ở Quảng trường Đỏ ngày 6 tháng 5 năm 2026, với Tháp Spasskaya ở phía sau bên phải. Ảnh: AP.

Trong bối cảnh Nga chuẩn bị kỷ niệm Ngày Chiến thắng 9/5 - sự kiện mang ý nghĩa chính trị và biểu tượng đặc biệt đối với Điện Kremlin - nguy cơ xảy ra các hành động quân sự mang tính biểu tượng hoặc trả đũa đang khiến căng thẳng leo thang rõ rệt.

Những lệnh ngừng bắn “không gặp nhau”

Diễn biến đáng chú ý trong những ngày gần đây là việc cả Nga và Ukraine đều đưa ra các đề xuất ngừng bắn, nhưng theo những cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau.

Vấn đề lớn nhất giữa Nga và Ukraine không còn là “có muốn ngừng bắn hay không”, mà là hai bên hoàn toàn không cùng nhịp độ. Nga đề xuất ngừng bắn ngắn hạn từ ngày 8 đến 9/5, đúng dịp kỷ niệm Ngày chiến thắng trong Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại. Đối với Moskva, khoảng thời gian đình chiến ngắn được xem như biện pháp bảo đảm an ninh cho lễ duyệt binh tại Quảng trường Đỏ - một sự kiện có ý nghĩa lịch sử và biểu tượng lớn đối với nước Nga.

Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky lại kêu gọi một lệnh ngừng bắn vô thời hạn bắt đầu từ ngày 6/5. Kiev muốn tận dụng cơ hội này để thúc đẩy một tiến trình đình chiến dài hạn hơn, qua đó giảm áp lực trên chiến trường và tạo điều kiện tái tổ chức lực lượng.

Lập trường hiện nay của Nga rất rõ ràng: có thể tạm dừng ngắn hạn nhưng sẽ không chấp nhận đình chiến lâu dài, bởi quân đội Nga hiện vẫn đang nắm thế chủ động trên chiến trường Donbass. Đặc biệt trong vài tháng qua, lực lượng Nga liên tục tiến lên và đã kiểm soát nhiều khu vực then chốt. Trong bối cảnh đó, Moskva không thể dễ dàng chấp nhận một lệnh ngừng bắn dài hạn. Nga luôn lo ngại tái diễn kịch bản của Thỏa thuận Minsk trước đây: trên danh nghĩa là ngừng bắn, nhưng phương Tây lại tranh thủ tiếp tục viện trợ vũ khí và huấn luyện quân đội Ukraine, giúp Kiev khôi phục năng lực chiến đấu.

Ngược lại, Ukraine tin rằng các lệnh ngừng bắn ngắn hạn do Nga đề xuất chủ yếu nhằm phục vụ lợi ích chiến thuật và bảo đảm an toàn cho các sự kiện chính trị trong nước. Một quan chức cấp cao của Ukraine nói với tờ Kyiv Independent ngày 6/5 rằng Ukraine không thấy lý do gì để tuân thủ lệnh ngừng bắn do Nga đề xuất nhằm phục vụ cho lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng của nước này.

Kết quả là các tuyên bố ngừng bắn gần như lập tức bị phá vỡ bởi các đợt tấn công tên lửa, UAV và không kích từ cả hai phía. Nga tuyên bố máy bay không người lái của Ukraine đã nhắm mục tiêu vào thủ đô và một số khu vực của Nga. Các quan chức Nga cũng báo cáo các cuộc tấn công vào các vùng lãnh thổ biên giới như Belgorod và Kursk. Trong khi đó, Ukraine cáo buộc lực lượng Nga tiếp tục các cuộc tấn công và đột kích trên tiền tuyến suốt đêm, đồng thời cho rằng Nga không có bất kỳ nỗ lực đáng kể nào để ngừng các hoạt động quân sự.

Các lệnh ngừng bắn đơn phương của Nga và Ukraine cùng những cáo buộc vi phạm ngừng bắn tiếp tục cho thấy sự cần thiết phải có một thỏa thuận ngừng bắn hoặc hòa bình được tất cả các bên chính thức thống nhất trước, và đi kèm các cơ chế giám sát chặt chẽ. Ảnh: Tân Hoa Xã.

Các lệnh ngừng bắn đơn phương của Nga và Ukraine cùng những cáo buộc vi phạm ngừng bắn tiếp tục cho thấy sự cần thiết phải có một thỏa thuận ngừng bắn hoặc hòa bình được tất cả các bên chính thức thống nhất trước, và đi kèm các cơ chế giám sát chặt chẽ. Việc các bên liên tục cáo buộc lẫn nhau và các hoạt động tác chiến trên bộ vẫn tiếp diễn ngay từ những giờ đầu của lệnh ngừng bắn cho thấy rằng, các thỏa thuận ngừng bắn không có cơ chế thực thi rõ ràng, hệ thống giám sát đáng tin cậy và quy trình giải quyết tranh chấp cụ thể khó có thể được duy trì.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cáo buộc Moskva cố tình kéo dài xung đột và phớt lờ các sáng kiến ngoại giao nhằm ổn định khu vực. Trong khi đó, Điện Kremlin khẳng định các chiến dịch quân sự sẽ tiếp tục cho tới khi Nga đạt được các mục tiêu chiến lược của mình. Các quan chức Nga nhiều lần lập luận rằng mọi đề xuất ngừng bắn phải giải quyết những vấn đề an ninh và lãnh thổ rộng lớn hơn trước khi có thể xem xét bất kỳ sự tạm dừng giao tranh dài hạn nào.

Những lo ngại về an ninh bên trong nước Nga

Một trong những thay đổi lớn nhất của cuộc chiến thời gian qua là sự dịch chuyển chiến trường từ tiền tuyến Donbass sang chiều sâu lãnh thổ Nga. Nếu trong giai đoạn đầu xung đột, Ukraine chủ yếu tập trung phòng thủ và phản công tại các khu vực giáp chiến, thì hiện nay Kiev ngày càng đẩy mạnh chiến thuật tấn công bằng UAV nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, nhà máy lọc dầu, cảng biển và thậm chí khu vực xung quanh Moskva.

Chiến thuật này mang nhiều ý nghĩa hơn là hiệu quả quân sự đơn thuần. Trong điều kiện Ukraine gặp khó khăn trong việc tạo đột phá quy mô lớn ở tiền tuyến, các cuộc tấn công UAV giúp Kiev duy trì sức ép tâm lý đối với Nga, đồng thời bảo đảm xung đột tiếp tục thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế.

Tuy nhiên, chính điều đó cũng khiến Nga ngày càng xem các cuộc tấn công vào lãnh thổ của mình là mối đe dọa mang tính biểu tượng và an ninh quốc gia nghiêm trọng hơn trước.

Những thông tin về việc Moskva tăng cường phòng không quanh Quảng trường Đỏ, siết chặt kiểm soát không phận và phát cảnh báo tới các cơ quan ngoại giao nước ngoài tại Kiev cho thấy giới lãnh đạo Nga đang chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất trong dịp lễ 9/5.

Đối với Điện Kremlin, nếu xảy ra một vụ tấn công UAV nhằm vào Moskva hoặc khu vực lễ duyệt binh trong Ngày Chiến thắng, điều đó sẽ không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn bị coi là đòn đánh vào biểu tượng lịch sử và uy tín quốc gia Nga.

Nga phát tín hiệu cứng rắn hơn

Moskva liên tục cảnh báo sẽ có phản ứng “vượt ngoài thông thường” nếu các sự kiện liên quan Ngày Chiến thắng bị tấn công. Ảnh: Tân Hoa Xã.

Một xu hướng khác đang ngày càng rõ rệt là sự thay đổi trong cách tiếp cận của Nga sau hơn bốn năm chiến sự.

Trong giai đoạn đầu xung đột, Moskva nhiều lần khẳng định đang tiến hành “chiến dịch quân sự đặc biệt”, thay vì một cuộc chiến tổng lực. Dù hứng chịu nhiều đợt tấn công sâu trong lãnh thổ và các chiến dịch UAV ngày càng táo bạo của Ukraine, Nga vẫn tránh tiến hành các đợt không kích quy mô hủy diệt nhằm vào trung tâm chính trị Kiev.

