Xây dựng kho dự trữ xăng dầu chiến lược quốc gia: Cần thiết, phù hợp và khả thi

Trước những biến động địa chính trị thế giới và hiện hữu là chiến sự tại Trung Đông, thị trường xăng dầu Việt Nam đang đứng trước những thách thức chưa từng có về nguồn cung cũng như cơ chế điều hành. Do vậy cần lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn, theo hướng chủ động nguồn cung trong nước, tăng dự trữ chiến lược quốc gia và nâng cao tinh thần tiết kiệm năng lượng.

Không để đứt gãy nguồn cung

Hiện tại, nhu cầu tiêu thụ xăng dầu đối với thị trường trong nước cần khoảng 25 - 26 triệu tấn hàng năm. Trong đó, với 2 nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa) chỉ đáp ứng được khoảng 70% lượng cung xăng dầu, còn lại Việt Nam phải bù đắp lượng thiếu hụt xăng dầu từ nguồn nhập khẩu.

Cùng đó, để chế biến ra các sản phẩm xăng dầu, Việt Nam vẫn phải nhập khoảng 14 triệu tấn dầu thô từ nước ngoài, do sản lượng dầu thô trong nước đang sụt giảm suốt những năm qua, khối lượng khai thác đạt khoảng 8 triệu tấn/năm.

Nhà máy lọc dầu trong nước phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu thô nhập khẩu

Phân tích về năng lực sản xuất của các nhà máy lọc dầu trong nước, ông Lê Minh, Thành viên Hội đồng khoa học, Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho biết, Nhà máy lọc dầu Dung Quất với công suất 6,6 triệu tấn/năm, nhưng đang phải hoạt động vượt công suất mức 118% lên mức hơn 7 triệu tấn/năm, do công nghệ thích ứng với các sản phẩm dầu trong nước và một số nguồn dầu thô nhập khẩu từ Âu, Mỹ nên đang chủ động được các hoạt động sản xuất kinh doanh.

Nhưng đối với nhà máy lọc dầu Nghi Sơn (NSRP) với công suất 10 triệu tấn/năm, đang hoạt động vượt công suất mức 125%. Nhà máy này có hợp đồng mua dầu thô nhập khẩu từ Kuwait (Trung Đông) qua eo biển Horrmuz đang căng thẳng do chiến tranh Israel - Iran, có thể sẽ phải tạm dừng hoạt động sản xuất kinh doanh từ tháng 5/2026, khi nguồn dầu thô hiện tại chỉ đủ cho sản xuất kinh doanh đến hết tháng 4/2026.

“Thiếu hụt nguồn cung dầu thô nhập khẩu cho nhà máy NSRP và nguồn cung xăng dầu nói chung có thể kéo dài, nếu chiến tranh Israel - Iran tiếp tục leo thang. Tình huống xấu nhất, nếu NSRP ngừng hoạt động từ tháng 5 sẽ gây áp lực, buộc Việt Nam phải nhập khẩu khoảng 14 triệu tấn xăng dầu, tương đương gần 60% nhu cầu xăng dầu trong nước”, ông Minh phân tích.

Ngoài năng lực sản xuất, khả năng dữ trữ dầu thô của 2 nhà máy lọc dầu Dung Quất và NSRP chỉ được khoảng 30 ngày, từ 20 - 30 ngày đối với các nhà phân phối, bán lẻ cùng với dự trữ chiến lược quốc gia khoảng 7 ngày. Hiện tại, sản lượng khí tự nhiên ở các mỏ ngoài khơi cũng đang sụt giảm, còn mức dưới 7 tỷ mét khối khí/năm.

“Thực tại cho thấy nhu cầu nhập khẩu dầu thô, sản phẩm xăng dầu cũng như khí LNG, LPG của Việt Nam là rất lớn. Nguồn cung khí hóa lỏng (LNG) và than đá để phát điện do nhập khẩu từ Mỹ, Australia và khu vực ASEAN hiện vẫn an toàn cho đến cuối năm nay. Nhưng đối với nguồn cung dầu thô từ Kuwait (chiếm 86%), khí LPG và nhiên liệu máy bay sẽ đối mặt với rủi ro cao nhất từ cuối tháng tháng 4/2026 trở đi”, ông Minh nhận định

Với năng lực dự trữ xăng dầu trong nước còn rất hạn chế như hiện nay, để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, ông Minh cho rằng cần sớm phải có giải pháp. Đó là, trên cơ các biến động kinh tế, chính trị trên thế giới và khu vực Trung Đông, để chủ động nguồn cung và giảm thiểu rủi ro thiếu nhiên liệu phục vụ phát triển kinh tế, Chính phủ nên xem xét cho triển khai xây dựng 1 hoặc 2 kho dữ trữ liên hợp quốc gia về dầu thô và các sản phẩm xăng dầu.

Nguồn dự trữ xăng dầu thương mại theo quy định đối với các DN đầu mối là 20 ngày

Hội tụ các yếu tố cần thiết

Tại buổi làm việc với Tổ công tác an ninh năng lượng ngày 26/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Bộ Công Thương cần sớm làm việc với các đối tác nước ngoài, để triển khai ngay việc xây dựng kho dự trữ xăng dầu chiến lược tại Nghi Sơn (Thanh Hóa). Thực tế hiện nay, nguồn dự trữ xăng dầu thương mại theo quy định đối với các DN đầu mối là 20 ngày, DN phân phối dự trữ trong 5 ngày sẽ rất khó chủ động với biến động của thị trường xăng dầu thế giới.

Nhận xét về yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng kho dự trữ dầu chiến lược, ông Minh cho rằng, các nước trong khu vực gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và quy mô khá lớn của nền kinh tế Việt Nam, việc triển khai xây dựng kho dữ trữ dầu là rất khả thi. Theo tính toán của ông Minh, chi phí xây dựng 1 kho dữ trữ dầu khoảng 1 triệu tấn chỉ khoảng 400 triệu USD và chúng ta có thể triển khai theo hình thức hợp tác công - tư hoặc kêu gọi đầu tư từ nước ngoài.

“Với bối cảnh hiện nay, chúng ta cần xây dựng các kịch bản tối ưu để gấp rút triển khai nhanh đề án này. Chúng ta nên triển khai ngay các bước như tư vấn đầu tư, thiết kế khả thi bao gồm dự toán kinh phí để huy động nguồn lực Với mục tiêu tối thượng là bình ổn giá nhiên liệu xăng, dầu, khí để phát triển kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài vào Việt Nam nhiều hơn nữa, vì mục tiêu phát triển bền vững trong tầm nhìn dài hạn, ông Minh nêu quan điểm.

Nguyễn Quỳnh/VOV.VN