Xây dựng chính quyền địa phương hai cấp tinh gọn, hoạt động hiệu quả

Từ tinh gọn đầu mối, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đến nâng cao chất lượng phục vụ người dân, mô hình mới đang từng bước khẳng định tính đúng đắn của chủ trương. Tuy nhiên, để bộ máy thực sự vận hành thông suốt, hiệu lực và hiệu quả, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, nguồn lực và đội ngũ cán bộ vẫn là yêu cầu cấp thiết.

Cán bộ giải quyết thủ tục hành chính cho người dân tại Điểm phục vụ hành chính công Thanh Xuân (Hà Nội). Ảnh: Quang Thái

Đổi mới bộ máy, phương thức quản trị

Tham luận tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp", Phó Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu khoa học tổ chức, cán bộ (Ban Tổ chức Trung ương) Nguyễn Trọng Hòa cho rằng, nhìn tổng thể, qua một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tổ chức bộ máy hệ thống chính trị ở địa phương tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn; chức năng, nhiệm vụ được điều chỉnh phù hợp hơn; kỷ luật, kỷ cương hành chính được tăng cường.

Chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là mô hình tổ chức hành chính mới mà còn là phương thức quản trị địa phương mới, có bộ máy vận hành thông suốt, có nguồn lực được phân bổ hợp lý, công nghệ và dữ liệu được sử dụng hiệu quả, phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

Theo đó, chính quyền cấp tỉnh tập trung ban hành cơ chế, chính sách, chiến lược, quy hoạch, quản lý vĩ mô, các vấn đề có tính chất liên vùng, liên cơ sở, vượt quá năng lực giải quyết của cơ sở. Chính quyền cấp xã tổ chức thực hiện chính sách, trực tiếp vụ phục vụ người dân, doanh nghiệp, cung cấp các dịch vụ công cơ bản, thiết yếu cho người dân trên địa bàn. Hệ thống chính trị cấp xã sâu sát, trách nhiệm hơn, gần dân, sát dân và giải quyết những vấn đề của nhân dân.

Cụ thể, tinh gọn tổ chức bộ máy đã góp phần rút ngắn tầng nấc trung gian, tăng tính tập trung trong chỉ đạo, điều hành; nâng cao hiệu quả quản lý, xây dựng chính quyền phản ứng nhanh trước thực tiễn, xử lý tốt hơn mối quan hệ nhà nước - thị trường - xã hội. Thúc đẩy phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn giữa Trung ương và chính quyền địa phương theo phương châm “việc gì của địa phương thì địa phương quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm”. Chính quyền hoạt động gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân hiệu quả hơn; vai trò, trách nhiệm của từng cấp chính quyền có bước chuyển quan trọng.

Bên cạnh đó, bước đầu tạo lập hệ thống hành chính và nền công vụ thống nhất, đồng bộ, thông suốt và hiệu quả hơn; xóa bỏ sự phân biệt, không liên thông giữa cán bộ, công chức cấp xã với cán bộ, công chức nói chung. Tạo điều kiện, tiền đề thúc đẩy ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, điều hành; nâng cao chất lượng dịch vụ công, cải cách thủ tục hành chính, minh bạch hóa quy trình và tiết kiệm chi phí vận hành.

Về công tác cán bộ, ông Nguyễn Trọng Hòa cho rằng, công tác bố trí, sắp xếp đội ngũ cán bộ trong xây dựng chính quyền địa phương hai cấp được thực hiện nghiêm, đúng nguyên tắc của Đảng, quy định của Nhà nước; phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương. Đội ngũ cán bộ qua sắp xếp cơ bản đảm bảo về số lượng, không xảy ra tình trạng gián đoạn nhiệm vụ chuyên môn; có tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật và chủ động thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới.

Song song với đó, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý được quan tâm xây dựng. Nhiều cán bộ có phẩm chất, năng lực tốt, đào tạo bài bản được bố trí giữ các chức vụ lãnh đạo, quản lý qua rèn luyện, thử thách đã có bước trưởng thành, dám nghĩ, dám làm, phát huy tốt vai trò trong thực tiễn. Thể chế công tác cán bộ trong chính quyền địa phương hai cấp tiếp tục đổi mới, hoàn thiện; đánh giá cán bộ dựa trên năng lực và kết quả, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý cán bộ...

