Xây 'lá chắn nhận thức' trên không gian mạng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giới trẻ

Tinh thần này được khẳng định trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng, tiếp tục nhấn mạnh tại Đại hội XIV và cụ thể hóa bằng Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị. Điều đó cho thấy, không gian mạng không chỉ là nơi đấu tranh thông tin mà còn là môi trường cạnh tranh trực tiếp về niềm tin, hệ giá trị và định hướng tư tưởng.

Người trẻ ngày nay vừa là người tiếp nhận, vừa là chủ thể lan tỏa thông tin trong không gian số, nơi đang trở thành “trận địa” quan trọng về nhận thức và hệ giá trị.

Thực tế, học sinh, sinh viên ngày nay vừa là người tiếp nhận, vừa là chủ thể lan truyền thông tin. Trong khi các thuật toán mạng xã hội ngày càng chi phối hành vi tiếp cận nội dung, người trẻ dễ rơi vào "bong bóng nhận thức" nếu thiếu bản lĩnh chính trị và kỹ năng kiểm chứng. Cùng với đó, các thế lực thù địch gia tăng lợi dụng AI, deepfake, video ngắn và các nền tảng số để phát tán thông tin sai lệch dưới nhiều hình thức tinh vi.

Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ dừng ở phản bác, mà phải chủ động xây dựng dòng thông tin chủ lưu, phát huy giá trị tích cực theo tinh thần "lấy cái đẹp dẹp cái xấu, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực".

Chủ động xây nền "miễn dịch nhận thức"

Tại Trường THPT Đầm Dơi, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng được bắt đầu từ những việc gần gũi với học sinh: cách nhìn nhận vấn đề, cách phản ứng trước thông tin và cách lựa chọn điều đúng.

Trong bối cảnh mạng xã hội tác động mạnh đến nhận thức và hành vi, nhà trường xác định giáo dục tư tưởng phải đi từ việc hình thành khả năng tự nhận diện đúng - sai thay vì áp đặt. Các buổi sinh hoạt dưới cờ, hoạt động trải nghiệm, câu chuyện về Bác Hồ, trách nhiệm công dân được lồng ghép tự nhiên vào quá trình giáo dục.

Theo thầy Hiệu trưởng Phạm Việt Hưng, điều quan trọng nhất không phải là truyền đạt thật nhiều kiến thức mà là giúp học sinh biết suy nghĩ độc lập và tự điều chỉnh hành vi. Những vấn đề đang được quan tâm trên mạng xã hội như tin giả, clip cắt ghép, phát ngôn kích động hay các trào lưu lệch chuẩn đều được đưa vào trao đổi, phân tích để học sinh hình thành khả năng kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ.

Mô hình 28 câu lạc bộ học đường tiếp tục tạo môi trường để học sinh trải nghiệm, rèn luyện kỹ năng và bồi đắp "sức đề kháng tư tưởng" thông qua thực tiễn. Bên cạnh đó, công tác phát triển đảng viên trong học sinh được duy trì nhiều năm qua, góp phần hình thành đội ngũ "hạt giống đỏ" có bản lĩnh chính trị, lý tưởng và trách nhiệm với cộng đồng.

Học sinh tham gia hoạt động CLB, môi trường rèn luyện kỹ năng, trải nghiệm và bồi đắp “sức đề kháng” trước thông tin xấu, độc.

Một điểm nhấn có chiều sâu là công tác phát triển đảng viên trong học sinh, được nhà trường tiên phong từ năm 2017. Đến nay, 32 học sinh ưu tú đã được kết nạp Đảng, 8 hồ sơ đang hoàn thiện, góp phần hình thành lực lượng kế cận có bản lĩnh và lý tưởng vững vàng.

