Xuất nhập khẩu và công nghiệp tạo dư địa tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương xung quanh vấn đề này.

Động lực tăng trưởng đang hội tụ

- Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về bức tranh xuất nhập khẩu và sản xuất công nghiệp của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Những số liệu xuất nhập khẩu và sản xuất công nghiệp vừa được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố phản ánh một bức tranh kinh tế rất tích cực, có thể xem là kết quả nổi bật nhất trong nhiều năm qua đối với giai đoạn 6 tháng đầu năm.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Ảnh: Nguyễn Hạnh

Đặc biệt, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng ở mức rất cao, trong khi chỉ số sản xuất công nghiệp đạt mức tăng mạnh nhất kể từ năm 2019. Điều đó cho thấy nền kinh tế đang đi đúng hướng, các nguồn lực được huy động ngày càng hiệu quả và chuỗi giá trị sản xuất của Việt Nam ngày càng kết nối sâu hơn với thị trường quốc tế.

Theo tôi, một trong những yếu tố quan trọng tạo nên kết quả này là các chính sách điều hành của Chính phủ được triển khai phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp. Chính sách đã tạo động lực cho sản xuất công nghiệp và thương mại phát triển, đồng thời củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào triển vọng tăng trưởng.

- Xuất khẩu tăng 21%, trong khi nhập khẩu tăng tới 33,4%, chủ yếu là nhập khẩu tư liệu sản xuất. Những con số này phản ánh điều gì, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu không phải là tín hiệu đáng lo ngại. Ngược lại, đây là chỉ dấu cho thấy nhu cầu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất đang tăng mạnh. Thông thường, từ giữa năm, doanh nghiệp bắt đầu chuẩn bị nguồn hàng cho mùa tiêu dùng cuối năm tại các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu. Vì vậy, việc nhập khẩu nguyên vật liệu tăng là diễn biến bình thường của chu kỳ sản xuất. Đương nhiên, nhập khẩu cũng chịu tác động từ biến động giá nguyên liệu và năng lượng thế giới. Tuy nhiên, xét tổng thể, yếu tố quyết định vẫn là sức hút rất lớn của chuỗi sản xuất trong nước.

Theo tôi, đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, không chỉ về tốc độ mà còn về quy mô và phạm vi thị trường. Những lợi thế về môi trường đầu tư, lao động, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp được tích lũy trong nhiều năm đang phát huy hiệu quả rõ nét. Điều đáng ghi nhận là Việt Nam không chỉ vượt qua những cú sốc từ bên ngoài như dịch bệnh, xung đột địa chính trị hay đứt gãy chuỗi cung ứng mà còn biết tận dụng những biến động đó để thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đó là kết quả của sự điều hành linh hoạt của Chính phủ, các bộ, ngành, cùng với sự năng động của cộng đồng doanh nghiệp.

Muốn tăng trưởng bền vững phải tạo động lực mới

- Theo ông, đâu là những yếu tố cần lưu ý trong 6 tháng cuối năm và cần tập trung vào những giải pháp gì để duy trì đà tăng trưởng của xuất khẩu và sản xuất công nghiệp?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Đến thời điểm này, tôi cho rằng chưa xuất hiện những rủi ro đủ lớn để làm thay đổi triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần đặc biệt quan tâm tới những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trước hết là biến động tỷ giá khi đồng USD có xu hướng mạnh lên. Nếu các xung đột địa chính trị diễn biến phức tạp hơn, áp lực lên tỷ giá sẽ gia tăng, kéo theo chi phí nhập khẩu và chi phí tài chính của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó là xu hướng lãi suất trong nước tăng, khiến chi phí vốn và chi phí lãi vay cao hơn, làm giảm năng lực cạnh tranh. Ngoài ra, các hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh, yêu cầu giảm phát thải, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon cũng như các biện pháp phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục tạo sức ép đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Theo tôi, thách thức lớn hơn nằm ở nội tại nền kinh tế. Việt Nam vẫn chưa làm chủ được công nghệ nguồn và công nghệ lõi nên phần lớn doanh nghiệp mới tham gia ở những khâu gia công có giá trị gia tăng thấp. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và tự động hóa phát triển nhanh, lợi thế lao động giá rẻ sẽ dần thu hẹp nếu doanh nghiệp không chủ động chuyển đổi.

Áp lực đối với 6 tháng cuối năm cũng rất lớn khi muốn đạt mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% cho cả năm thì nền kinh tế cần tăng trưởng gần 11,9% trong nửa cuối năm. Vì vậy, thương mại và công nghiệp phải tiếp tục giữ vai trò là hai động lực chủ lực. Giải pháp đầu tiên là tiếp tục mở rộng thị trường xuất khẩu song song với phát triển thị trường trong nước thông qua xúc tiến thương mại, kích cầu tiêu dùng, tìm kiếm đối tác và đa dạng hóa thị trường.

Tiếp đó là chuyển mạnh sang sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo để hình thành những động lực tăng trưởng mới. Việt Nam cũng cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, đồng thời mở rộng sang những thị trường giàu tiềm năng như châu Phi, Trung Á và Nga.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng cấp một, cấp hai cho các tập đoàn đa quốc gia thông qua đào tạo, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực quản trị. Khi làm chủ được nhiều hơn các khâu có giá trị gia tăng cao, giá trị của ngành công nghiệp Việt Nam sẽ được nâng lên, qua đó tạo động lực cho cả thương mại và sản xuất. Bên cạnh đó, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng logistics, tăng cường liên kết vùng và đẩy mạnh xúc tiến thương mại để giảm chi phí cho doanh nghiệp và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tôi cho rằng, Việt Nam không chỉ cần làm tốt mà còn phải sản xuất với quy mô lớn hơn, tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao và hình thành những lợi thế cạnh tranh mới. Nếu kiên trì thực hiện đồng bộ các giải pháp này, bức tranh kinh tế những tháng cuối năm sẽ tiếp tục khởi sắc, tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng mới của nền kinh tế.

- Xin cảm ơn ông!

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 549,69 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước; trong đó xuất khẩu tăng 21%, nhập khẩu tăng 33,4%. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) ước tăng 10,8%, mức cao nhất kể từ năm 2019. Kết quả này cho thấy nền kinh tế đang tích lũy được động lực tăng trưởng mới.

Nguyễn Hạnh (thực hiện)