Vụ đánh bom khách sạn King David: Bước ngoặt lịch sử của Israel

Khách sạn King David sau vụ đánh bom ngày 22/7/1946. Ảnh: Wikimedia Commons

Tám thập kỷ đã trôi qua, vụ đánh bom vẫn được nhìn nhận theo nhiều góc độ trái ngược: với một bên là hành động khủng bố đẫm máu, với bên khác là một phần của cuộc đấu tranh giành độc lập, góp phần thúc đẩy sự chấm dứt chế độ ủy trị của Anh tại Palestine và mở đường cho sự ra đời của Nhà nước Israel.

Khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc vào tháng 5/1945, cộng đồng Do Thái tại Palestine kỳ vọng Chính phủ Anh sẽ bãi bỏ "Sách Trắng" năm 1939, văn kiện hạn chế nghiêm ngặt việc người Do Thái nhập cư vào Palestine.

Tuy nhiên, London vẫn duy trì chính sách này bất chấp hàng trăm nghìn người Do Thái sống sót sau thảm họa diệt chủng Holocaust đang tìm kiếm nơi định cư. Điều đó khiến phong trào phục quốc Do Thái ngày càng bất mãn với chính quyền Anh.

Tháng 9/1945, ba tổ chức vũ trang Do Thái gồm Haganah, Irgun và Lehi lần đầu tiên gác lại bất đồng để thành lập Phong trào Kháng chiến Do Thái Thống nhất, tiến hành hàng loạt chiến dịch phá hoại nhằm gây sức ép buộc Anh từ bỏ chính sách hạn chế nhập cư.

Trong gần một năm, các nhóm này liên tục đánh phá đường sắt, đồn cảnh sát, giải cứu người Do Thái bị giam giữ tại trại Atlit và tấn công nhiều cơ sở của chính quyền Anh.

Đỉnh điểm của cuộc đối đầu xảy ra ngày 29/6/1946 khi Anh phát động Chiến dịch Agatha, huy động khoảng 25.000 binh sĩ khám xét trụ sở Cơ quan Do Thái, bắt giữ gần 2.700 người, trong đó có nhiều lãnh đạo chính trị hàng đầu. Chiến dịch này được cộng đồng Do Thái gọi là "Ngày thứ Bảy đen tối".

Trong quá trình khám xét, quân Anh thu giữ nhiều tài liệu liên quan đến các hoạt động bí mật của phong trào kháng chiến và chuyển toàn bộ về Ban Thư ký Chính quyền Ủy trị Anh đặt tại cánh phía Nam của Khách sạn King David. Động thái này khiến khách sạn trở thành mục tiêu ưu tiên của tổ chức Irgun.

Trưa ngày 22/7/1946, một xe tải chở sữa tiến vào khách sạn King David. Ít ai biết bên trong những thùng sữa là khoảng 300 kg thuốc nổ.

Các thành viên Irgun khống chế nhân viên nhà bếp rồi đưa 7 thùng thuốc nổ xuống tầng hầm. Mỗi thùng đều được dán cảnh báo bằng tiếng Anh, tiếng Hebrew và tiếng Arab.

Sau khi rút khỏi hiện trường, một nữ liên lạc viên trẻ của Irgun liên tiếp gọi điện tới khách sạn, Lãnh sự quán Pháp và tòa soạn báo The Palestine Post để cảnh báo rằng bom đã được cài và yêu cầu sơ tán ngay lập tức. Khoảng 25 phút sau, lúc 12 giờ 37 phút, các khối thuốc nổ phát nổ. Toàn bộ cánh phía Nam của khách sạn sáu tầng sụp đổ.

Theo số liệu chính thức, có 91 người thiệt mạng, bao gồm 41 người Arab, 28 người Anh, 17 người Do Thái và 5 người mang quốc tịch khác, cùng với hơn 40 người bị thương. Đây là một trong những vụ tấn công đẫm máu nhất tại Palestine dưới thời Anh cai trị.

Ngay sau vụ nổ, Irgun khẳng định họ đã nhiều lần cảnh báo để khách sạn sơ tán. Lãnh đạo tổ chức Menachem Begin, người sau này trở thành Thủ tướng Israel, cho rằng giới chức Anh đã phớt lờ cảnh báo. Tuy nhiên, phía Anh bác bỏ hoàn toàn cáo buộc này.

Các nghiên cứu lịch sử sau đó cho thấy thực sự đã có cuộc gọi điện thoại cảnh báo, nhưng người quản lý khách sạn cho rằng đây chỉ là trò đùa vì trước đó Jerusalem từng nhiều lần nhận các cuộc gọi dọa đánh bom giả. Thông tin cảnh báo vì thế không được chuyển đầy đủ tới giới chức phụ trách.

