Xây dựng hệ sinh thái tận dụng FTA

“Kích hoạt” hệ sinh thái FTA

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các hiệp định FTA thế hệ mới như EVFTA với Liên minh Châu Âu, CPTPP với các nước khu vực Thái Bình Dương, UKVFTA với Vương quốc Anh... đã trở thành chìa khóa mở ra cánh cửa thị trường toàn cầu cho hàng hóa Việt Nam. Tận dụng dư địa này, tỉnh Tuyên Quang đã chủ động đưa các sản phẩm chủ lực vươn xa tới những thị trường khó tính bậc nhất như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Vương quốc Anh và các quốc gia trong khối ASEAN.

Sức bật từ chiến lược chuyển dịch thị trường đã phản ánh rõ qua những con số tăng trưởng. 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của tỉnh đạt 516,7 triệu USD, trong đó riêng kim ngạch xuất khẩu đạt 382 triệu USD, hoàn thành trên 61% kế hoạch. Lực lượng sản xuất nòng cốt dựa trên nền tảng trên 4 nghìn doanh nghiệp đang hoạt động, tạo việc làm cho hơn 75.600 lao động. Với sự linh hoạt, các doanh nghiệp đầu đàn đã chủ động thích ứng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Đối tác nước ngoài thăm khu sản xuất ván ép xuất khẩu của Công ty TNHH Sao Việt Tuyên Quang.

Tiêu biểu như Công ty TNHH Sao Việt, thay vì phụ thuộc vào thị trường truyền thống, đã tích cực kết nối, đón các đoàn đối tác từ Liên minh Châu Âu (EU) và Nhật Bản đến thẩm định quy trình sản xuất, đón đầu các đơn hàng theo Hiệp định EVFTA và CPTPP. Ở mảng nông sản, các sản phẩm đặc trưng như bưởi Xuân Vân, trà ổi, mật ong, hoa đu đủ đực... cũng đã vươn xa, xuất khẩu trực tiếp sang Vương quốc Anh nhờ tận dụng ưu đãi từ UKVFTA.

Đồng chí Trần Việt Thế, Phó Giám đốc Sở Công thương cho biết: “Tỉnh định hướng phát triển 4 nhóm hàng xuất khẩu chủ lực gồm: nông, lâm, thủy sản; công nghiệp chế biến, chế tạo; hàng may mặc và các mặt hàng xuất khẩu mới. Trong năm 2026, Sở Công Thương giữ vai trò đầu mối tuyển chọn các doanh nghiệp, HTX hạt nhân để đưa vào hệ sinh thái FTA. Các chủ thể sẽ được hỗ trợ toàn diện từ tư vấn pháp lý, quy tắc xuất xứ C/O, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi đến việc nâng chuẩn sản xuất đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn ESG và chuyển đổi tuần hoàn. Đây chính là chìa khóa giúp nông, lâm sản vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe của các thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”.

“Mắt xích” chuẩn hóa vùng nguyên liệu

Nếu doanh nghiệp đóng vai trò đầu ra thì khu vực kinh tế tập thể lại là “xương sống” tổ chức sản xuất. Toàn tỉnh hiện có 1.646 hợp tác xã (HTX) với 37.300 thành viên, trong đó hơn 1.000 HTX nông, lâm nghiệp. Đây là chủ thể nắm giữ trên 64% trong tổng số 457 sản phẩm OCOP toàn tỉnh.

Nhiều mô hình HTX đã chủ động đáp ứng các chuẩn mực quốc tế khắt khe. Điển hình như HTX Sử Anh liên kết sản xuất chè theo tiêu chuẩn ISO; HTX Sản xuất, chế biến thực phẩm an toàn Sáng Nhung ứng dụng quy trình chăn nuôi 3F/VietGAP khép kín. Đáng chú ý, HTX Chổi chít Việt Thành xuất khẩu thành công 40.000 sản phẩm sang thị trường Mỹ, thu về 4,2 tỷ đồng. Quan trọng hơn, các HTX đứng ra làm trạm trung chuyển xử lý các yêu cầu khắt khe về hàng rào kỹ thuật như việc lập nhật ký canh tác, xin cấp mã số vùng trồng, vùng nuôi đến áp dụng các chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC) hay quy trình ISO. Đây là những tấm vé bắt buộc để hàng hóa được cấp chứng nhận xuất xứ (C/O) ưu đãi thuế quan theo các Hiệp định CPTPP, EVFTA hay UKVFTA.

Để tạo sức mạnh tổng hợp, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án “Hệ sinh thái tận dụng các FTA giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035”. Kế hoạch nhằm xây dựng mạng lưới liên kết khép kín giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, HTX và đơn vị logistics. Đến năm 2030, Tuyên Quang phấn đấu nâng tỷ lệ sử dụng C/O ưu đãi đạt 15% đối với CPTPP, 40% đối với EVFTA và 42% đối với UKVFTA. Đồng thời, trên 50% chủ thể trong hệ sinh thái đáp ứng các tiêu chuẩn chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, đưa nông, lâm sản tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Sự đồng hành giữa chính quyền, doanh nghiệp và các HTX trong hệ sinh thái FTA sẽ kiến tạo sức mạnh tổng hợp. Qua đó, đưa các cam kết thương mại tự do thực sự trở thành động lực bứt phá, giúp địa phương hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Bài, ảnh: Linh Cầm