Robot "trợ lý ảo" được Trung tâm Dịch vụ hành chính công thành phố Hà Nội bố trí tại tầng 1 để hỗ trợ người dân tra cứu thông tin. Ảnh: Viết Thành

Hoàn thiện mô hình từ thực tiễn vận hành

Nếu những kết quả bước đầu khẳng định hướng đi đúng của mô hình chính quyền địa phương hai cấp thì thực tiễn vận hành cũng cho thấy nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để bộ máy hoạt động đồng bộ, hiệu quả hơn. Phó Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu khoa học tổ chức, cán bộ (Ban Tổ chức Trung ương) Nguyễn Trọng Hòa cho rằng, những khó khăn phát sinh thời gian qua chủ yếu xuất phát từ quá trình chuyển đổi sang mô hình mới, khi thể chế, nguồn lực và năng lực thực thi ở một số địa phương chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Từ thực tế đó, cần có các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo ông Nguyễn Trọng Hòa, trước hết cần tăng cường hơn nữa vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng trong quá trình vận hành mô hình mới. Việc triển khai các chủ trương của Trung ương phải gắn với điều kiện thực tiễn của từng địa phương, kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh ngay từ cơ sở. Cùng với đó, cần làm tốt công tác tuyên truyền, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động của cán bộ, đảng viên, qua đó, củng cố sự đồng thuận trong nhân dân và bảo đảm quá trình đổi mới tổ chức bộ máy diễn ra ổn định, hiệu quả.

Đề cập đến yêu cầu hoàn thiện thể chế, ông Nguyễn Trọng Hòa cho rằng, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy, biên chế, vị trí việc làm, cơ chế tài chính và các điều kiện bảo đảm thực thi. Đồng thời, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của từng cấp chính quyền cần được phân định rõ hơn. Việc hoàn thiện thể chế cũng phải tính đến đặc điểm của từng loại hình địa bàn để vừa bảo đảm thống nhất trong quản lý, vừa phát huy tính chủ động của địa phương.

Một trong những giải pháp được ông Nguyễn Trọng Hòa đặc biệt nhấn mạnh là xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của mô hình mới. Theo đó, công tác cán bộ cần được đổi mới theo hướng bố trí đúng người, đúng việc, đúng địa bàn; đánh giá dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ và mức độ hài lòng của người dân thay vì chỉ căn cứ vào quá trình công tác.

Bên cạnh đó, cần tăng cường đào tạo theo chức danh, vị trí việc làm và các nhiệm vụ mới được phân cấp; đẩy mạnh luân chuyển cán bộ từ cấp tỉnh về cơ sở, từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ có tư duy quản trị hiện đại, thích ứng với môi trường số và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Nhấn mạnh chuyển đổi số được xác định là một trong những giải pháp có ý nghĩa nền tảng đối với việc nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp, ông Nguyễn Trọng Hòa cho rằng, cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính gắn với số hóa quy trình xử lý công việc; đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin, hoàn thiện các nền tảng số và cơ sở dữ liệu dùng chung, bảo đảm dữ liệu được kết nối, liên thông. Cùng với đó là tăng cường đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, thúc đẩy chuyển đổi số trong tổ chức và thực thi công vụ, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ ngày càng tốt hơn người dân, doanh nghiệp…

Có thể thấy, sau một năm vận hành đã cho thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước đi đúng trong tiến trình đổi mới tổ chức bộ máy và phương thức quản trị ở địa phương. Tuy nhiên, để mô hình phát huy đầy đủ hiệu quả, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, bảo đảm nguồn lực và đẩy mạnh chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ. Chỉ khi những giải pháp này được thực hiện hiệu quả, mô hình chính quyền địa phương hai cấp mới tiếp tục phát huy vai trò trong xây dựng nền hành chính tinh gọn, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Nguyên Bảo