Vượt qua nghịch lý 'lợi nhuận doanh nghiệp tăng nhưng giá cổ phiếu lao dốc'

Sau một thời gian dài nhiều cổ phiếu giảm sâu, không ít nhà đầu tư đã mất dần niềm tin vào thị trường, không muốn nhìn bảng điện, nhìn tài khoản. Nhưng trong khi giá cổ phiếu đi xuống, lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp vẫn tăng mạnh, mặt bằng định giá đã trở nên hấp dẫn hơn và độ rộng đo sức khỏe thật thị trường đang xuất hiện sự cải thiện đáng chú ý. 

NGHỊC LÝ: LỢI NHUẬN TĂNG TRƯỞNG NHƯNG PHẦN LỚN GIÁ CỔ PHIẾU GIẢM

Theo thống kê dựa trên 330 cổ phiếu có khối lượng giao dịch bình quân đạt tối thiểu 50.000 cổ phiếu/phiên, có tới 70% cổ phiếu giảm giá từ đầu năm 2026.

Trong số những cổ phiếu giảm, có tới 41% mất trên 20% giá trị. Nhìn lại một năm kể từ tháng 10 năm ngoái, cũng gần 70% cổ phiếu cũng ghi nhận mức sinh lời âm. Như vậy, phần lớn cổ phiếu giảm giá, trong khi diễn biến VN-Index lại chịu ảnh hưởng đáng kể từ một số doanh nghiệp vốn hóa rất lớn, đặc biệt là nhóm Vingroup.

Đó là lý do chỉ số tăng mà nhiều nhà đầu tư vẫn thua lỗ. Và cũng giải thích vì sao tâm lý chán nản có thể kéo dài ngay cả khi thị trường bắt đầu xuất hiện những phiên hồi phục. 

Bà Nguyễn Thị Bình Minh - Giám đốc Trung tâm kinh doanh - CTCP chứng khoán Mirae Asset Việt Nam.

Trong khi phần lớn cổ phiếu giảm giá, hoạt động kinh doanh của nhiều doanh nghiệp lại đang cải thiện.

Kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao. GDP quý 3/2026 tăng 9,95%, đưa tăng trưởng chín tháng lên 9,01%. Sản xuất, đầu tư và dịch vụ tiếp tục đóng góp tích cực cho nền kinh tế. Điều đáng nói là tăng trưởng kinh tế vẫn đang chuyển hóa thành lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp niêm yết.

Theo dữ liệu MoneyGain, doanh thu của các doanh nghiệp niêm yết quý 1/2026 tăng 23,5%, lợi nhuận tăng 38,2% so cùng kỳ. Sang quý 2, doanh thu tăng 38,9% và lợi nhuận tăng 50,8%.

Bước sang quý 3, lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực, tính đến ngày 25/10/2026, có 513 doanh nghiệp công bố báo cáo tài chính, chiếm 19,2% vốn hóa thị trường. Tổng doanh thu đạt hơn 316.686 tỷ đồng, tăng 27%; lợi nhuận hơn 48.236 tỷ đồng, tăng 16,4% so cùng kỳ.

Tăng trưởng xuất hiện ở nhiều nhóm ngành, với những điểm sáng như TCB (+23,7%), VPB (+18,8%), MSN (+203,7%), MSR (+41509% VGC (+402,8%) và KBC (+196,6%)…mặc dù trong bố cảnh một số doanh nghiệp chứng khoán chịu áp lực lợi nhuận giảm do thanh khoản thị trường suy giảm, chi phí vốn tăng và hoạt động đầu tư kém do thị trường không thuận lợi.

Dù kết quả mới phản ánh nhóm doanh nghiệp công bố sớm nhưng vẫn cho thấy một nghịch lý đáng suy ngẫm: Giá của phần lớn cổ phiếu đã giảm sâu, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp tục tăng trưởng, thậm chí tăng tốc về lợi nhuận.

Tại sao lại có sự trái chiều này?

Bởi thị trường chứng khoán không chỉ phản ánh lợi nhuận hiện tại, mà còn phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về tương lai. Trong năm 2026, môi trường toàn cầu chịu áp lực từ căng thẳng địa chính trị, giá năng lượng và lợi suất trái phiếu dài hạn cao. Nhu cầu đầu tư lớn cho hạ tầng, công nghệ và AI cũng đang làm gia tăng cuộc cạnh tranh nguồn vốn.

Tại Việt Nam, mặt bằng lãi suất cao hơn khiến doanh nghiệp chịu áp lực chi phí tài chính và nhà đầu tư đòi hỏi mức sinh lời hấp dẫn hơn. Khi mức độ bất định tăng lên, thị trường thường không còn sẵn sàng trả mức giá cao như trước cho cùng một đồng lợi nhuận.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp tăng EPS 20%, nhưng nếu mức P/E được thị trường chấp nhận giảm từ 15 lần xuống 10 lần, như vậy giá cổ phiếu vẫn có thể giảm dù lợi nhuận của doanh nghiệp tăng. Điều này lý giải vì sao doanh nghiệp vẫn tăng trưởng nhưng cổ phiếu lại giảm giá. Và cũng chính quá trình điều chỉnh kỳ vọng ấy đang khiến mặt bằng định giá trở nên đáng chú ý hơn.