Công nghệ - từ bị động ứng phó đến chủ động dẫn dắt

Nếu ở bậc phổ thông là giai đoạn hình thành nền tảng nhận thức thì ở bậc cao đẳng, đại học là quá trình củng cố bản lĩnh và phát triển năng lực làm chủ không gian số. Khi chuyển đổi số quốc gia được đẩy mạnh, việc ứng dụng công nghệ vào giáo dục lý luận chính trị không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Cà Mau, công tác tuyên truyền được đổi mới theo hướng lấy công nghệ làm công cụ lan tỏa giá trị tích cực. Thay vì truyền đạt một chiều, nhà trường xây dựng hệ sinh thái truyền thông số với infographic, video ngắn, poster điện tử và các sản phẩm truyền thông phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của sinh viên. Những nội dung về nghị quyết của Đảng, gương người tốt - việc tốt hay giáo dục truyền thống vì thế trở nên gần gũi, dễ tiếp cận và có sức lan tỏa rộng hơn trên các nền tảng số.

Fanpage và kênh TikTok của nhà trường duy trì lượng tương tác ổn định, góp phần đưa thông tin chính thống đến gần hơn với học sinh, sinh viên bằng chính "ngôn ngữ" của giới trẻ. Đây cũng là cách tạo dòng thông tin tích cực, từng bước lấn át các nội dung sai lệch, độc hại trên không gian mạng.

Hiện fanpage của trường có hơn 4,5 ngàn người theo dõi với mỗi bài viết đều tiếp cận đông đảo học sinh, sinh viên và tạo lượng tương tác tích cực ổn định. Ngoài ra, kênh TikTok của trường cũng thu hút gần 2.000 lượt theo dõi, hơn 8.100 lượt thích; nhiều video tuyên truyền đạt trên 14.000 lượt xem cùng hàng trăm lượt tương tác. Không chỉ lan tỏa thông tin chính thống, các nền tảng này còn góp phần tạo môi trường số tích cực, gần gũi với giới trẻ bằng chính “ngôn ngữ” của giới trẻ.

Một điểm nhấn đáng chú ý là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục lý luận. Chatbot "Trọn niềm kính yêu", do Bí thư Đoàn trường Võ Tuyết Ngân và cộng sự xây dựng, đạt nhiều giải thưởng cấp tỉnh và được công bố tại Hội thảo khoa học quốc gia AI4EDU 2025, không chỉ hỗ trợ học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn định hướng người học tiếp cận nguồn tài liệu chính thống khi tìm hiểu các vấn đề chính trị, lịch sử và xã hội. Khi gặp những nội dung còn nhiều tranh cãi trên mạng, sinh viên được hướng dẫn kiểm chứng thông tin từ các nguồn đáng tin cậy, hạn chế nguy cơ bị dẫn dắt bởi thông tin giả hoặc xuyên tạc.

Chatbot “Trọn niềm kính yêu”, sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo được triển khai tại trường, không chỉ hỗ trợ học tập mà còn góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, định hướng nhận thức cho sinh viên trong môi trường số.

Song song đó, nhà trường chú trọng trang bị cho sinh viên kỹ năng nhận diện tin giả, deepfake, tài khoản ẩn danh có dấu hiệu chống phá; kỹ năng kiểm chứng thông tin, phản biện có cơ sở và sử dụng các công cụ báo cáo nội dung xấu độc trên nền tảng số. Việc đấu tranh vì thế không còn dừng lại ở tranh luận mà chuyển thành hành động có tổ chức, có kỹ năng và trách nhiệm.

Từ nền tảng đó, các Câu lạc bộ Lý luận trẻ, đội hình tình nguyện số trở thành lực lượng "chiến sĩ số", trực tiếp lan tỏa thông tin tích cực, hướng dẫn bạn bè kỹ năng tiếp cận và xử lý thông tin trên mạng. Khi công nghệ được đặt đúng vai trò, không gian mạng không còn chỉ là nơi phải ứng phó với thông tin xấu độc mà trở thành môi trường chủ động kiến tạo giá trị.

Câu lạc bộ Lý luận trẻ, đội hình tình nguyện số vận hành fanpage của trường, lan tỏa thông tin tích cực, góp phần định hướng hành vi và văn hóa ứng xử trên không gian mạng.