Tuy nhiên, các phát biểu gần đây từ giới chức Nga cho thấy sự kiên nhẫn của Điện Kremlin có thể đang giảm dần. Moskva liên tục cảnh báo sẽ có phản ứng “vượt ngoài thông thường” nếu các sự kiện liên quan Ngày Chiến thắng bị tấn công.

Một số nhà phân tích cho rằng Nga có thể đang cân nhắc chuyển sang chiến lược gây sức ép mạnh hơn nhằm vào hệ thống chỉ huy quân sự - chính trị của Ukraine, thay vì chỉ tập trung vào chiến tranh tiêu hao tại tiền tuyến.

Dẫu vậy, khả năng Nga tiến hành một đòn “đánh quyết định” nhằm nhanh chóng kết thúc cuộc xung đột vẫn là vấn đề gây tranh cãi. Sau hơn bốn năm xung đột, cả Nga lẫn Ukraine đều đã xây dựng hệ thống phòng thủ và thích nghi với chiến tranh kéo dài. Điều này khiến bất kỳ nỗ lực tạo đột phá chiến lược nào cũng phải đối mặt với chi phí quân sự, kinh tế và chính trị rất lớn.

Phương Tây và bài toán chiến tranh kéo dài

Một biến số quan trọng khác là sự thay đổi trong mức độ hỗ trợ của phương Tây đối với Ukraine.

Trong khi Liên minh châu Âu tiếp tục duy trì viện trợ tài chính và quân sự cho Kiev, Mỹ lại xuất hiện dấu hiệu điều chỉnh ưu tiên chiến lược. Điều này khiến Ukraine đứng trước áp lực phải duy trì năng lực chiến đấu trong bối cảnh nguồn lực ngày càng bị tiêu hao.

Ở chiều ngược lại, Nga cũng không hoàn toàn ở vị thế thuận lợi tuyệt đối. Dù doanh thu dầu khí gia tăng nhờ giá năng lượng toàn cầu tăng cao, Moskva vẫn phải chi khoản ngân sách lớn để trợ giá nhiên liệu trong nước, sửa chữa cơ sở hạ tầng dầu mỏ và duy trì hoạt động xuất khẩu trong điều kiện bị Ukraine liên tục tập kích bằng UAV tầm xa.

Ngày 7/5/2026, máy bay không người lái của Ukraine tấn công nhà máy lọc dầu ở Perm của Nga lần thứ hai trong vòng hai ngày. Ảnh minh họa: Getty Images.

Cuộc chiến hiện nay vì thế không còn đơn thuần là đối đầu quân sự, mà đã trở thành cuộc đua về sức chịu đựng kinh tế, năng lực công nghiệp quốc phòng và độ bền chính trị giữa các bên tham chiến cùng các nước hậu thuẫn.

Nguy cơ leo thang ngoài tầm kiểm soát

Điều đáng lo ngại nhất lúc này không phải khả năng một bên giành thắng lợi quân sự tuyệt đối trong ngắn hạn, mà là nguy cơ leo thang ngoài kiểm soát.

Khi các lệnh ngừng bắn liên tục thất bại, các đòn tấn công ngày càng mở rộng vào chiều sâu lãnh thổ đối phương, còn các tuyên bố chính trị trở nên cứng rắn hơn, không gian dành cho đàm phán cũng dần bị thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, chỉ một vụ tấn công mang tính biểu tượng hoặc một đòn trả đũa vượt ngưỡng tính toán cũng có thể đẩy cuộc chiến sang cấp độ nguy hiểm hơn.

Xung đột Nga - Ukraine hiện đã bước vào giai đoạn nguy hiểm hơn: tiền tuyến vẫn giao tranh dữ dội, các cuộc tấn công hậu phương ngày càng thường xuyên, và cả hai bên đều đang tiến sâu hơn vào cuộc chiến tiêu hao cường độ cao. Các quan sát viên quốc tế cảnh báo rằng, giao tranh tiếp diễn có thể làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhân đạo và khiến các nỗ lực hướng tới một thỏa thuận hòa bình trong tương lai trở nên phức tạp hơn, khi lập trường của hai bên vẫn còn khác biệt sâu sắc về các yêu cầu then chốt.

Thanh Vân