Vươn mình giữa đại ngàn: Dấu ấn 80 năm công tác dân tộc Nghệ An

Dấu ấn 80 năm: Từ đổi thay hạ tầng đến chuyển biến nhận thức

Ngày 3/5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh thành lập Nha Dân tộc thiểu số - cơ quan chuyên trách đầu tiên về công tác dân tộc của Nhà nước. Quyết định lịch sử này thể hiện tầm nhìn chiến lược trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ngay từ những ngày đầu lập nước.

Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Khắc Thận dự ngày hội đại đoàn kết toàn dân tại xã Yên Hòa (Nghệ An). Ảnh: PV

Tại Nghệ An, địa phương có hơn 80% diện tích là đồi núi, với gần 550.000 đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, công tác dân tộc luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Trải qua 80 năm, dù nhiều lần thay đổi về tên gọi và mô hình tổ chức, từ Ty Quốc dân thiểu số đến Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Nghệ An, ngành công tác dân tộc vẫn giữ vững vai trò tham mưu, tổ chức triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với đồng bào vùng cao.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Phùng Thành Vinh khẳng định: Miền núi là địa bàn chiến lược, có vị trí đặc biệt quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng và an ninh. Phát huy truyền thống 80 năm, ngành dân tộc và tôn giáo tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong việc cụ thể hóa chính sách phát triển kinh tế rừng, du lịch sinh thái, gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa và đảm bảo an ninh vùng biên.

Những năm gần đây, đặc biệt giai đoạn 2021-2025, các chương trình mục tiêu quốc gia đã tạo động lực mạnh mẽ cho miền Tây Nghệ An phát triển. Với tổng nguồn lực hơn 5.179 tỷ đồng, hệ thống hạ tầng thiết yếu được đầu tư đồng bộ: Giao thông liên xã, liên bản từng bước được cứng hóa; điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế được nâng cấp; nhiều công trình dân sinh được đưa vào sử dụng, góp phần cải thiện rõ rệt điều kiện sống của người dân.

Năm 2025, Trường PT DTNT THPT số 2 tiếp tục có số lượng học sinh được tuyên dương đứng thứ 2 toàn tỉnh. Ảnh tư liệu: Mỹ Hà

Đến nay, toàn vùng đã có 395 công trình dân sinh phát huy hiệu quả; nhiều khu tái định cư được xây dựng, giúp người dân ổn định cuộc sống, nhất là tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng thiên tai. Cùng với đó, hơn 304.000 ha rừng được bảo vệ và phát triển, tạo sinh kế bền vững cho người dân thông qua các mô hình kinh tế dưới tán rừng. Nhờ các chính sách hỗ trợ thiết thực, thu nhập bình quân đầu người vùng dân tộc thiểu số tăng gần 3 lần, đạt khoảng 38,4 triệu đồng/năm vào năm 2024; tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân trên 3%/năm. Thực tiễn cho thấy, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đã thực sự đi vào cuộc sống, tạo sự đồng thuận và niềm tin trong nhân dân.

Không chỉ thay đổi về hạ tầng, điều quan trọng hơn là sự chuyển biến trong tư duy sản xuất của người dân vùng cao. Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp, đồng bào đã từng bước tiếp cận khoa học kỹ thuật, mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phát triển kinh tế hàng hóa. Nhiều mô hình kinh tế hiệu quả được hình thành, từ chăn nuôi gia cầm, gia súc đến trồng rừng sản xuất, cây dược liệu… mang lại thu nhập ổn định, có những mô hình đạt hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Mô hình nuôi gà đen tại xã Tân An phát huy hiệu quả kinh tế. Ảnh tư liệu: Quang An

Chị Ngân Thị Nhung (xã Quế Phong) chia sẻ về sự đối lập rõ rệt: "Trước đây, gia đình tôi sản xuất chủ yếu phụ thuộc vào tự nhiên, cứ quẩn quanh với nương rẫy thiếu thốn, cái nghèo bám riết từng bữa ăn. Nhưng sau khi được tham gia các lớp tập huấn, gia đình đã mạnh dạn thay đổi, phát triển chăn nuôi gà hàng hóa. Nay mỗi lứa thu lãi từ 25-35 triệu đồng, đời sống đã thực sự sang trang mới, khấm khá và ổn định hơn hẳn". Sự thay đổi trong nhận thức và cách làm của người dân chính là yếu tố quan trọng, tạo nền tảng cho phát triển bền vững vùng miền núi.

