Xây dựng xã hội học tập từ những mô hình thiết thực

Học để phát triển sinh kế

Ở xóm Lũng Rì, xã Hạnh Phúc, mô hình “Cộng đồng học tập” gắn với bảo tồn nghề truyền thống và phát triển du lịch tạo nên hướng đi mới cho người dân địa phương. Năm 2023, làng nghề làm ngói Lũng Rì được UBND tỉnh công nhận làng nghề truyền thống, mở ra cơ hội để người dân vừa giữ nghề cha ông, vừa phát triển du lịch trải nghiệm.

Là một trong những người tiên phong đổi mới, anh Mạc Văn Hòa, chủ cơ sở làng nghề thủ công Hòa Huệ, xóm Lũng Rì không chỉ sản xuất ngói âm dương truyền thống mà còn xây dựng các sản phẩm trải nghiệm dành cho du khách, như: vẽ tranh trên ngói, tìm hiểu quy trình sản xuất thủ công... Anh Hòa chia sẻ: Khi bắt đầu làm du lịch, tôi phải tự học từ cách tổ chức các hoạt động, đón tiếp khách. Người dân trong xóm chủ động học hỏi lẫn nhau, chia sẻ để cùng làm du lịch tốt hơn. Học đến đâu áp dụng ngay đến đó, vừa giữ được nghề truyền thống, vừa tăng thêm thu nhập.

Da dạng các sản phẩm du lịch trải nghiệm tại làng nghề ngói Lũng Rì, xã Hạnh Phúc.

Xóm Lũng Rì có 79 hộ dân, trong đó 23 hộ duy trì nghề truyền thống. Mỗi năm, làng nghề sản xuất khoảng 30.000 viên ngói âm dương, thu nhập khoảng 50 triệu đồng/hộ sau khi trừ chi phí. Từ tháng 11/2025 - 2/2026, làng nghề đón khoảng 150 lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm.

Theo ông Hoàng Minh Đồng, Bí thư Chi bộ, Trưởng xóm Lũng Rì, cùng với các lớp tập huấn, người dân chủ động khai thác nguồn học liệu trên Internet, mạng xã hội để tự học những câu giao tiếp cơ bản bằng tiếng nước ngoài, kỹ năng làm du lịch.

Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Hạnh Phúc Lý Văn Dũng cho biết: Thời gian tới, xã tiếp tục mở các lớp tập huấn về kỹ năng du lịch cộng đồng, bảo tồn nghề truyền thống, ứng dụng công nghệ số và nâng cao năng lực phục vụ, góp phần xây dựng cộng đồng học tập gắn với phát triển kinh tế địa phương.

Lan tỏa văn hóa học tập trong mỗi dòng họ

Nếu cộng đồng học tập tạo động lực phát triển kinh tế, mô hình "Dòng họ học tập" góp phần bồi đắp truyền thống hiếu học, tạo nền tảng cho việc học tập suốt đời.

Dòng họ Đàm Ích tại xã Hà Quảng là một trong những mô hình tiêu biểu. Hiện dòng họ có 93 hộ, 339 nhân khẩu sinh sống tại 3 xóm: Bản Hà, Đào Bắc, Kéo Trang. Từ năm 1985, dòng họ duy trì tổ chức đại hội vào ngày 4/3 âm lịch hằng năm, tổng kết công tác khuyến học và thống nhất các nội dung thi đua học tập, phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa, biểu dương con cháu học giỏi và chúc thọ các bậc cao niên. Năm 2016, dòng họ ban hành Quy chế hoạt động, tạo nền nếp trong tổ chức và duy trì các phong trào. Các thành viên luôn đoàn kết, tích cực áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nhiều năm liền 100% gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”.

Dòng họ Đàm Ích tại xã Hà Quảng là một trong những mô hình tiêu biểu ở địa phương.

Nhờ những cách làm bài bản, dòng họ Đàm Ích được Hội Khuyến học các cấp biểu dương, đặc biệt được Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam tặng Bằng khen giai đoạn 2016 - 2020.

Tại xã Quảng Uyên, dòng họ Ma gốc Mạc là điểm sáng trong phong trào xây dựng “Dòng họ học tập”. Với 133 hộ sinh sống tại 4 xóm, điều kiện kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, dòng họ thành lập Ban Khuyến học từ năm 2014; duy trì việc tổng kết, biểu dương gia đình học tập tiêu biểu hằng năm. Ông Ma Kiên Triều, xóm Yên Lạc cho biết: Nhờ phong trào khuyến học, nhiều con cháu trong dòng họ trở thành bác sĩ, kỹ sư, nhiều hộ ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, làm giàu chính đáng. Các thành viên tích cực tham gia mô hình “Dòng họ Ma tự quản về an ninh trật tự”, góp phần giữ gìn bình yên tại địa phương.

Việc xây dựng xã hội học tập đã trở thành phong trào rộng khắp trên địa bàn tỉnh. Nhiều xóm, tổ dân phố đưa chỉ tiêu xây dựng “Cộng đồng học tập” vào nghị quyết chi bộ; phát huy hiệu quả nhà văn hóa, tủ sách, Internet và trung tâm học tập cộng đồng để phổ biến kiến thức khoa học kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, tuyên truyền pháp luật. Nhiều khu dân cư duy trì Quỹ Khuyến học, kịp thời động viên học sinh có thành tích cao.

Năm 2025, toàn tỉnh có 146.124 hội viên khuyến học, chiếm 25,9% tổng số dân. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, 56/56 xã, phường thành lập Hội Khuyến học và tổ chức đại hội nhiệm kỳ 2025 - 2030. Các mô hình học tập đều vượt chỉ tiêu đề ra với 89,5% gia đình đạt danh hiệu "Gia đình học tập"; 75% dòng họ đạt "Dòng họ học tập"; 88,9% cộng đồng đạt "Cộng đồng học tập"; 99,2% đơn vị đạt "Đơn vị học tập". Đặc biệt, hơn 211.500 công dân đạt danh hiệu "Công dân học tập", chiếm 61,4% số người đăng ký.

Hà Vy