'Xanh hóa' chăn nuôi: Điều kiện mới để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu

Chăn nuôi trước yêu cầu chuyển đổi mang tính hệ thống

Sáng 24/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng Viện Nghiên cứu chăn nuôi Quốc tế, Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc và Trung tâm Hợp tác Quốc tế về nghiên cứu nông nghiệp vì sự phát triển của Pháp tổ chức Hội nghị khu vực “Chuyển đổi chăn nuôi bền vững trong hệ thống lương thực thực phẩm ở châu Á - Thái Bình Dương”.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Nguyễn Hạnh

Diễn ra từ ngày 24 - 26/3/2026, hội nghị thu hút hơn 150 đại biểu là các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và đối tác phát triển. Đây được xem là diễn đàn quan trọng nhằm thảo luận các giải pháp thúc đẩy chăn nuôi bền vững trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thực phẩm có nguồn gốc động vật ngày càng gia tăng, trong khi ngành chăn nuôi đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu, dịch bệnh và suy thoái môi trường.

Châu Á - Thái Bình Dương hiện là khu vực trung tâm của ngành chăn nuôi toàn cầu, chiếm gần 60% dân số thế giới và khoảng 44% tổng đàn vật nuôi. Tăng trưởng dân số, đô thị hóa và thu nhập cải thiện đang thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ thực phẩm giàu dinh dưỡng, đặc biệt là sản phẩm từ động vật. Tuy nhiên, khu vực cũng đối mặt với nhiều thách thức đan xen, từ mất an ninh lương thực, phát thải khí nhà kính đến nguy cơ dịch bệnh và áp lực về tài nguyên đất, nước.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, hệ thống lương thực toàn cầu đang đứng trước bước ngoặt lịch sử khi phải đảm bảo an ninh lương thực, dinh dưỡng cho gần 10 tỷ người vào năm 2050. Trong tiến trình đó, chăn nuôi giữ vai trò then chốt, không chỉ cung cấp nguồn protein thiết yếu mà còn là sinh kế của hàng trăm triệu nông dân.

Tuy vậy, ngành chăn nuôi hiện vừa là tác nhân, vừa chịu tác động mạnh mẽ từ biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và các cú sốc toàn cầu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng hiệu quả, minh bạch và bền vững hơn.

Ba trụ cột chiến lược

Từ thực tiễn phát triển của Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế, các đại biểu cho rằng, chuyển đổi chăn nuôi không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, quá trình này cần được thúc đẩy dựa trên ba trụ cột chiến lược.

Trong khuôn khổ hội nghị, diễn ra lễ ký kết thỏa thuận hợp tác nghiên cứu trong lĩnh vực chăn nuôi giữa các đơn vị. Ảnh: Nguyễn Hạnh

Thứ nhất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực trung tâm. Việc phát triển giống vật nuôi năng suất cao, ứng dụng công nghệ sinh học, dinh dưỡng chính xác và quản trị bằng dữ liệu số sẽ giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh.

Thứ hai, phát triển chăn nuôi cần gắn chặt với an toàn sinh học và cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health). Trong đó, việc xây dựng hệ thống thú y hiện đại, tăng cường giám sát dịch bệnh và kiểm soát kháng sinh đóng vai trò then chốt nhằm bảo vệ sức khỏe con người, vật nuôi và hệ sinh thái.

Thứ ba, chăn nuôi phải trở thành một phần của giải pháp khí hậu, thông qua phát triển mô hình chăn nuôi xanh, kinh tế tuần hoàn và quản lý chất thải hiệu quả, góp phần giảm phát thải khí nhà kính và cải thiện sinh kế nông dân.

Tại Việt Nam, chăn nuôi hiện đóng góp khoảng 27% giá trị sản xuất nông nghiệp, với tổng đàn lợn hơn 31 triệu con, gia cầm trên 585 triệu con và sản lượng thịt đạt khoảng 8,7 triệu tấn mỗi năm. Ngành đang chuyển dịch mạnh từ sản xuất nhỏ lẻ sang quy mô lớn, ứng dụng công nghệ và phát triển theo chuỗi giá trị, từng bước hội nhập sâu với thị trường quốc tế.

Các tổ chức quốc tế cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác đa phương trong thúc đẩy chuyển đổi. Ông Alue Dohong, Phó Giám đốc Văn phòng FAO Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cho biết, khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang ở trung tâm của quá trình chuyển đổi chăn nuôi toàn cầu, đồng thời phải đối mặt với những thách thức phức tạp như phát thải cao, mất an ninh lương thực và nguy cơ dịch bệnh xuyên biên giới.

Trong khi đó, bà Siboniso Moyo, Phó Tổng Giám đốc Viện Nghiên cứu chăn nuôi quốc tế (ILRI), cho rằng khoa học và đổi mới sáng tạo là "chìa khóa" để thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao năng suất và giảm thiểu rủi ro môi trường. Các nghiên cứu về chăn nuôi thích ứng biến đổi khí hậu, sức khỏe động vật và mô hình “Một sức khỏe” sẽ đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn tới.

Ông François Roger, Giám đốc Khu vực Đông Nam Á của CIRAD cũng nhấn mạnh: hợp tác nghiên cứu là nền tảng để phát triển các giải pháp phù hợp với điều kiện đa dạng của từng quốc gia, đồng thời đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra theo hướng bao trùm và bền vững.

Hội nghị lần này được kỳ vọng sẽ nhận diện rõ các “điểm nghẽn” về chính sách, tài chính và kỹ thuật; thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm, nhân rộng mô hình thành công. Đồng thời, hướng tới hài hòa tiêu chuẩn khu vực nhằm tạo thuận lợi cho thương mại và thu hút đầu tư.

Đáng chú ý, một trong những trọng tâm của hội nghị là khởi động xây dựng chương trình hợp tác chung khu vực châu Á - Thái Bình Dương về phát triển chăn nuôi bền vững. Các khuyến nghị được xây dựng tại hội nghị sẽ góp phần định hình lộ trình chuyển đổi ngành chăn nuôi trong khu vực, đóng góp vào các sáng kiến toàn cầu về chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm.

Theo các chuyên gia trong ngành, trong bối cảnh các thách thức ngày càng gia tăng, chuyển đổi chăn nuôi không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu thực phẩm mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là xây dựng một hệ thống lương thực thực phẩm minh bạch, bao trùm và có khả năng chống chịu cao. Đây cũng là nền tảng để ngành nông nghiệp phát triển bền vững trong dài hạn, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến: Chăn nuôi của tương lai không chỉ là sản xuất nhiều hơn, mà phải sản xuất thông minh hơn, xanh hơn, bao trùm và có trách nhiệm hơn với con người và hành tinh.

Nguyễn Hạnh