Xây dựng hệ sinh thái tài chính đồng bộ cho giai đoạn tăng trưởng mới

Toàn cảnh phiên làm việc

Công khai tỷ lệ giải ngân và hiệu quả đầu tư

Tham gia thảo luận Kế hoạch tài chính 05 năm quốc gia giai đoạn 2026-2030; kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026-2030, đại biểu Phạm Thúy Chinh (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) cho rằng, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cho cả giai đoạn được đặt mục tiêu khoảng 40% GDP, trong đó nguồn vốn đầu tư công trung hạn là 8,22 triệu tỷ đồng, chỉ chiếm khoảng 20%, còn lại 80% phụ thuộc vào khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài. Đứng trước mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn tới, vấn đề bảo đảm nguồn lực tài chính cần được tiếp cận một cách chiến lược, toàn diện và có tính hệ thống.

Muốn đạt được mục tiêu này, điều quan trọng trước hết là phải cải thiện thực chất môi trường đầu tư. Chính phủ cần xác định rõ các chỉ tiêu cải cách thể chế có thể đo lường được; tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật theo Kết luận của Bộ Chính trị về định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành trong việc cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ. Bên cạnh đó, từ năm 2026 cần có báo cáo định kỳ riêng về mức độ cải thiện môi trường đầu tư tại kỳ họp cuối năm của Quốc hội. Bên cạnh đó, cần chuyển mạnh từ tư duy “giải ngân cao” sang “hiệu quả cao”. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, vấn đề lớn nhất không phải thiếu vốn mà nằm ở công tác chuẩn bị đầu tư chưa tốt, giải phóng mặt bằng chậm, năng lực thực hiện dự án còn hạn chế, dẫn đến lãng phí nguồn lực.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại phiên thảo luận

Do đó, đại biểu Phạm Thúy Chinh kiến nghị áp dụng cơ chế giải ngân theo kết quả đầu ra; thiết lập nguyên tắc không đạt mục tiêu giai đoạn trước thì không bố trí vốn cho giai đoạn sau; công khai tỷ lệ giải ngân và hiệu quả đầu tư để tránh đầu tư dàn trải. Đồng thời, việc đánh giá dự án đầu tư công phải bắt buộc theo các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất hoàn vốn, điểm hòa vốn, hiệu quả kinh tế - xã hội, tránh tình trạng triển khai dự án lớn nhưng không lượng hóa được hiệu quả. Vai trò của nguồn vốn ngân sách nhà nước như “vốn mồi”, dẫn dắt các nguồn lực từ khu vực tư nhân, vốn vay và vốn đầu tư khác. Để bảo đảm nguồn lực bền vững, cần cải cách thu ngân sách theo hướng mở rộng cơ sở thuế, nhất là các sắc thuế liên quan đến tài sản, bất động sản và kinh tế số; đồng thời ưu tiên đầu tư công trọng điểm vào các dự án hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, hạ tầng số và năng lượng tái tạo.

Trong khi đó, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá cao những nỗ lực của Chính phủ trong việc điều hành quyết liệt, đồng bộ trong suốt nhiệm kỳ, đồng thời ghi nhận Quốc hội khóa XV đã rất năng động, sáng tạo, kịp thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng cũng như các kết luận quan trọng của Bộ Chính trị. Nhờ đó, nhiều nghị quyết quan trọng đã được ban hành nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong triển khai các dự án đầu tư, góp phần hoàn thành 5/5 chỉ tiêu của kế hoạch tài chính giai đoạn 2021–2025. Một trong những điểm sáng nổi bật là nợ công đã giảm từ 43% GDP xuống còn khoảng 34% GDP, qua đó tạo dư địa quan trọng cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn quy trình

Đại biểu Trần Hoàng Ngân cho rằng, để thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, Việt Nam phải phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng trên 10% và GDP bình quân đầu người khoảng 8.500 USD. Chính phủ cần đặc biệt lưu ý 4 nguyên tắc quan trọng mà đồng chí Tổng Bí thư đã nêu, đó là tăng trưởng phải thực chất; tăng trưởng gắn với ổn định kinh tế vĩ mô; huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; đầu tư phải hướng tới nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của Nhân dân. Đồng thời, cần rút kinh nghiệm sâu sắc từ giai đoạn 2007-2011, khi đầu tư dàn trải, tăng trưởng nóng, tín dụng cao và bội chi ngân sách lớn đã dẫn đến hệ quả tăng trưởng thấp, mất cân đối vĩ mô.

Theo đại biểu, việc thực hiện kế hoạch tài chính 5 năm giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch đầu tư công trung hạn là một thách thức rất lớn. Về kế hoạch tài chính, cả thu ngân sách và chi ngân sách đều tăng cao, đặc biệt bội chi ngân sách dự kiến quay trở lại mức trên 5% GDP. Do đó, Chính phủ cần kiểm soát chặt chẽ, không để bội chi vượt quá 4% GDP. Theo số liệu thống kê, với 34 tỉnh, thành phố hiện nay chỉ có 5 địa phương có GDP bình quân đầu người cao hơn mức bình quân chung cả nước (khoảng 125 triệu đồng), trong khi có tới 14 địa phương chỉ đạt dưới 50% mức bình quân cả nước như Cao Bằng, Tuyên Quang, Điện Biên, Sơn La, Lạng Sơn, Nghệ An và nhiều tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long.

Từ thực tế đó, với nguồn ngân sách Trung ương khoảng 3,8 triệu tỷ đồng, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị cần xác định rõ thứ tự ưu tiên, trước hết là bố trí vốn cho các công trình đang triển khai dở dang; ưu tiên các địa phương khó khăn để bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng - an ninh, ứng phó biến đổi khí hậu; đồng thời tập trung cho các dự án trọng điểm quốc gia có tính lan tỏa vùng, đặc biệt là hạ tầng công nghệ thông tin và hạ tầng số. Dù thống nhất với chủ trương tiếp tục cắt giảm tối thiểu 10% chi thường xuyên, song đề nghị cần quan tâm hơn đến những người nghỉ hưu từ nhiều năm trước đang có mức lương hưu rất thấp, thậm chí thấp hơn cả mức giảm trừ gia cảnh hiện nay là 6,2 triệu đồng/tháng. Đây là nhóm đối tượng cần được ưu tiên tăng hỗ trợ thay vì tiếp tục cắt giảm.

Nhấn mạnh vấn đề các dự án ODA, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng trọng điểm trong quá trình phát triển đất nước giai đoạn mới, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho biết, giai đoạn 2026-2030, nhu cầu huy động vốn vay nước ngoài dự kiến tăng gấp 7-9 lần so với trước. Đây là yêu cầu phù hợp trong bối cảnh đất nước cần thêm nguồn lực để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục rà soát, hài hòa hơn nữa các thủ tục đầu tư giữa phía trong nước và nhà tài trợ, tránh tình trạng một dự án nhưng tồn tại hai quy trình đầu tư, hai thủ tục giải ngân khác nhau, gây kéo dài thời gian triển khai. Đại biểu dẫn thực tế giai đoạn trước, tỷ lệ giải ngân vốn ODA chỉ đạt khoảng 52,7%, cho rằng đây là con số cần sớm được cải thiện. Vì vậy, cần đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn quy trình và tăng tính đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn này.

Đồng quan điểm, đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vay nợ tăng khá lớn, vì vậy việc xây dựng kế hoạch vay nợ cần phải phù hợp chặt chẽ với tiến độ triển khai thực hiện các dự án. Mặc dù dự thảo đã trình bày khá rõ, song việc sử dụng các nguồn vay để bù đắp thiếu hụt vốn đầu tư cho các dự án quan trọng quốc gia phải gắn liền với kế hoạch triển khai cụ thể của từng dự án. Điều này nhằm bảo đảm nguồn vốn vay thực sự được đưa vào đúng địa chỉ, phát huy hiệu quả trong việc bổ sung nguồn lực, hỗ trợ triển khai các công trình trọng điểm, tránh dàn trải và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Hương Giang