Doanh nghiệp đổi mới để bứt phá

Chiều ngày 24-3, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức Diễn đàn doanh nghiệp 2026 với chủ đề “Doanh nghiệp Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu: Đổi mới để bứt phá”.

Doanh nghiệp “oằn mình” đối mặt với chi phí leo thang

Chia sẻ tại sự kiện, ông Nguyễn Ngọc Hòa - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP HCM (HUBA) cho rằng xung đột Trung Đông với sự leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran đang lan rộng, tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá xăng dầu, khí đốt biến động mạnh kéo theo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng và nền kinh tế thế giới. Điều này làm gia tăng chi phí logistics và khiến doanh nghiệp ngày càng khó dự báo.

Với độ mở lớn, kinh tế Việt Nam chịu tác động trực tiếp. Doanh nghiệp không chỉ đối mặt với một mà là đồng thời nhiều áp lực, từ chi phí, dòng tiền, thị trường tiêu thụ đến các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Đồng quan điểm, ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP HCM nhận định, trong bối cảnh thế giới ngày càng bất định, các kế hoạch kinh doanh 3–5 năm gần như không còn phù hợp. Chu kỳ điều chỉnh bị rút ngắn xuống chỉ còn vài tháng, thậm chí vài tuần. Chính sách thay đổi nhanh, đơn hàng biến động mạnh, tiêu chuẩn gia tăng với tốc độ nhanh, kéo theo rủi ro tài chính và địa chính trị ngày càng lớn.

Ở góc độ ngành hàng, ông Phạm Văn Việt - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM cho biết doanh nghiệp đang chịu áp lực lớn từ chi phí logistics tăng cao và giá nguyên vật liệu tăng từ 8-18%. Nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng hiện hữu khi nhiều đơn hàng không xác định được thời gian giao cụ thể.

“Thời gian giao nhận tăng gần gấp đôi, buộc doanh nghiệp phải chia nhỏ đơn hàng thay vì sản xuất trọn gói như trước, kéo theo tồn kho tăng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến dòng tiền”, ông Việt nói.

Doanh nghiệp đứng trước yêu cầu thích ứng nhanh trước biến động khó lường của kinh tế toàn cầu. Ảnh: T.L

Trong khi đó, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực - Thực phẩm TP.HCM cho biết, doanh nghiệp đang rơi vào trạng thái “vừa sản xuất vừa lo ngại” khi không chắc các đơn hàng đã ký có thể thực hiện trọn vẹn hay không.

Đặc biệt, với các doanh nghiệp xuất khẩu qua tuyến Trung Đông, chi phí vận tải và bảo hiểm tăng mạnh đã làm xói mòn đáng kể lợi nhuận. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là mì, gạo, bún, miến. Trong khi đó, đối tác nhập khẩu chưa chia sẻ chi phí, còn doanh nghiệp buộc phải thực hiện hợp đồng đã ký, khiến rủi ro bị dồn về một phía.

“Doanh nghiệp đang chịu rủi ro kép: chi phí gia tăng nhưng không thể điều chỉnh điều khoản thương mại. Tâm lý lo ngại vì vậy đang lan rộng, đặc biệt ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa”, bà Chi nhấn mạnh.

Chuyển đổi xanh, “bài kiểm tra năng lực” và bài toán vốn, thể chế

Trước những biến động đó, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số được xác định là hướng đi tất yếu, song cũng đặt ra thách thức lớn về năng lực thực thi.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa cho rằng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ESG không thể triển khai riêng lẻ mà phải thực hiện đồng bộ, đòi hỏi nguồn lực lớn cả về tài chính lẫn nhân lực. Vấn đề cốt lõi hiện nay là làm sao để quá trình này không chỉ là “cuộc chơi của số ít” mà lan tỏa đến toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp.

Theo ông Đinh Hồng Kỳ, doanh nghiệp đang bước vào một chuỗi giá trị mới. Tại đây, các yếu tố như phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và khả năng đồng sáng tạo giá trị trở thành trung tâm. Chúng sẽ thay thế cho các tiêu chí truyền thống như giá thành hay quy mô sản xuất.

“Khoảng 90% doanh nghiệp chưa có chiến lược xanh rõ ràng, nhưng 100% đều đã chịu tác động. Doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó về vốn, dữ liệu carbon, nhân lực ESG và công nghệ”, ông Kỳ nêu thực trạng.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết rào cản lớn là cơ chế tín dụng vẫn dựa vào tài sản thế chấp. Trong khi đó, tài sản sản xuất như cây trồng, đất canh tác chưa được công nhận đầy đủ. Điều này khiến người dân và doanh nghiệp khó tiếp cận vốn.

Về phía ngân hàng, ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc NHNN Khu vực 2 cho biết, nguồn lực tài chính cho chuyển đổi xanh đang ngày càng đa dạng. Đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 780.000 tỉ đồng, chiếm 4,1% tổng dư nợ, với tốc độ tăng trưởng tích cực qua các năm.

Đáng chú ý, nhiều chính sách tín dụng đã được thiết kế theo hướng hỗ trợ trực tiếp. Ngân hàng cho vay tới 70% vốn đầu tư với các dự án nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn mà không cần tài sản bảo đảm. Đồng thời, có định hướng hỗ trợ lãi suất khoảng 2%/năm cho doanh nghiệp tham gia các dự án xanh.

Để tháo gỡ điểm nghẽn, bà Lý Kim Chi đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm: Chuyển từ xuất khẩu số lượng sang chất lượng; hỗ trợ tín dụng dài hạn cho chế biến sâu; đột phá logistics; xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, có khả năng dự báo; và tăng cường vai trò điều phối, kết nối chuỗi giá trị.

Theo bà Chi, để đưa thực phẩm Việt Nam ra thế giới một cách bền vững, không chỉ cần tăng trưởng mà quan trọng hơn là nâng tầm giá trị và vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

THÙY LINH