Xây dựng chính sách để níu giữ di sản

 Học sinh ngành nghệ thuật biểu diễn ca kịch Huế của Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Huế.

Trước thực trạng đó, Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế đã xây dựng dự thảo quy định hỗ trợ chính sách đào tạo các chuyên ngành nghệ thuật di sản, truyền thống đặc thù của Huế.

Đầu tư cho con người 

Theo thống kê, ở Huế, trong 10 năm qua đã ghi nhận sự sụt giảm nghiêm trọng nguồn tuyển sinh các ngành văn hóa nghệ thuật đặc thù. Đặc biệt, có những ngành như tuồng và múa hát cung đình không có học sinh theo học. Dù thành phố đã có Nghị quyết 05/2025/NQ-HĐND hỗ trợ nghệ nhân, nghệ sĩ nhưng lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực trẻ vẫn chưa có cơ chế cụ thể.

Chính vì vậy, việc xây dựng nghị quyết về chính sách hỗ trợ đào tạo, cùng chế độ đãi ngộ cho người dạy và người học đạt thành tích cao tại các kỳ thi là vô cùng cấp thiết, không chỉ giúp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của Huế mà còn bảo đảm sự phát triển bền vững của bản sắc văn hóa Huế trong tương lai.

Bên cạnh quy định chính sách hỗ trợ, dự thảo cũng đề xuất mức thưởng và chế độ đãi ngộ đối với học sinh, sinh viên, giáo viên đạt thành tích tại các hội thi, hội diễn, liên hoan cấp tỉnh, quốc gia và quốc tế trên địa bàn thành phố. Đây đồng thời cũng là cơ sở quan trọng để thực hiện thành công Đề án Xây dựng và phát triển Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Huế đến năm 2030.

Theo đó, đối tượng được áp dụng là học sinh, sinh viên đang theo học các chuyên ngành nghệ thuật di sản, truyền thống đặc thù của Huế bao gồm ca Huế, ca kịch Huế, tuồng và múa hát cung đình Huế, nhạc công truyền thống Huế tại các cơ sở đào tạo được cấp phép trên địa bàn TP. Huế. Cùng với đó là Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú tham gia giảng dạy, truyền nghề các bộ môn nghệ thuật di sản, truyền thống đặc thù kể trên. Các giáo viên, giảng viên, học sinh, sinh viên đoạt giải tại các hội thi, hội diễn, liên hoan nghệ thuật cấp tỉnh, quốc gia và quốc tế cũng được đưa vào dự thảo.

Chính sách hỗ trợ được chỉ rõ là hỗ trợ 100% học phí theo mức thu của cơ sở đào tạo công lập; hỗ trợ một lần chi phí khám sức khỏe và hồ sơ tuyển sinh mức 1 triệu đồng/thí sinh khi trúng tuyển. Học sinh, sinh viên cam kết làm việc tại Huế sau khi tốt nghiệp được hưởng sinh hoạt phí 2,5 triệu đồng/tháng/học sinh, sinh viên (chi trả 10 tháng/năm học). Với nghệ nhân, nghệ sĩ được mời giảng dạy chuyên đề hoặc truyền nghề thực hành được hưởng mức thù lao dao động từ 100.000 - 300.000 đồng/giờ giảng. Trong khi đó, nếu đoạt giải tại các cuộc thi chính thức do cơ quan có thẩm quyền tổ chức sẽ được hưởng mức thưởng bổ sung từ 3 - 50 triệu đồng tùy theo huy chương cuộc thi quốc tế, quốc gia, cấp tỉnh, thành.

ThS Nguyễn Văn Mãi, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Huế - một trong những cơ sở đào tạo các ngành văn hóa đặc thù của Huế cho rằng, đây là một dự thảo chính sách rất cần thiết và có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác đào tạo, bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật di sản, truyền thống đặc thù của Huế. Điểm đáng ghi nhận nhất là dự thảo đã nhìn vấn đề bảo tồn di sản từ một góc độ rất căn bản: Muốn bảo tồn được di sản thì trước hết phải có con người kế tục và phải tạo được điều kiện để người trẻ có thể sống, học tập và theo đuổi nghề.

Đặt hàng cho di sản 

Nói về các mức hỗ trợ, ông Mãi cho rằng các mức đưa ra trong dự thảo là tương đối phù hợp và có tính khuyến khích rõ rệt.

“Một khi chính sách được thông qua và thực hiện đồng bộ, tôi tin rằng chúng ta không chỉ giải quyết câu chuyện tuyển sinh của một vài năm trước mắt, mà có thể đặt nền móng cho một thế hệ nghệ sĩ trẻ mới của Huế - những người vừa có chuyên môn, vừa có tình yêu di sản, vừa đủ khả năng đưa nghệ thuật truyền thống Huế đến với công chúng trong nước và quốc tế. Đó mới là ý nghĩa lâu dài nhất của chính sách này”, ông Mãi nói.

Trong khi đó, theo Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách thành phố Nguyễn Thị Sửu, dự thảo đã bước đầu tiếp cận đúng vào “vòng đời” của nguồn nhân lực di sản. Chính sách không chỉ hỗ trợ 100% học phí mà còn hỗ trợ từ khâu tuyển sinh; hỗ trợ sinh hoạt phí 2,5 triệu đồng/tháng đối với học sinh, sinh viên cam kết làm việc tại Huế sau khi tốt nghiệp; có học bổng khuyến khích tài năng; đồng thời quy định thù lao đối với nghệ nhân, nghệ sĩ trực tiếp giảng dạy, truyền nghề và cơ chế thưởng đối với những người đạt thành tích cao.

Như vậy, chính sách hình thành một chuỗi đầu tư tương đối hoàn chỉnh: tuyển được người - đào tạo được người - giữ người học trong quá trình đào tạo - huy động nghệ nhân truyền nghề - khuyến khích tài năng - hướng nguồn nhân lực sau đào tạo quay trở lại phục vụ Huế.

Bà Sửu nói thêm, quy định hỗ trợ sinh hoạt phí gắn với cam kết làm việc tại Huế sau khi tốt nghiệp là một bước tiến về tư duy chính sách. Bởi ngân sách nhà nước lúc này không đơn thuần “trợ cấp cho người học”, mà đang đặt hàng cho tương lai của di sản Huế. Người học được Nhà nước và thành phố hỗ trợ để theo đuổi một ngành nghề đặc thù và đổi lại thành phố có cơ sở để hình thành nguồn nhân lực kế cận phục vụ chính những loại hình nghệ thuật mà Huế cần bảo tồn và phát huy.

Một điểm tiến bộ nữa là dự thảo nhìn nhận nghệ nhân, nghệ sĩ không chỉ như “đối tượng cần được tôn vinh”, mà còn như một nguồn lực đào tạo đặc biệt. Việc quy định thù lao cho Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú tham gia giảng dạy, truyền nghề chính là cách chuyển tri thức đang nằm trong từng cá nhân thành tri thức được trao truyền có tổ chức cho thế hệ sau.

“Nếu phải khái quát tinh thần mới của dự thảo này, tôi cho rằng đó là sự chuyển dịch qua ba tầng: Từ bảo tồn di sản sang bảo tồn chủ thể di sản; từ hỗ trợ từng trường hợp sang đầu tư một chuỗi phát triển nguồn nhân lực; và từ tư duy “giữ di sản cho quá khứ” sang “tạo năng lực để di sản bước vào tương lai”, bà Sửu khẳng định.

NHẬT MINH - LÊ THỌ