Giáo dục tiếp tục được xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài trong phát triển vùng dân tộc thiểu số. Hiện toàn tỉnh có 8 trường phổ thông dân tộc nội trú và 51 trường bán trú, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ. Chất lượng giáo dục không ngừng được nâng lên, với tỷ lệ đậu tốt nghiệp THPT đạt từ 95-100%, tỷ lệ học sinh trúng tuyển đại học trên 90%. Nhiều học sinh dân tộc thiểu số đạt thành tích cao, được vinh danh, khen thưởng. Phó Hiệu trưởng Trường PTDTNT Nghệ An Nguyễn Cảnh Lợi cho biết: Nhà trường hướng tới mục tiêu đào tạo nguồn cán bộ là người dân tộc thiểu số, góp phần xây dựng đội ngũ kế cận cho vùng miền núi trong tương lai.

Các đồng chí lãnh đạo và người dân tham quan gian hàng giới thiệu các sản phẩm địa phương và chung vui tại ngày hội Đại đoàn kết tại các xã Nghĩa Đồng, Bình Chuẩn, Giai Xuân. Ảnh: CSCC

Song hành với phát triển kinh tế, công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc được quan tâm đúng mức. Hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở được đầu tư; các lễ hội truyền thống, làn điệu dân ca, nghề thủ công được gìn giữ, phục dựng. Đặc biệt, việc gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng đang mở ra hướng đi hiệu quả, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân, vừa quảng bá hình ảnh địa phương. Nghệ nhân Ưu tú Lương Văn Nghiệp chia sẻ: Việc truyền dạy văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ là cách tốt nhất để giữ gìn bản sắc dân tộc, để những giá trị văn hóa không bị mai một theo thời gian.

Nhận diện thách thức để vững bước vươn lên

Dẫu những gam màu sáng là chủ đạo, nhưng chặng đường phía trước của miền Tây xứ Nghệ vẫn còn đó những bài toán cần lời giải. Đặc thù địa hình chia cắt, xuất phát điểm kinh tế thấp, cộng hưởng với những tác động cực đoan của biến đổi khí hậu - đặc biệt là tình trạng khô hạn, thiếu nước tưới tiêu cho các diện tích canh tác vào mùa khô và nguy cơ sạt lở đe dọa sự an toàn vào mùa mưa lũ đang ảnh hưởng trực tiếp đến việc duy trì sinh kế bền vững. Thêm vào đó, bài toán thu hút, đào tạo và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao gắn bó với bản làng vẫn đòi hỏi những cơ chế, chính sách đặc thù và đủ sức nặng hơn nữa.

Đồng chí Vi Văn Sơn - Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo. Ảnh tư liệu: Thành Duy

Bước vào giai đoạn 2026–2030, Nghệ An tiếp tục xác định vùng dân tộc thiểu số và miền núi là địa bàn trọng điểm cần ưu tiên phát triển. Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Vi Văn Sơn cho biết: Thời gian tới sẽ tập trung triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia; phát triển kết cấu hạ tầng; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ; đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin; đồng thời phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng. Cùng với đó, tỉnh tiếp tục chú trọng củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đoàn kết lương - giáo, tạo sức mạnh tổng hợp trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh.

Đồng chí Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An trao đổi với đồng bào dân tộc thiểu số xã Con Cuông. Ảnh tư liệu: Mai Hoa

80 năm qua, công tác dân tộc tại Nghệ An đã góp phần quan trọng làm thay đổi diện mạo vùng miền núi. Từ những bản làng còn nhiều khó khăn, hôm nay miền Tây xứ Nghệ đang từng bước vươn lên, phát triển toàn diện. Hành trình ấy là minh chứng sinh động cho hiệu quả của các chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước; đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết, ý chí vươn lên của đồng bào các dân tộc. Với nền tảng đã được xây dựng trong suốt 80 năm, miền Tây Nghệ An đang tiếp tục khơi dậy khát vọng phát triển, vững bước trên con đường xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, bền vững.

Ngân Huyền