Xăng E10 và bài toán kép an ninh năng lượng – cam kết chuyển đổi xanh

An ninh năng lượng dưới áp lực mới

Chỉ đạo mới đây của Thủ tướng về đẩy nhanh sử dụng xăng sinh học E10 từ tháng 4/2026 thay vì tháng 6/2026 được đặt trên nền tảng chính sách trước đó, thay vì đơn thuần là một quyết định hành chính.

Yêu cầu của Thủ tướng cho thấy phát triển nhiên liệu sinh học được xem là hướng đi quan trọng giúp Việt Nam giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch, từng bước củng cố an ninh năng lượng quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã và đang tác động mạnh đến nguồn cung và giá dầu toàn cầu.

Xăng sinh học E10 đang nằm ở điểm giao thoa giữa đảm bảo an ninh năng lượng và cam kết chuyển đổi xanh của Việt Nam. Ảnh minh họa: Hoàng Anh.

Cụ thể, trước khi Thủ tướng ban hành Chỉ thị số 07/CT-TTg về đẩy mạnh sản xuất, phối trộn, phân phối và sử dụng nhiên liệu sinh học hồi tháng 2/2026, từ tháng 11/2025 Bộ Công thương đã ban hành Thông tư 50/2025/TT-BCT quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam.

Trước đó, đầu năm 2025, Bộ Công thương cũng đã đề xuất khả năng áp dụng xăng E10 trên toàn quốc từ ngày 1/1/2026.

Theo Thông tư 50 của Bộ Công thương, từ ngày 1/6/2026, xăng không chì theo quy chuẩn kỹ thuật hiện hành sẽ được phối trộn thành xăng E10 để sử dụng cho động cơ xăng trên phạm vi toàn quốc, đồng thời tiếp tục duy trì xăng E5 RON92 đến hết năm 2030.

Thông tư cũng nêu rõ, trong quá trình triển khai, căn cứ tình hình kinh tế – xã hội, kỹ thuật, công nghệ, cung cầu và giá cả, Bộ trưởng Bộ Công thương có thể điều chỉnh tỷ lệ phối trộn hoặc bổ sung chủng loại xăng kinh doanh nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và quyền lợi người tiêu dùng.

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục gây áp lực lên nguồn cung và giá dầu toàn cầu, khiến thị trường năng lượng quốc tế khó dự báo. Với một nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào xăng dầu nhập khẩu, các cú sốc về giá và nguồn cung có thể nhanh chóng lan sang chi phí sản xuất, tiêu dùng và lạm phát trong nước.

Trong bối cảnh đó, nhiên liệu sinh học được xem xét như một cấu phần trong chiến lược đa dạng hóa nguồn năng lượng. Việc pha trộn ethanol vào xăng khoáng cho phép thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời phù hợp với các cam kết giảm phát thải trong lĩnh vực giao thông – một trong những nguồn phát thải CO2 lớn.

Doanh nghiệp vào cuộc và dấu hỏi nguồn cung Etanol

Ở cấp độ thị trường, khả năng triển khai E10 phụ thuộc lớn vào mức độ sẵn sàng của các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu.

Theo Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), hiện có 12/26 doanh nghiệp đầu mối đã đầu tư cơ sở pha chế, phối trộn xăng sinh học. Trong số này, 3 thương nhân đã được cấp phép pha chế xăng sinh học E10, còn 9 doanh nghiệp đang hoàn thiện thủ tục xin cấp phép.

Từ ngày 1/8/2025, một số doanh nghiệp lớn như Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam và Tổng công ty Dầu Việt Nam đã triển khai bán thí điểm xăng E10 tại Hà Nội, TP.HCM và Hải Phòng – ba thị trường tiêu thụ xăng dầu lớn nhất cả nước. Đây là giai đoạn kiểm nghiệm khả năng vận hành hệ thống phân phối cũng như phản ứng của người tiêu dùng trước khi mở rộng trên diện rộng.

Với Petrolimex, xăng sinh học không chỉ dừng ở mức thí điểm. Doanh nghiệp này hiện có 7 điểm kho pha chế sẵn sàng cho E10, cùng mạng lưới hơn 2.800 cửa hàng xăng dầu trên toàn quốc. Theo ông Trần Ngọc Năm, Phó tổng giám đốc Petrolimex, việc chuyển đổi sang sử dụng xăng sinh học, cụ thể là xăng E10, nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng tính chủ động về năng lượng, bên cạnh các mục tiêu về môi trường.

Ở khâu thượng nguồn, một diễn biến mới cho thấy nỗ lực gia tăng nguồn cung nhiên liệu sinh học trong nước. Theo thông tin từ Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), đơn vị vận hành nhà máy Lọc dầu Dung Quất, đang sẵn sàng tiếp nhận và sản xuất khoảng 60.000 tấn nhiên liệu sinh học (E100) để phục vụ pha chế xăng E10.

Cụ thể, ethanol E100 được cung ứng từ nhà máy Nhiên liệu sinh học dầu khí Miền Trung – cơ sở đã bắt đầu chạy thử từ đầu năm 2026 và dự kiến vận hành ổn định từ cuối tháng 3/2026, với công suất khoảng 60.000 tấn mỗi năm. Lượng ethanol này sẽ được phối trộn trực tiếp với xăng khoáng tại Dung Quất, bổ sung thêm một nguồn cung nội địa cho thị trường E10.

Theo ước tính, sản lượng tiêu thụ xăng trên cả nước hiện khoảng 1 triệu m3 mỗi tháng, trong đó xăng RON95 chiếm khoảng 85% và RON92 khoảng 15%.

Với cơ cấu tiêu thụ này, ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cho biết, nhu cầu ethanol để pha chế xăng sinh học có thể vào khoảng 92.000 – 100.000m3 mỗi tháng. Trong khi đó, năng lực cung ứng ethanol trong nước vẫn còn hạn chế.

Việt Nam hiện có 5–6 nhà máy ethanol, nhưng chỉ khoảng 3 nhà máy đang hoạt động, với khả năng cung ứng ngay khoảng 25.000m3 mỗi tháng, tương đương gần 30% nhu cầu. Ngay cả khi tất cả các nhà máy vận hành tối đa, tổng sản lượng cũng chỉ đạt khoảng 400.000 – 500.000m3 mỗi năm, tương đương khoảng 40% nhu cầu trong nước.

Điều này đồng nghĩa, trong giai đoạn đầu triển khai E10 trên diện rộng, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 60% ethanol.

Theo ông Đỗ Minh Quân, chuyên viên chính Phòng Quản lý kinh doanh xăng dầu và khí (Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương), tổng lượng xăng tiêu thụ năm 2025 khoảng 11,37 triệu m3. Nếu triển khai lộ trình E10 từ ngày 1/6/2026, lượng ethanol cần cho pha chế ước tính khoảng 1,1 triệu m3.

Thái Bình