Những câu hỏi lớn định đoạt cục diện cuộc chiến Mỹ - Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Mỹ ngày 27/7, cuộc chiến Mỹ - Iran có thể đang bước sang bước ngoặt mới sau khi lệnh ngừng bắn kéo dài ba tháng sụp đổ, hai bên đã nối lại giao tranh trong tháng này. Tuy nhiên, hầu như chưa có dấu hiệu cho thấy bên nào thực sự giành được ưu thế chiến lược.

Trong bối cảnh cuộc chiến rơi vào thế bế tắc, diễn biến đáng chú ý nhất hiện nay dường như là xu hướng lung lay trong nội bộ số ít những người ủng hộ cuộc chiến tại Mỹ.

Đảng Cộng hòa có gia tăng sức ép nhằm chấm dứt cuộc chiến?

Ngay cả những người ban đầu không chỉ trích cuộc chiến cũng bắt đầu công khai đặt câu hỏi về việc xung đột sẽ còn kéo dài bao lâu.

Ngày 21/7, Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson nhấn mạnh tầm quan trọng của cuộc chiến nhưng nói thêm: "Giờ chúng ta phải kết thúc cuộc chiến".

Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Bill Cassidy của bang Louisiana phát biểu trên truyền thông Mỹ ngày 26/7: "Theo tôi, Tổng thống đã có cơ hội đạt được các mục tiêu ban đầu mà tôi đồng tình, và giờ cần kết thúc cuộc chiến. Nhưng đến thời điểm này điều đó vẫn chưa xảy ra".

Tuy nhiên, hiện chưa có cách nào rõ ràng để Tổng thống Trump có thể kết thúc cuộc chiến với Iran. Iran dường như không quan tâm ngay cả tới thỏa thuận hòa bình khá có lợi trong khi các đợt không kích và những cảnh báo mới của ông Trump cũng chưa khiến nước này phải lùi bước.

Liệu các nghị sĩ Cộng hòa có sẵn sàng gây sức ép buộc Tổng thống Trump rút lui nếu không đạt được thỏa thuận hạt nhân? Điều gì sẽ xảy ra nếu Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz? Đặc biệt, nếu để mất quyền kiểm soát tuyến hàng hải này, đó sẽ là một thất bại lớn và rất khó giải thích theo hướng khác. Vì vậy, nếu các nhân vật nổi bật của đảng Cộng hòa cho rằng đã đến lúc rút lui bất kể có đạt được thỏa thuận hay không, hoặc khi vấn đề eo biển Hormuz vẫn chưa được giải quyết, điều đó cho thấy họ thực sự lo ngại về hệ quả chính trị.

Các binh sĩ Mỹ thiệt mạng gần đây có tiếp tục làm xấu đi dư luận?

Từ tháng 3, Tổng thống Trump đã nhiều lần cho thấy ông lo ngại khi có các binh sĩ Mỹ đầu tiên thiệt mạng trong cuộc chiến. Trong giai đoạn Mỹ nối lại tấn công Iran, đã có 4 người nữa thiệt mạng. Điều này có thể khiến công chúng tiếp tục giảm ủng hộ.

Một mặt, ông Trump thường xuyên so sánh số người thiệt mạng hiện nay (18 binh sĩ Mỹ) với các cuộc chiến trước đây có số thương vong lớn hơn nhiều. Mặt khác, ông liên tục khẳng định rằng những binh sĩ hy sinh và gia đình họ đều ủng hộ cuộc chiến.

Các dữ liệu hiện có cho thấy Tổng thống Mỹ có lý do để lo lắng. Một cuộc khảo sát của Reuters/Ipsos hồi tháng 3 cho thấy 42% cử tri Cộng hòa và 53% cử tri độc lập cho biết việc binh sĩ Mỹ thiệt mạng hoặc bị thương ở Trung Đông sẽ khiến họ có xu hướng phản đối cuộc chiến.

Cuối tuần qua, Lầu Năm Góc đã âm thầm cập nhật cơ sở dữ liệu thương vong, ghi nhận thêm trên 140 quân nhân bị thương, nâng tổng số người bị thương lên hơn 600.

Ngay cả khi số người thiệt mạng vẫn thấp hơn nhiều so với các cuộc chiến trước đây, thì tác động chính trị có thể vẫn rất lớn. Nguyên nhân là phần lớn người Mỹ đã quay lưng với cuộc chiến này ngay cả trong nhiều tháng không có trường hợp tử vong nào. Giá xăng tăng cao đã đủ để khiến dư luận bất mãn.

Khi phần lớn người dân Mỹ không nhìn thấy mục tiêu rõ ràng của cuộc chiến cũng như không tin cuộc chiến sẽ mang lại kết quả tích cực, việc chứng kiến các binh sĩ hy sinh càng khiến họ khó chấp nhận hơn.

Tổng thống Trump có leo thang xung đột?

Cho đến nay, ông Trump vẫn kiên quyết tránh leo thang, nhưng khi tình trạng bế tắc ngày càng kéo dài, có thể ông và các cố vấn sẽ cho rằng đây là lựa chọn duy nhất thay cho một cuộc rút lui đầy khó xử.

Dĩ nhiên, vẫn có nhiều lý do khiến ông do dự. Ông Trump nhiều lần cảnh báo tấn công cơ sở hạ tầng của Iran, kể cả trong tuần qua. Tuy nhiên, hành động đó có thể bị xem là tội ác chiến tranh.

