Xây dựng Hải quan số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Xây dựng Hải quan số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Ảnh: Thanh Vân-TTXVN

Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động nhanh, yêu cầu về tốc độ thông quan, minh bạch thủ tục và năng lực quản lý ngày càng cao, ngành hải quan đang đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, hướng tới xây dựng mô hình Hải quan số dựa trên dữ liệu, công nghệ và quản trị thông minh.

Hải quan số không chỉ là việc đưa thủ tục lên môi trường điện tử mà là sự thay đổi căn bản trong phương thức quản lý, từ xử lý hồ sơ thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, tự động hóa và phân tích rủi ro. Mục tiêu lớn nhất là tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp, rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics, đồng thời nâng cao hiệu quả kiểm soát chống buôn lậu, gian lận thương mại và thất thu ngân sách.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, ngành hải quan tiếp tục đẩy mạnh tạo thuận lợi thương mại, chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và tăng cường kiểm soát trong toàn bộ quy trình xuất nhập khẩu. Cơ quan Hải quan đã chủ động tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong triển khai Nghị định 46, duy trì thông quan 24/7 đối với một số nhóm hàng trọng điểm, đồng thời triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với những biến động của thương mại toàn cầu.

Thực hiện Nghị quyết 57, ngành Hải quan tập trung xây dựng hệ thống Hải quan số thay thế hệ thống VNACCS/VCIS, mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia, triển khai các nhiệm vụ thuộc Đề án 06 và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo thông qua thử nghiệm Chatbot AI hỗ trợ cán bộ, doanh nghiệp trong quá trình thực hiện thủ tục.

Cùng với quá trình hiện đại hóa nghiệp vụ, ngành hải quan tiếp tục thúc đẩy hội nhập quốc tế, hoàn thiện dự thảo Luật Hải quan sửa đổi và đẩy mạnh cải cách hành chính. Đến nay, nhiều thủ tục, điều kiện kinh doanh đã được rà soát, cắt giảm, trong đó đã giảm 2 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, 14 điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa 66 thủ tục hành chính, vượt kế hoạch Chính phủ giao.

Những kết quả này góp phần tạo dựng môi trường hải quan minh bạch, thuận lợi hơn cho cộng đồng doanh nghiệp. Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước; số thu ngân sách nhà nước đạt 215.140 tỷ đồng, tăng 16,9% cho thấy vai trò quan trọng của cải cách thủ tục và ứng dụng công nghệ trong thúc đẩy hoạt động thương mại.

Một trong những bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng Hải quan số là việc triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III từ ngày 1/6/2026. Mô hình này hướng tới việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính chuyên nghiệp trong phục vụ doanh nghiệp.

Tại các địa bàn có lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn, chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong hoạt động nghiệp vụ. Tại Chi cục Hải quan khu vực VI, công nghệ thông tin được xác định là “chìa khóa” để giải quyết bài toán về thời gian thông quan và chi phí logistics, đồng thời tạo nền tảng cho phương thức quản lý hiện đại.

Với đặc thù địa bàn biên giới, nơi dòng chảy hàng hóa luôn đòi hỏi tốc độ xử lý nhanh, sự ổn định của hệ thống công nghệ thông tin có ý nghĩa quyết định. Hải quan khu vực VI đang từng bước xây dựng nền tảng dữ liệu đồng bộ, duy trì vận hành liên tục các hệ thống nghiệp vụ quan trọng như VNACCS/VCIS, E-Customs, GTT02 và Kế toán thuế tập trung.

Việc duy trì hệ thống hoạt động 24/7 không chỉ giúp tháo gỡ điểm nghẽn trong quá trình thông quan mà còn trực tiếp giảm chi phí cho doanh nghiệp. Song song với đó, đơn vị thường xuyên rà soát, phân quyền tài khoản người dùng, tăng cường kiểm soát an ninh nội bộ, bảo đảm an toàn trong quá trình vận hành hệ thống.

Một dấu ấn trong cải cách thủ tục tại Hải quan khu vực VI là việc phối hợp với Vietcombank triển khai phương thức thanh toán lệ phí hải quan trực tuyến bằng mã QR. Thay vì thực hiện các bước thu, nộp thủ công, doanh nghiệp và phương tiện xuất nhập khẩu có thể hoàn thành nghĩa vụ tài chính nhanh chóng ngay trên nền tảng điện tử. Giải pháp này góp phần giảm thời gian chờ tại khu vực cửa khẩu, nâng cao tính công khai, minh bạch trong quản lý nguồn thu ngân sách.

Hiệu quả của quá trình chuyển đổi số được thể hiện rõ qua việc giải quyết hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công trực tuyến. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực VI đã tiếp nhận 328 hồ sơ, trong đó xử lý, phát hành 293 hồ sơ và đang tiếp tục giải quyết 35 hồ sơ. Riêng trong tháng 5, đơn vị tiếp nhận 101 hồ sơ và hoàn thành xử lý 68 hồ sơ.

Theo Chi cục Hải quan khu vực VI, việc duy trì tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn trên môi trường điện tử giúp hạn chế tình trạng tồn đọng thủ tục, bảo đảm luồng hàng hóa được giải phóng liên tục, đồng thời giảm chi phí lưu kho, lưu bãi cho doanh nghiệp.

Để sẵn sàng cho mô hình quản lý mới, Chi cục Hải quan khu vực VI đã chủ động hoàn tất nâng cấp hệ thống phần cứng, mạng lưới máy chủ và cơ sở vật chất kỹ thuật, đáp ứng các yêu cầu vận hành mô hình thông quan tập trung khi được triển khai. Việc chuẩn bị trước về hạ tầng giúp đơn vị loại bỏ độ trễ kỹ thuật, bảo đảm hoạt động nghiệp vụ không bị gián đoạn trong quá trình chuyển đổi.

Thời gian tới, Hải quan khu vực VI tiếp tục ưu tiên nguồn lực nghiên cứu, phát triển các ứng dụng công nghệ phù hợp với đặc thù quản lý tại địa bàn biên mậu, qua đó tạo thêm động lực cho thương mại xuyên biên giới. Cùng với đó, công tác bảo đảm an toàn thông tin mạng được thực hiện nghiêm ngặt theo các quy chuẩn của ngành; hệ thống máy chủ, hạ tầng truyền thông và thiết bị đầu cuối được giám sát thường xuyên, đi kèm các phương án dự phòng nhằm phòng ngừa nguy cơ mất an toàn dữ liệu.

Từ việc số hóa quy trình, liên thông dữ liệu đến nâng cấp hạ tầng công nghệ, ngành Hải quan đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền Hải quan số hiện đại, chuyên nghiệp và minh bạch. Đây không chỉ là bước tiến về công nghệ mà còn là sự thay đổi về tư duy quản lý, đưa cơ quan Hải quan trở thành lực lượng kiến tạo, đồng hành cùng doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển thương mại trong kỷ nguyên số.

Minh Trang/BNEWS/TTXVN