Xòe Thái - Di sản trong đời sống hiện đại ở Điện Biên

Đối với đồng bào dân tộc Thái, xòe là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần. Mỗi dịp lễ, tết, mừng nhà mới, đón khách quý hay những ngày hội của bản làng, tiếng trống, tiếng chiêng và những câu hát cất lên cũng là lúc vòng xòe được mở ra. Trong không gian ấy, mọi người cùng nắm tay nhau, xích lại gần nhau hơn, cùng chia sẻ niềm vui và gửi gắm những ước vọng tốt đẹp.

Người Thái có trên 30 điệu xòe khác nhau nhưng đều bắt nguồn từ 6 điệu xòe cổ cơ bản, như: xòe nâng khăn mời rượu, xòe bổ bốn, xòe tiến lùi, vòng tròn, tung khăn và xòe nắm tay nhau. Mỗi điệu xòe mang một ý nghĩa riêng, phản ánh nhân sinh quan, thế giới quan, tâm tư, tình cảm và cách ứng xử của người Thái với thiên nhiên, cộng đồng và cuộc sống. Qua những động tác uyển chuyển của bàn tay, nhịp bước chân nhịp nhàng, người xem cảm nhận được vẻ đẹp mộc mạc, tinh tế cùng tinh thần lạc quan, yêu đời của đồng bào vùng Tây Bắc.

Xòe vòng tròn tại Lễ hội Đua thuyền đuôi én phường Mường Lay lần thứ XI gắn với chuỗi hoạt động văn hóa - thể thao - du lịch năm 2026.

Giá trị đặc sắc ấy đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận khi năm 2021, Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là niềm tự hào của đồng bào dân tộc Thái nói riêng và cộng đồng các dân tộc Việt Nam nói chung, đồng thời khẳng định sức sống bền bỉ và ý nghĩa nhân văn sâu sắc của di sản trong đời sống đương đại.

Để di sản tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa, nhiều tổ chức, cá nhân ở Điện Biên đã tích cực tham gia bảo tồn và trao truyền nghệ thuật Xòe Thái. Một trong những điểm sáng là hoạt động của Câu lạc bộ Hoa Ban Khuống bản em Mường Thanh.

Thành lập từ năm 2019, câu lạc bộ đã trở thành mái nhà chung của những người yêu văn hóa Thái. Ban đầu, câu lạc bộ chỉ có 2 đội với hơn 60 thành viên. Đến nay, số lượng đã tăng lên 14 đội với trên 200 thành viên.

Tại đây, các nghệ nhân, diễn viên không chuyên và những người yêu văn hóa dân tộc cùng nhau tập luyện, truyền dạy các điệu xòe, lời ca, tiếng hát của dân tộc Thái. Những buổi sinh hoạt định kỳ vừa là dịp để giao lưu, học hỏi, vừa tạo môi trường để thế hệ trẻ hiểu hơn về những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Bà Bạc Thị Luyện, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hoa Ban Khuống bản em Mường Thanh cho biết: “Chúng tôi luôn xác định việc gìn giữ văn hóa dân tộc Thái là trách nhiệm của mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ hôm nay đối với con cháu mai sau. Vì vậy, câu lạc bộ thường xuyên tổ chức sinh hoạt, tập luyện và truyền dạy các làn điệu dân ca, dân vũ, các phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc Thái. Riêng với nghệ thuật Xòe Thái, chúng tôi chú trọng truyền dạy các điệu xòe cổ cho thanh thiếu niên, học sinh, giúp các em hiểu được ý nghĩa của từng điệu xòe, từ đó thêm yêu và tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc mình”.

Sự tâm huyết của những nghệ nhân và những người yêu văn hóa dân tộc đã góp phần đưa Xòe Thái ngày càng lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống hiện đại. Những vòng xòe hôm nay không còn bó hẹp trong phạm vi bản làng mà đã hiện diện ngày càng đậm nét trong các sự kiện văn hóa, thể thao và du lịch của tỉnh.

Tại Lễ hội Hoa Ban và Năm Du lịch quốc gia - Điện Biên năm 2024, Liên hoan Nghệ thuật Xòe Thái được đưa vào chương trình biểu diễn, thu hút đông đảo học sinh, sinh viên và các câu lạc bộ văn hóa Thái tham gia. Những màn trình diễn đặc sắc cùng các vòng xòe đoàn kết đã tạo nên không gian văn hóa sôi động, hấp dẫn, để lại nhiều ấn tượng đẹp trong lòng du khách.

Xòe vòng tròn nằm trong 6 điệu xòe cổ cơ bản của đồng bào dân tộc Thái.

Tại Lễ hội Đua thuyền đuôi én phường Mường Lay lần thứ XI gắn với chuỗi hoạt động văn hóa - thể thao -du lịch năm 2026, màn trình diễn múa xòe nhân tiếp tục trở thành điểm nhấn thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Ông Lò Minh Chiều, bản Đớ, phường Mường Lay chia sẻ: “Điệu xòe Thái đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc Thái trắng ở Mường Lay. Việc tham gia trình diễn xòe nhân dịp lễ hội vừa qua giúp người dân có cơ hội gặp gỡ, giao lưu, cùng nhau gìn giữ và lan tỏa giá trị của di sản. Chúng tôi mong muốn thông qua những hoạt động như thế này, thế hệ trẻ sẽ thêm yêu, thêm tự hào và có ý thức tiếp nối, bảo tồn những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình”.

Ngày nay, giữa sự phát triển mạnh mẽ của xã hội hiện đại, những vòng xòe ở Điện Biên vẫn được duy trì trong các bản làng, trường học, lễ hội và các sự kiện văn hóa, du lịch. Mỗi bàn tay nắm lấy bàn tay trong vòng xòe là sự kết nối giữa quá khứ với hiện tại, giữa truyền thống với nhịp sống mới. Điệu xòe đã trở thành biểu tượng của lòng hiếu khách, là dấu ấn văn hóa đặc trưng của người Thái vùng Tây Bắc và là nguồn lực quan trọng để Điện Biên phát huy bản sắc văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch bền vững.

Những vòng xòe vẫn tiếp tục ngân vang trên mảnh đất Điện Biên lịch sử, góp phần gìn giữ cốt cách văn hóa của dân tộc Thái và khẳng định rằng, di sản chỉ thực sự sống khi được cộng đồng nâng niu, trao truyền và làm giàu bằng chính tình yêu đối với bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Thúy Hằng