Xã Ngọc Hồi: Phát triển đô thị hiện đại trên nền tảng văn hóa

Lãnh đạo xã Ngọc Hồi cắt băng khánh thành đình Ngọc Hồi, tháng 11-2025. Ảnh: Hoàng Quyết

Giữ gìn di sản trong quá trình đô thị hóa

Xã Ngọc Hồi là địa bàn có vị trí chiến lược tại cửa ngõ phía Nam Thủ đô, với diện tích 13,35 km² và quy mô dân số hơn 43.500 người. Đây là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và hiếu học với hệ thống 34 di tích, trong đó có 26 di tích đã được xếp hạng.

Những giá trị tiêu biểu như làng khoa bảng Nguyệt Áng hay Di tích Chiến thắng Ngọc Hồi mùa Xuân Kỷ Dậu (1789) đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của địa phương. Không chỉ là những dấu tích của lịch sử, các di sản này còn là nền tảng tinh thần, gắn kết cộng đồng và nuôi dưỡng ý thức gìn giữ truyền thống.

Trong giai đoạn phát triển mới, xã Ngọc Hồi đang trở thành “tâm điểm” của nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như Tổ hợp Ga TOD, tuyến Vành đai 3.5 và Khu đô thị thể thao Olympic. Trước áp lực đô thị hóa nhanh, địa phương lựa chọn hướng đi rõ ràng: Phát triển mô hình “đô thị nén gắn liền với bảo tồn di sản”.

Theo đó, việc tổ chức không gian đô thị theo hướng tập trung quanh các đầu mối giao thông công cộng không chỉ giúp tối ưu hóa quỹ đất mà còn tạo ra các vùng đệm cần thiết để bảo tồn nguyên trạng hệ thống di tích. Các công trình hiện đại không tách rời truyền thống mà đóng vai trò hỗ trợ, góp phần đưa di sản trở thành điểm đến văn hóa - tâm linh trong lòng đô thị.

Với tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 8,2% và thu ngân sách đạt 122,5% dự toán, Ngọc Hồi đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một đô thị thông minh, hiện đại nhưng vẫn lấy văn hóa làm trục phát triển xuyên suốt.

Phát huy giá trị di sản gắn với xây dựng đời sống văn hóa

Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ngọc Hồi Nguyễn Xuân Phong, việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW trên địa bàn xã Ngọc Hồi có nhiều thuận lợi cơ bản. Các dự án hạ tầng chiến lược không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế mà còn mở ra cơ hội phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, gắn với du lịch tâm linh.

Đặc biệt, sự đồng thuận cao trong hệ thống chính trị và nhân dân là yếu tố quan trọng. Với tỷ lệ 97,1% hộ gia đình đạt danh hiệu văn hóa, địa phương đã xây dựng được nền tảng xã hội vững chắc, trong đó con người giữ vai trò trung tâm của phát triển.

Song song với đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số đã góp phần đổi mới phương thức tuyên truyền, giúp các giá trị văn hóa truyền thống được lan tỏa rộng rãi, phù hợp với xu hướng tiếp cận của thế hệ trẻ.

Xã Ngọc Hồi xác định lấy di sản làm "mạch ngầm" cho phát triển bền vững. Ảnh: Hoàng Quyết

Xác định bảo tồn di sản là nhiệm vụ trọng tâm, Đảng ủy, UBND xã đã chỉ đạo thực hiện nghiêm túc công tác kiểm kê, xếp hạng và phát huy giá trị các di tích. Hiện toàn xã có 34 di tích nằm trong danh mục kiểm kê của thành phố, trong đó 26 di tích đã được xếp hạng (17 di tích cấp quốc gia, 9 di tích cấp thành phố).

Đáng chú ý, Di tích Địa điểm Chiến thắng Ngọc Hồi (1789) đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia vào đầu năm 2026. Sau khi được đầu tư tu bổ với tổng kinh phí 76 tỷ đồng, công trình trở thành “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống.

Chỉ trong quý I-2026, di tích đã đón hàng nghìn lượt học sinh, cán bộ, đoàn viên thanh niên đến tham quan, học tập. Các hoạt động dâng hương, báo công được tổ chức thường xuyên, góp phần giáo dục truyền thống và bồi đắp lòng tự hào dân tộc.

Bên cạnh đó, công tác tu bổ, tôn tạo di tích được triển khai đồng bộ với 13 dự án, trong đó 10 dự án đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Các công trình như văn chỉ Nguyệt Áng, đình Đại Áng, đình Ngọc Hồi… không chỉ được phục dựng về kiến trúc mà còn từng bước phát huy giá trị trong đời sống cộng đồng.

Định hướng phát triển bền vững từ nền tảng văn hóa

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phát triển văn hóa trên địa bàn vẫn đối mặt với không ít thách thức. Quá trình đô thị hóa nhanh tạo ra áp lực lớn trong việc cân bằng giữa phát triển hạ tầng và bảo tồn không gian văn hóa truyền thống.

Sự biến động dân cư cùng tác động của cơ chế thị trường cũng đặt ra nguy cơ làm mai một bản sắc văn hóa, đòi hỏi địa phương phải đổi mới phương thức quản lý và nâng cao hiệu quả công tác dân vận trong tình hình mới.

Trên cơ sở đó, xã Ngọc Hồi đang chủ động định hướng phát triển du lịch văn hóa - tâm linh gắn với các dự án hạ tầng chiến lược. Việc triển khai Trung tâm Phật giáo ni sư Phương Dung (quy mô khoảng 5 ha) được kỳ vọng sẽ tạo thêm không gian văn hóa mới, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương theo hướng bền vững.

Khi các công trình hạ tầng lớn hoàn thiện, khả năng kết nối vùng được nâng cao sẽ mở ra cơ hội để các di tích trở thành điểm đến trong chuỗi du lịch văn hóa của Thủ đô.

Các di tích trên địa bàn xã Ngọc Hồi trở thành điểm đến cho du khách trong và ngoài xã. Ảnh: PV

Việc cụ thể hóa Nghị quyết 80-NQ/TW tại xã Ngọc Hồi không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là bước đi chiến lược trong quá trình phát triển. Những kết quả đạt được đã cho thấy hướng đi đúng đắn của địa phương trong việc lấy văn hóa làm nền tảng, làm động lực nội sinh để xây dựng một đô thị hiện đại, văn minh và giàu bản sắc.

Hoàng Quyết