Tự chủ nhận thức - "lá chắn" bền vững nhất

Trong môi trường số đầy biến động, mục tiêu cao nhất của giáo dục không chỉ là giúp người trẻ giữ vững lập trường mà còn hình thành năng lực tự chủ nhận thức. Đây là yếu tố quyết định để mỗi học sinh, sinh viên có thể tự phân tích, tự đánh giá và tự lựa chọn thông tin đúng đắn.

Theo đó, giáo dục lý luận chính trị được gắn với rèn luyện kỹ năng số và các vấn đề thời sự, giúp người học tiếp cận thực tiễn trong định hướng đúng đắn. Vai trò của Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên tiếp tục được phát huy thông qua các câu lạc bộ lý luận trẻ, tọa đàm, talkshow và các hành trình về nguồn, tạo môi trường để sinh viên trao đổi, phản biện và hình thành chính kiến trên nền tảng khoa học.

Cùng với đó, công tác phát triển Đảng tiếp tục được duy trì, hình thành lực lượng nòng cốt lan tỏa giá trị tích cực. Không riêng tại một vài cơ sở giáo dục, công tác phát triển Đảng trong học sinh, sinh viên tại Cà Mau đang được quan tâm đẩy mạnh thông qua các mô hình “hạt nhân đỏ”, CLB lý luận trẻ, tổ truyền thông số… góp phần tạo nguồn phát triển Đảng và xây dựng lực lượng trẻ có bản lĩnh chính trị ngay từ trong học đường.

Giải pháp: Không chỉ đúng, mà phải trúng và làm được

Thực tiễn từ các cơ sở giáo dục cho thấy, xây dựng "lá chắn nhận thức" cho giới trẻ là hướng đi đúng, song để tạo chuyển biến bền vững cần những giải pháp đồng bộ, lâu dài. Nếu không làm tốt, hệ quả không chỉ là lệch lạc nhận thức mà còn là sự bào mòn niềm tin - yếu tố cốt lõi bảo đảm sức sống của nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng gay gắt.

Trước hết, giáo dục tư tưởng cần đổi mới theo hướng lấy người học làm trung tâm, chuyển từ truyền thụ một chiều sang đối thoại, gợi mở và rèn luyện tư duy phản biện. Quan trọng hơn cả là trang bị cho người trẻ năng lực phân tích, kiểm chứng và đánh giá thông tin trước khi tiếp nhận hay lan tỏa.

Cùng với đó, cần phát huy hiệu quả công nghệ và các nền tảng số để lan tỏa thông tin chính thống, tạo dòng chảy tích cực thay vì chỉ tập trung xử lý nội dung xấu độc. Các tổ chức Đoàn - Hội, cơ sở giáo dục cần đổi mới phương thức truyền thông, xây dựng đội ngũ KOL, influencer trẻ và những "hạt giống đỏ" có bản lĩnh chính trị, kỹ năng số, đủ sức truyền cảm hứng và dẫn dắt dư luận tích cực trong học đường cũng như trên không gian mạng.

Hiệu quả của công tác này chỉ được bảo đảm khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, các tổ chức chính trị - xã hội và cơ quan báo chí trong xây dựng môi trường thông tin lành mạnh. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là ý thức tự thân của mỗi học sinh, sinh viên. Khi người trẻ biết tự kiểm chứng thông tin, chủ động bảo vệ mình trước các tác động tiêu cực và có trách nhiệm với mỗi nội dung chia sẻ, "sức đề kháng tư tưởng" mới thực sự được hình thành từ bên trong.

Đúng như tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch mà còn là quá trình chủ động xây dựng, củng cố "trận địa tư tưởng" vững chắc trong xã hội.

Trong thời đại số, đây không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng chuyên trách mà phải trở thành năng lực của mỗi công dân số, nhất là thế hệ trẻ. Khi mỗi người trẻ biết tự "lọc", tự "giữ" và chủ động lan tỏa những giá trị đúng đắn, họ sẽ trở thành "lá chắn nhận thức" vững chắc, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ không gian mạng./.

Băng Thanh - Lê Tuấn