Dù vậy, việc Irgun đặt bom tại một địa điểm có đông dân thường vẫn gây làn sóng phản đối dữ dội. Ngay cả Haganah, tổ chức từng phối hợp với Irgun chống Anh, cũng lên án vụ tấn công.

Lãnh đạo phong trào phục quốc Chaim Weizmann, người sau này trở thành Tổng thống đầu tiên của Israel, đã rút lại sự ủng hộ trước khi chiến dịch diễn ra.

Hai giáo sĩ trưởng của cộng đồng Do Thái cũng gọi đây là hành động trái với giáo lý Do Thái và coi việc coi thường sinh mạng con người là không thể chấp nhận.

Theo nhiều nhà sử học, vụ đánh bom Khách sạn King David đánh dấu bước ngoặt trong quan hệ giữa chính quyền Anh và cộng đồng Do Thái tại Palestine.

Sau vụ việc, Anh tăng cường trấn áp các tổ chức Do Thái, bắt giữ thêm nhiều lãnh đạo Haganah và áp đặt lệnh giới nghiêm trên diện rộng. Đồng thời, liên minh giữa Haganah với Irgun và Lehi cũng tan rã.

Haganah chuyển trọng tâm sang tổ chức đưa người Do Thái nhập cư trái phép vào Palestine, trong khi Irgun và Lehi tiếp tục chiến dịch vũ trang chống chính quyền Anh.

Nhà sử học Benny Morris cho rằng chuỗi các vụ tấn công do Irgun và Lehi tiến hành, đặc biệt là vụ đánh bom Khách sạn King David, đã khiến Chính phủ Anh đi đến kết luận rằng việc tiếp tục duy trì quyền kiểm soát Palestine là không khả thi.

Tháng 2/1947, Ngoại trưởng Anh khi đó Ernest Bevin tuyên bố đưa vấn đề Palestine ra Liên hợp quốc giải quyết. Chưa đầy một năm sau, Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Nghị quyết chia Palestine thành hai nhà nước Do Thái và Arab. Ngày 14/5/1948, David Ben-Gurion tuyên bố thành lập Nhà nước Israel.

Cho đến nay, câu hỏi liệu vụ đánh bom Khách sạn King David là một hành động khủng bố hay một phần của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc vẫn chưa có câu trả lời thống nhất.

Theo Benny Morris, xét trên phương diện khiến hàng chục dân thường thiệt mạng, đây rõ ràng là một hành động khủng bố. Tuy nhiên, Irgun luôn lập luận rằng họ đang chống lại một chính quyền chiếm đóng và đã tìm cách giảm thương vong bằng việc phát đi cảnh báo trước.

Quan điểm này vẫn là chủ đề gây tranh cãi trong giới nghiên cứu lịch sử cũng như trong dư luận Israel và quốc tế.

Bảng tưởng niệm bên ngoài Khách sạn King David ghi vụ đánh bom năm 1946 khiến 91 người thiệt mạng. Ảnh: Wikimedia Commons

Ngày nay, Khách sạn King David vẫn là một trong những khách sạn nổi tiếng nhất Israel. Bên ngoài tòa nhà có các bảng tưởng niệm ghi lại vụ đánh bom, nhưng nội dung trên những tấm biển này từng gây tranh cãi ngoại giao giữa Israel và Anh do cách diễn giải khác nhau về trách nhiệm đối với thảm kịch.

Sau nhiều lần chỉnh sửa, dòng chữ hiện nay chỉ ghi rằng vụ nổ khiến 91 người thiệt mạng, đồng thời nhấn mạnh đây là điều mà Irgun "lấy làm tiếc".

Tám mươi năm sau vụ nổ, ký ức về Khách sạn King David có thể đã phai nhạt trong nhận thức của nhiều người Israel, nhưng đối với các nhà sử học, đây vẫn là một cột mốc không thể bỏ qua khi nghiên cứu những năm cuối của chế độ Ủy trị Anh tại Palestine.

Sự kiện này vừa phản ánh tính chất khốc liệt của cuộc xung đột, vừa cho thấy con đường dẫn tới sự ra đời của Nhà nước Israel không chỉ được quyết định trên bàn đàm phán mà còn được định hình bởi những biến cố bạo lực để lại hệ quả lâu dài cho toàn bộ khu vực Trung Đông.

Thanh Bình (PV TTXVN tại Israel)