Một phương án khác là kiểm soát các khu vực chiến lược như đảo Kharg hoặc vùng lân cận eo biển Hormuz. Điều đó gần như chắc chắn sẽ đòi hỏi triển khai bộ binh. Một cuộc khảo sát hồi tháng 3 cho thấy người Mỹ phản đối phương án này với tỷ lệ 68% so với 11%, đồng thời nguy cơ thương vong gia tăng và chiến tranh kéo dài cũng rất lớn.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn báo chí ngày 23/7, ông Trump cho biết đang cân nhắc tấn công quy mô lớn, đồng thời khẳng định chiến dịch này sẽ lớn nhất từ trước đến nay. Thực tế cho thấy ông từng nhiều lần đưa ra tuyên bố tương tự rồi sau đó lại rút lui dù chưa đạt được điều mình mong muốn từ Iran.

Đến một thời điểm nào đó, ông Trump và các cộng sự có thể sẽ kết luận rằng những lời cảnh báo đơn thuần không còn phát huy tác dụng.

Cuối tuần qua, ông Trump đã tạm dừng các đợt không kích. Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Michael Waltz cho biết Tổng thống Mỹ đang tạo thêm không gian cho các cuộc đàm phán.

Tuy nhiên, truyền thông Mỹ đánh giá một phần nguyên nhân khiến chính quyền Mỹ chưa phát động chiến dịch quy mô lớn là do Phó Tổng thống JD Vance và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Dan Caine, bày tỏ quan ngại về nguy cơ leo thang. Tướng Caine cũng cảnh báo kho dự trữ đạn dược của Mỹ đang giảm đáng kể.

Giá xăng dầu sẽ còn tăng đến đâu?

Trạm xăng ở Arlington, Virginia, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN phát

Một trong những diễn biến đáng lo ngại nhất tuần qua là lực lượng Houthi thân Iran tại Yemen tuyên bố phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb và bắt đầu tấn công các tàu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ.

Đây vốn là tuyến đường thay thế quan trọng cho eo biển Hormuz. Vì vậy, việc tuyến hàng hải này bị gián đoạn càng gây thêm sức ép lên thị trường dầu mỏ toàn cầu vốn đã nhiều khó khăn.

Đến ngày 23/7, giá dầu đã vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ tháng 5. Trong khi đó, giá xăng trung bình tại Mỹ cũng đã tăng trở lại trên mức 4 USD/gallon.

Ở một khía cạnh nào đó, đòn bẩy chính trị của ông Trump gắn chặt với mức giá này. Nếu giá xăng tiếp tục tăng đáng kể vượt mốc 4 USD/gallon, ông sẽ rất khó thuyết phục không chỉ người dân Mỹ mà cả các đồng minh rằng cuộc chiến này là cần thiết.

Tổng thống Trump có tiếp tục hạ thấp mục tiêu?

Một trong những vấn đề lớn nhất của ông Trump hiện nay là ông từng đặt ra những mục tiêu rất tham vọng. Ông tuyên bố chỉ chấp nhận Iran đầu hàng vô điều kiện, ngăn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân vĩnh viễn.

Tuy nhiên, các điều khoản trong bản ghi nhớ hòa bình nay đã đổ vỡ cho thấy ông đã giảm đáng kể những mục tiêu đó. Câu hỏi hiện nay là liệu ông có chấp nhận kết quả còn hạn chế hơn nữa chỉ để rút Mỹ khỏi cuộc chiến hay không.

Liệu ông Trump có chấp nhận việc Iran chỉ cần mở lại eo biển Hormuz mà không cần đạt được thỏa thuận hạt nhân? Trước đây, ông từng cho rằng Iran về cơ bản đã mất khả năng phát triển vũ khí hạt nhân và có thể bị giám sát từ không gian.

Ông Trump đôi lúc cũng cho rằng eo biển Hormuz thực chất không phải vấn đề của Mỹ, hoặc ít nhất đây là vấn đề nghiêm trọng hơn đối với các quốc gia khác. Liệu ông có thể tính đến việc rút lui và để những nước có lợi ích lớn hơn tự giải quyết? Nếu có, điều đó sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến quan hệ của Mỹ với các nước khác.

Quốc hội Mỹ có thực sự hành động?

Trụ sở Quốc hội Mỹ ở Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN phát

Hiện vẫn có vẻ như Quốc hội Mỹ do đảng Cộng hòa kiểm soát sẽ không sử dụng quyền hiến định để can thiệp vào cuộc chiến. Tuy nhiên, đã xuất hiện một số tín hiệu đáng chú ý.

Quốc hội có thể từ chối hoặc trì hoãn cấp ngân sách cho chiến dịch quân sự. Hạ viện đã thông qua dự luật có bao gồm khoản kinh phí này vào tuần trước, nhưng triển vọng dự luật được Thượng viện phê chuẩn vẫn rất mờ mịt.

Một hướng đi khác là tiếp tục bỏ phiếu nhằm hạn chế quyền phát động chiến tranh của Tổng thống theo Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh. Hạ viện đã bỏ phiếu về vấn đề này lần thứ hai ngày 23/7 và Thượng viện cũng đã một lần bỏ phiếu theo hướng tương tự.

Nhìn chung, các nghị sĩ Cộng hòa vẫn dành cho ông Trump nhiều không gian điều hành cuộc chiến. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ rõ ràng đang vượt quá giới hạn 60 đến 90 ngày theo Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh khi tham gia vào cuộc xung đột kéo dài, đồng thời lập luận rằng đây thực chất là hai cuộc chiến khác nhau vì có lệnh ngừng bắn xen giữa. Một số nghị sĩ Cộng hòa cho thấy họ ngày càng mất kiên nhẫn với cách giải thích này.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc