Khi nhà đầu tư tuyệt vọng, dữ liệu lại đang nói điều ngược lại

Khi thị trường xanh mà tài khoản vẫn đỏ

Chắc hẳn không ít nhà đầu tư đã quen với việc mở tài khoản chứng khoán, nhìn danh mục lỗ nặng rồi bỏ mặc. Từ kỳ vọng đến thất vọng, có người chọn bán hết cổ phiếu, có người giữ nguyên danh mục và không còn muốn theo dõi. Điều khiến các nhà đầu tư mệt mỏi không chỉ là khoản lỗ mà còn là cảm giác thị trường tăng điểm trong khi tài khoản của mình vẫn chưa thể hồi phục.

Theo thống kê của tôi trên nền tảng MoneyGain dựa trên 330 cổ phiếu có khối lượng giao dịch bình quân đạt tối thiểu 50.000 cổ phiếu/phiên, có tới 70% cổ phiếu giảm giá từ đầu năm 2026. Trong số những cổ phiếu giảm, có tới 41% mất trên 20% giá trị. Nhìn lại một năm kể từ tháng 10 năm ngoái, cũng gần 70% cổ phiếu cũng ghi nhận mức sinh lời âm.

Như vậy, phần lớn cổ phiếu giảm giá, rong khi diễn biến VN-Index lại chịu ảnh hưởng đáng kể từ một số doanh nghiệp vốn hóa rất lớn, đặc biệt là nhóm Vingroup. Đó là lý do chỉ số tăng mà nhiều nhà đầu tư vẫn thua lỗ. Và cũng giải thích vì sao tâm lý chán nản có thể kéo dài ngay cả khi thị trường bắt đầu xuất hiện những phiên hồi phục. 

Nhưng có một sự thật khác đáng chú ý: Trong khi phần lớn cổ phiếu giảm giá, hoạt động kinh doanh của nhiều doanh nghiệp lại đang cải thiện.

Hiệu suất một số cổ phiếu từ đầu năm đến nay và từ 10/2025. Ảnh: MoneyGain

Giá cổ phiếu giảm nhưng lợi nhuận doanh nghiệp vẫn đang tăng

Kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao. GDP quý III/2026 tăng 9,95%, đưa tăng trưởng chín tháng lên 9,01%. Sản xuất, đầu tư và dịch vụ tiếp tục đóng góp tích cực cho nền kinh tế. Điều đáng nói là tăng trưởng kinh tế vẫn đang chuyển hóa thành lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp niêm yết.

Theo dữ liệu MoneyGain, doanh thu của các doanh nghiệp niêm yết quý I/2026 tăng 23,5%, lợi nhuận tăng 38,2% so cùng kỳ. Sang quý II, doanh thu tăng gần 39% và lợi nhuận tăng hơn 50%. Bước sang quý III, lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực khi tính đến ngày 25/10/2026, có 513 doanh nghiệp công bố báo cáo tài chính với tổng doanh thu đạt hơn 316.686 tỷ đồng, tăng 27%; lợi nhuận hơn 48.236 tỷ đồng, tăng 16,4% so cùng kỳ. 

Tăng trưởng xuất hiện ở nhiều nhóm ngành với những điểm sáng như TCB (+23,7%), VPB (+18,8%), MSN (+203,7%), MSR (+41509% VGC (+402,8%) và KBC (+196,6%)…mặc dù trong bố cảnh một số doanh nghiệp chứng khoán chịu áp lực lợi nhuận giảm do thanh khoản thị trường suy giảm, chi phí vốn tăng và hoạt động đầu tư kém do thị trường không thuận lợi.

Dù kết quả mới phản ánh nhóm doanh nghiệp công bố sớm nhưng vẫn cho thấy một nghịch lý đáng suy ngẫm: Giá của phần lớn cổ phiếu đã giảm sâu, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp tục tăng trưởng, thậm chí tăng tốc về lợi nhuận.

Kết quả kinh doanh một số doanh nghiệp quý III/2026 đến ngày 25/10/2026. Ảnh: MoneyGain

Tại sao lại có sự trái chiều này?

Nguyên nhân là bởi thị trường chứng khoán không chỉ phản ánh lợi nhuận hiện tại mà còn phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về tương lai. Trong năm 2026, môi trường toàn cầu chịu áp lực từ căng thẳng địa chính trị, giá năng lượng và lợi suất trái phiếu dài hạn cao. Nhu cầu đầu tư lớn cho hạ tầng, công nghệ và AI cũng đang làm gia tăng cuộc cạnh tranh nguồn vốn. Tại Việt Nam, mặt bằng lãi suất cao hơn khiến doanh nghiệp chịu áp lực chi phí tài chính và nhà đầu tư đòi hỏi mức sinh lời hấp dẫn hơn. Khi mức độ bất định tăng lên, thị trường thường không còn sẵn sàng trả mức giá cao như trước cho cùng một đồng lợi nhuận.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp tăng EPS 20% nhưng nếu mức P/E được thị trường chấp nhận giảm từ 15 lần xuống 10 lần, như vậy giá cổ phiếu vẫn có thể giảm dù lợi nhuận của doanh nghiệp tăng. Điều này lý giải vì sao doanh nghiệp vẫn tăng trưởng nhưng cổ phiếu lại giảm giá. Và cũng chính quá trình điều chỉnh kỳ vọng ấy đang khiến mặt bằng định giá trở nên đáng chú ý hơn.

Khi nhiều ngành đã được định giá thấp hơn lịch sử

Theo dữ liệu MoneyGain, P/E tại 23/10/2026 của VN-Index ở khoảng 12,3 lần. Khi loại nhóm Vingroup, P/E chỉ còn khoảng 10,3 lần. Đây là mức đáng chú ý nếu đặt trong bối cảnh tăng trưởng lợi nhuận tiếp tục được duy trì. 

Nhìn lại lịch sử, thị trường từng hình thành những vùng đáy quan trọng trong tháng 3/2020 khi Covid-19 bùng phát, tháng 11/2022 khi khủng hoảng niềm tin trên thị trường trái phiếu diễn ra và tháng 4/2025 trước cú sốc thuế quan. Những giai đoạn này đều chứng kiến định giá suy giảm mạnh về ngưỡng P/E +/- 10 và sau đó tạo đáy trong khi tâm lý nhà đầu tư lúc đó đang rất thận trọng và chán nản.

Tuy nhiên, mức P/E thấp không phải công thức dự báo đáy. Mỗi chu kỳ có mức lãi suất, triển vọng lợi nhuận và rủi ro khác nhau nhưng cũng định giá về mức thấp lịch sử cho thấy bối cảnh này không cần quá bi quan cho cái nhìn dài hạn.

P/E lịch sử khi thị trường tạo đáy. Ảnh: MoneyGain

Một dữ liệu nữa nằm ở định giá theo ngành. Dữ liệu cho thấy nhiều nhóm ngành quan trọng đang được giao dịch ở mức P/E thấp hơn trung bình và trung vị lịch sử 5 năm. Ngân hàng đang có P/E quanh 8 lần; bán lẻ gần 13 lần; và dầu khí khoảng 8 - 9 lần…các nhóm dịch vụ tài chính, xây dựng và vật liệu, hóa chất cũng ghi nhận mức định giá hiện tại thấp hơn vùng bình quân lịch sử.

T uy vậy, nhà đầu tư cần hiểu định giá thấp tạo ra cơ hội nghiên cứu, chứ chưa bảo đảm cổ phiếu sẽ tăng giá. Điều nhà đầu tư cần tìm là những doanh nghiệp có lợi nhuận tiếp tục tăng, hiệu quả sử dụng vốn tốt, dòng tiền lành mạnh và mức định giá chưa phản ánh đầy đủ triển vọng ấy.

P/E lịch sử ngày đang thấp nhất trung bình ba năm ngoài trừ đặc thù ngành bất động ảnh. Ảnh: MoneyGain

Độ rộng thị trường: Một sự cải thiện không nên bỏ qua

Một tín hiệu khác rất đáng quan tâm đang xuất hiện là độ rộng thị trường. Nếu VN-Index phản ánh diễn biến chung của chỉ số, còn độ rộng giúp nhìn sâu hơn vào số lượng cổ phiếu trong bộ chỉ số đó thực sự tham gia xu hướng hồi phục. Tôi sử dụng tỷ lệ cổ phiếu giao dịch trên đường trung bình động 50 phiên (MA50) để đánh giá sức khỏe trung hạn, đồng thời theo dõi tỷ lệ trên MA200 để đánh giá nền tảng xu hướng dài hạn.

Tại ngày 23/10, tỷ lệ cổ phiếu nằm trên MA50 (xu hướng tăng trung hạn) đã tăng mạnh lên 44,3%, mức cao nhất kể từ tháng 3/2026. Đáng chú ý, chỉ báo này có sự bứt lên rõ rệt sau thời gian dài chủ yếu dao động trong vùng thấp. Điều đó cho thấy số lượng cổ phiếu lấy lại được xu hướng giá tích cực đang gia tăng đáng kể. Nói cách khác, dòng tiền bắt đầu có dấu hiệu quay lại với nhiều cổ phiếu hơn, thay vì chỉ tập trung vào một vài mã vốn hóa lớn.

Dù vậy, tỷ lệ này vẫn chưa vượt ngưỡng 50%, nhưng điểm đáng chú ý không phải thị trường đã khỏe trở lại, mà là tốc độ cải thiện đang tăng lên rõ rệt sau một giai đoạn suy yếu kéo dài. Đây có thể là một tín hiệu sớm đáng theo dõi. Tuy nhiên, để hình thành xu hướng tăng bền vững, thị trường vẫn cần sự xác nhận của giá, khối lượng giao dịch và sự tham gia của các cổ phiếu dẫn đầu.

Không bi quan nhưng cũng không chủ quan với quản trị rủi ro

Những dữ liệu trên cho thấy cơ hội đầu tư đang trở nên đáng nghiên cứu hơn. Nhưng lịch sử thị trường cũng nhắc mỗi nhà đầu tư rằng một doanh nghiệp tốt hay mức định giá hấp dẫn không thể thay thế kỷ luật quản trị rủi ro. Tôi cho rằng nhà đầu tư cần xây dựng hai tầng bảo vệ vốn.

Tầng thứ nhất là giới hạn tổn thất cho từng giao dịch. Một khoản lỗ 7% chỉ cần mức tăng khoảng 7,5% để hòa vốn. Nhưng nếu lỗ 10%, cổ phiếu phải tăng 11,1%; lỗ 30% phải tăng gần 43%; và khi đã mất 50%, nhà đầu tư cần mức tăng 100% mới trở về số vốn ban đầu, đó là chưa kể nhà đầu tư dung margin. Khoản lỗ càng lớn, hành trình hồi phục lấy lại vốn càng khó khăn. Vì vậy, nhà đầu tư cần xác định trước mức tổn thất có thể chấp nhận, thay vì chờ cổ phiếu giảm sâu rồi mới quyết định.

Tầng thứ hai là phân bổ vốn và quản trị khả năng thanh khoản. Ngay cả khi đã đặt mức cắt lỗ, không phải lúc nào nhà đầu tư cũng bán được cổ phiếu ở mức giá mong muốn. Những diễn biến của PNJ, KOS hay DGC… trong năm 2026 là bài học rõ ràng. Các cổ phiếu này từng xuất hiện nhiều phiên giảm sàn liên tiếp, lượng bán chờ rất lớn nhưng lực mua hạn chế. Đặc biệt, KOS ghi nhận 25 phiên giảm sàn liên tiếp tính đến 23/10, trong khi DGC và PNJ cũng từng trải qua những chuỗi giảm sàn khiến nhà đầu tư gặp khó khăn khi muốn thoát vị thế. Khi thanh khoản biến mất, lệnh bán có thể không được thực hiện, kể cả khi nhà đầu tư đã đặt ra nguyên tắc cắt lỗ.

Do đó, không nên tập trung quá nhiều vốn vào một cổ phiếu. Mức tối đa 20 - 25% danh mục cho một mã có thể được sử dụng làm giới hạn tham khảo, nhưng cần điều chỉnh theo thanh khoản, mức độ rủi ro, lợi thế của từng giao dịch và khả năng chịu tổn thất của từng nhà đầu tư. Hai tầng quản trị rủi ro bổ sung cho nhau: giới hạn tổn thất giúp kiểm soát từng quyết định, còn phân bổ vốn giúp bảo vệ toàn bộ danh mục trước những tình huống không thể lường trước.

Nhìn lại bức tranh hiện tại, sự thất vọng của nhiều nhà đầu tư là điều dễ hiểu. Phần lớn cổ phiếu đã giảm giá, trong khi những biến động về lãi suất, địa chính trị và dòng vốn quốc tế vẫn chưa kết thúc. Nhưng ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp đang tiếp tục tăng trưởng lợi nhuận, định giá của các ngành quan trọng đã thấp hơn lịch sử và tỷ lệ cổ phiếu trên MA50 đang cải thiện nhanh, lên mức cao nhất kể từ tháng 3.

Những tín hiệu này chưa đủ khẳng định thị trường đã tạo đáy. Nhưng chúng cho thấy đây là thời điểm nên nghiên cứu các cơ hội một cách nghiêm túc, thay vì để những khoản lỗ trong quá khứ quyết định toàn bộ cái nhìn về tương lai. Nhà đầu tư không cần mua đúng đáy hay dự đoán chính xác phiên thị trường đảo chiều.

Điều quan trọng hơn là nhận diện được doanh nghiệp có tăng trưởng thực chất, lựa chọn mức định giá, điểm mua hợp lý, quan sát tín hiệu cung cầu và luôn giữ kỷ luật bảo vệ vốn. Bởi thị trường có thể cần thêm thời gian để phục hồi, nhưng những doanh nghiệp tốt không ngừng hoạt động chỉ vì giá cổ phiếu đang giảm. Bi quan trước những khoản lỗ đã xảy ra là điều dễ hiểu. Nhưng để những tổn thất ấy khiến chúng ta bỏ qua mọi cơ hội phía trước lại là một quyết định khác.

Và trong những giai đoạn khó khăn nhất, dữ liệu có thể không cho chúng ta một câu trả lời chắc chắn về ngày mai, nhưng giúp chúng ta nhìn nhận thị trường bình tĩnh hơn, lựa chọn tốt hơn và chuẩn bị sẵn sàng khi cơ hội thực sự xuất hiện. Bởi đầu tư thành công không chỉ là tìm đúng cơ hội, mà còn là giữ được vốn, phương pháp và sự kiên nhẫn để đi cùng cơ hội ấy.

Bà Nguyễn Thị Bình Minh, Giám đốc trung tâm kinh doanh, CTCP Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam