Xây dựng môi trường không thuốc lá tại di tích

Khởi đầu nhỏ, thay đổi lớn

Cuối tháng 5 vừa qua, chương trình xây dựng môi trường không khói thuốc được khởi động tại chùa Bổ Đà với sự phối hợp của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh và Tổ chức Chiến dịch vì trẻ em không thuốc lá.

Đây là hoạt động nằm trong Dự án “Thành phố không khói thuốc” - một sáng kiến toàn cầu đang kết nối nhiều đô thị trên thế giới, trong đó Bắc Ninh là một trong hai tỉnh, thành phố của Việt Nam được lựa chọn tham gia.

Hàng chục tấm biển "Cấm hút thuốc" được gắn tại chùa Bổ Đà.

Chùa Bổ Đà không phải di tích đầu tiên của tỉnh Bắc Ninh được lựa chọn xây dựng mô hình không khói thuốc. Trước đó, nhiều điểm du lịch văn hóa - tâm linh có đông du khách đến thăm như: Đền Đô, chùa Bút Tháp, chùa Dâu, đền Bà Chúa Kho, Lăng Kinh Dương Vương… đã được gắn biển cấm hút thuốc, lắp đặt pano tuyên truyền. Việc lựa chọn di tích quốc gia đặc biệt chùa Bổ Đà tham gia vào các hoạt động thuộc Dự án “Thành phố không khói thuốc” rất có ý nghĩa.

Tại chùa Bổ Đà, các biển cấm hút thuốc được bố trí ở những vị trí dễ quan sát. Cùng với đó, thông điệp về môi trường không khói thuốc hiện diện thường xuyên trong toàn bộ không gian di tích, góp phần hình thành nếp ứng xử văn minh đối với du khách và người dân khi đến tham quan, chiêm bái.

Hiệu quả của cách làm này được cảm nhận rõ qua trải nghiệm thực tế của du khách. Chị Nguyễn Thị Phương, du khách đến từ phường Văn Quán (Hà Nội) chia sẻ: “Tôi đi chùa nhiều nơi, có chỗ vẫn thấy người hút thuốc trong khuôn viên. Ở đây thì gần như không thấy. Không khí rất dễ chịu, nhất là khi đi cùng trẻ nhỏ”.

Anh Hoàng Hoan Huệ, quê xã Hạnh Phúc (Cao Bằng), hiện là công nhân tại Khu công nghiệp Vân Trung, đưa vợ con đi vãn cảnh chùa dịp cuối tuần cho biết: “Tôi không hút thuốc, nhưng trước đây đi một số nơi vẫn phải tránh khói thuốc. Nếu chùa nào cũng làm được như thế này thì rất tốt cho mọi người, nhất là các gia đình có trẻ em”.

Những chia sẻ trên cho thấy nhu cầu được thụ hưởng môi trường không khói thuốc ngày càng trở thành mong muốn thiết thực của người dân, đặc biệt tại các không gian văn hóa, du lịch và tâm linh. Với một di tích nổi tiếng bởi vẻ cổ kính, thanh tịnh như chùa Bổ Đà, việc hạn chế khói thuốc không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn giữ gìn bầu không khí trang nghiêm, yên bình vốn có của di tích.

Bà Dương Thị Hoài Thu, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công phường Vân Hà, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích quốc gia đặc biệt chùa Bổ Đà cho rằng, xây dựng môi trường không khói thuốc là một phần quan trọng trong công tác bảo tồn di sản. Bên cạnh việc gìn giữ kiến trúc và các giá trị vật thể, đây còn là cách bảo vệ không gian văn hóa, góp phần gìn giữ di sản và nâng cao chất lượng trải nghiệm cho du khách.

Dần hình thành chuẩn mực

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực cách đây hơn 10 năm, nhưng khoảng cách giữa quy định và thực tế vẫn tồn tại những bất cập ở nhiều nơi. Không khó để bắt gặp hình ảnh nhiều người hút thuốc tại các quán ăn, điểm du lịch hay thậm chí khu vực công cộng có biển cấm.

Vì vậy, điểm đáng chú ý của mô hình tại Bắc Ninh không nằm ở việc “có thêm một nơi cấm hút thuốc”, mà ở cách tiếp cận, kết hợp giữa truyền thông, nhắc nhở và tạo chuẩn mực xã hội.

Với hệ thống di tích dày đặc cùng lượng du khách đông đảo, Bắc Ninh có nhiều lợi thế để phát triển các điểm đến văn hóa không khói thuốc. Từ những kết quả bước đầu tại chùa Bổ Đà có thể nhân rộng mô hình này tại nhiều di tích khác trong tỉnh.

Khi một không gian đủ “sạch” trong thời gian dài, hành vi hút thuốc sẽ tự nhiên bị loại bỏ mà không cần đến biện pháp xử phạt. Đây cũng là kinh nghiệm được nhiều tổ chức quốc tế khuyến nghị: Thay đổi hành vi bền vững phải bắt đầu từ thay đổi nhận thức và môi trường xã hội.

Bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của Tổ chức Chiến dịch vì trẻ em không thuốc lá Hoa Kỳ (CTFK) nhấn mạnh: “Với hơn 100 nghìn ca tử vong mỗi năm liên quan đến thuốc lá tại Việt Nam, việc mở rộng các không gian không khói thuốc là một trong những giải pháp hiệu quả và khả thi nhất”.

Trước xu hướng du khách ngày càng chú trọng đến yếu tố trải nghiệm khi du lịch, không khói thuốc được nhiều người coi là một tiêu chí mới trong việc nâng cao chất lượng môi trường sống. Một điểm đến sạch, không khói thuốc không chỉ thu hút khách trong nước mà còn phù hợp với xu hướng quốc tế bởi ngày càng có nhiều quốc gia đặt tiêu chuẩn về sức khỏe và môi trường lên hàng đầu. Ở nhiều quốc gia, việc không hút thuốc tại nơi công cộng đã trở thành chuẩn mực ứng xử.

Với hệ thống di tích dày đặc cùng lượng du khách đông đảo, Bắc Ninh có nhiều lợi thế để phát triển các điểm đến văn hóa không khói thuốc. Từ những kết quả bước đầu tại chùa Bổ Đà có thể nhân rộng mô hình này tại nhiều di tích khác trong tỉnh. Qua đó góp phần nâng cao chất lượng trải nghiệm, xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh.

“Chúng ta hãy tưởng tượng, trẻ em đến chùa không nhìn thấy người lớn hút thuốc, du khách đến tham quan không còn phải tránh khói thuốc. Ý thức giữ gìn không khí trong lành của một di tích cổ kính vì thế cũng sẽ dần hình thành. Tôi nghĩ, những thay đổi nhỏ nhưng lặp lại lâu dài sẽ trở thành văn hóa”, ông Bùi Thế Thực, Trưởng Khoa Truyền thông - Giáo dục sức khỏe, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh nêu quan điểm.

Thực tế cho thấy, khi có sự phối hợp giữa ngành Y tế, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội, việc triển khai trở nên thuận lợi hơn. Trong đó, vai trò của công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe cũng đặc biệt quan trọng, giúp người dân hiểu vì sao cần “không khói thuốc” chứ không chỉ là “không được hút thuốc”. Nhiều ý kiến cho rằng, ngoài các di tích, mô hình có thể thực hiện ở các cơ sở lưu trú, nhà hàng, trên các phương tiện giao thông, trường học… tạo thành một mạng lưới không khói thuốc.

Bài, ảnh: Thùy Vy