P/E tại 23/10/2026 của VN-Index ở khoảng 12,3 lần. Khi loại nhóm Vingroup, P/E chỉ còn khoảng 10,3 lần. Đây là mức đáng chú ý nếu đặt trong bối cảnh tăng trưởng lợi nhuận tiếp tục được duy trì.

Nhìn lại lịch sử, thị trường từng hình thành những vùng đáy quan trọng trong tháng 3/2020 khi Covid-19 bùng phát, tháng 11/2022 khi khủng hoảng niềm tin trên thị trường trái phiếu diễn ra và tháng 4/2025 trước cú sốc thuế quan. Những giai đoạn này đều chứng kiến định giá suy giảm mạnh về ngưỡng P/E +/- 10 và sau đó tạo đáy trong khi tâm lý nhà đầu tư lúc đó đang rất thận trọng và chán nản.

Tuy nhiên, mức P/E thấp không phải công thức dự báo đáy. 

Một dữ liệu nữa nằm ở định giá theo ngành. Dữ liệu cho thấy nhiều nhóm ngành quan trọng đang được giao dịch ở mức P/E thấp hơn trung bình và trung vị lịch sử 5 năm. Ngân hàng đang có P/E quanh 8 lần; bán lẻ gần 13 lần; và dầu khí khoảng 8–9 lần…các nhóm dịch vụ tài chính, xây dựng và vật liệu, hóa chất cũng ghi nhận mức định giá hiện tại thấp hơn vùng bình quân lịch sử.

Tuy vậy, nhà đầu tư cần hiểu định giá thấp tạo ra cơ hội nghiên cứu, chứ chưa bảo đảm cổ phiếu sẽ tăng giá. Điều nhà đầu tư cần tìm là những doanh nghiệp có lợi nhuận tiếp tục tăng, hiệu quả sử dụng vốn tốt, dòng tiền lành mạnh và mức định giá chưa phản ánh đầy đủ triển vọng ấy.

KHÔNG NÊN BỎ QUA ĐỘ RỘNG THỊ TRƯỜNG

Một tín hiệu khác rất đáng quan tâm đang xuất hiện là độ rộng thị trường. Nếu VN-Index phản ánh diễn biến chung của chỉ số, còn độ rộng giúp nhìn sâu hơn vào số lượng cổ phiếu trong bộ chỉ số đó thực sự tham gia xu hướng hồi phục. 

Tại ngày 23/10, tỷ lệ cổ phiếu nằm trên MA50 (xu hướng tăng trung hạn) đã tăng mạnh lên 44,33%, mức cao nhất kể từ tháng 3/2026. Đáng chú ý, chỉ báo này có sự bứt lên rõ rệt sau thời gian dài chủ yếu dao động trong vùng thấp. Điều đó cho thấy số lượng cổ phiếu lấy lại được xu hướng giá tích cực đang gia tăng đáng kể.

Nói cách khác, dòng tiền bắt đầu có dấu hiệu quay lại với nhiều cổ phiếu hơn, thay vì chỉ tập trung vào một vài mã vốn hóa lớn. Dù vậy, tỷ lệ này vẫn chưa vượt ngưỡng 50%, nhưng điểm đáng chú ý không phải thị trường đã khỏe trở lại, mà là tốc độ cải thiện đang tăng lên rõ rệt sau một giai đoạn suy yếu kéo dài. Đây có thể là một tín hiệu sớm đáng theo dõi.

Tuy nhiên, để hình thành xu hướng tăng bền vững, thị trường vẫn cần sự xác nhận của giá, khối lượng giao dịch và sự tham gia của các cổ phiếu dẫn đầu.

Khi mặt bằng định giá trở nên hấp dẫn hơn, điều quan trọng nhất không phải đi tìm cổ phiếu nào đã giảm sâu nhất, đây là lỗi thường gặp của nhà đầu tư, mà là doanh nghiệp nào đang có sự tăng trưởng liên tục và có khả năng duy trì tăng trưởng lợi nhuận trong những quý tiếp theo.

Đây là thời điểm nên nghiên cứu các cơ hội một cách nghiêm túc, thay vì để những khoản lỗ trong quá khứ quyết định toàn bộ cái nhìn về tương lai. Nhà đầu tư không cần mua đúng đáy hay dự đoán chính xác phiên thị trường đảo chiều. Điều quan trọng hơn là nhận diện được doanh nghiệp có tăng trưởng thực chất, lựa chọn mức định giá, điểm mua hợp lý, quan sát tín hiệu cung cầu và luôn giữ kỷ luật bảo vệ vốn.

Bởi thị trường có thể cần thêm thời gian để phục hồi, nhưng những doanh nghiệp tốt không ngừng hoạt động chỉ vì giá cổ phiếu đang giảm. Bi quan trước những khoản lỗ đã xảy ra là điều dễ hiểu. Nhưng để những tổn thất ấy khiến chúng ta bỏ qua mọi cơ hội phía trước lại là một quyết định khác. 

*Giám đốc Trung tâm kinh doanh - CTCP chứng khoán Mirae Asset Việt Nam

Nguyễn Thị Bình Minh*