Virus Nipah: Cảnh giác đúng mức, không hoang mang trước nguy cơ xâm nhập

Trước thông tin virus Nipah xuất hiện tại một số quốc gia gây lo ngại, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần hiểu đúng để cảnh giác và không hoang mang.

Vì sao Nipah nguy hiểm nhưng khó bùng phát diện rộng?

ThS.BS Nguyễn Ngọc Anh Tuấn - Viện Pasteur TPHCM cho biết, virus Nipah (Henipavirus nipahense) được phát hiện lần đầu năm 1999 tại Malaysia. Đây là virus có khả năng lây truyền từ động vật sang người, giữa người với người hoặc qua thực phẩm, đồ uống bị nhiễm virus.

Virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao, dao động 40–75% tùy thể trạng người bệnh. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng bệnh, dù Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã xếp Nipah vào nhóm bệnh ưu tiên nghiên cứu.

Virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao, dao động 40–75% tùy thể trạng người bệnh.

"Tuy nhiên, người dân không nên quá lo lắng vì hệ số lây nhiễm cơ bản của virus thấp (<1), nên không dễ bùng phát diện rộng như cúm, SARS-CoV-2 hay sởi; các ổ dịch thường chỉ xuất hiện trong phạm vi hẹp, tại hộ gia đình hoặc cơ sở y tế. Điều này không đồng nghĩa với việc có thể chủ quan trước nguy cơ dịch bệnh", ThS.BS Nguyễn Ngọc Anh Tuấn cho hay.

Trong tự nhiên, ổ chứa của virus Nipah là dơi ăn quả, virus có thể lây dễ dàng qua các "vật chủ trung gian" là các loài động vật như dê, lợn, chó, mèo, gia súc… vì các loài động vật này dễ dàng ăn phải trái cây nhiễm dịch tiết của dơi hoặc tiếp xúc với nguồn nước chứa chất thải của chúng.

Các "vật chủ trung gian" này giúp virus phát tán nhanh chóng và mạnh mẽ trước khi lây sang người. Con người có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm virus và chất thải của chúng hoặc ăn các loại thức ăn, uống các đồ uống bị nhiễm virus, qua tiếp xúc gần với dịch tiết và bài tiết của người bệnh. Virus Nipah không lây qua đường không khí như một số virus gây bệnh hô hấp

Thời gian ủ bệnh thường từ 4–14 ngày, cá biệt có thể kéo dài đến 45 ngày. Triệu chứng ban đầu khi nhiễm virus thường không đặc hiệu như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn, đau họng; trường hợp nặng có thể diễn tiến nhanh sang viêm não, viêm phổi, suy hô hấp và tử vong. Khoảng 20% người sống sót để lại di chứng thần kinh lâu dài.

Hiểu rõ nguy cơ để chủ động phòng bệnh

Theo BS Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch Liên Chi hội Truyền nhiễm TPHCM, khi tiếp nhận thông tin về virus Nipah, người dân cần nhìn nhận trong bối cảnh cụ thể. Điển hình, việc ghi nhận nhân viên y tế mắc bệnh không đồng nghĩa virus lây lan mạnh từ người sang người. Tại Ấn Độ, một số ca bệnh liên quan đến tập quán sinh hoạt đặc thù như sử dụng nhựa cây tươi – khi dơi tiếp xúc, virus có thể theo nước bọt truyền sang người. Do đó, các đợt dịch thường chỉ ghi nhận vài ca lẻ tẻ và chấm dứt khi nguồn lây được kiểm soát.

TTND.TS.BS Lê Quốc Hùng - Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính, chủ yếu lưu hành ở Nam Á và một số quốc gia châu Á.

Hiện Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Nipah.

Bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây viêm não hoặc viêm phổi, suy hô hấp nặng nên cần phải giám sát chặt chẽ, phát hiện sớm và kiểm soát lây nhiễm nghiêm ngặt.

Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết thêm, hiện Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Nipah. Trong bối cảnh giao lưu, đi lại quốc tế gia tăng, nguy cơ chủ yếu là các ca "nhập cảnh" từ vùng có dịch. Người dân không nên hoang mang nhưng cần cảnh giác, phòng bệnh đúng cách bằng các biện pháp như: Rửa sạch, gọt vỏ trái cây; không ăn trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn; hạn chế sử dụng thực phẩm, đồ uống tươi sống không bảo đảm vệ sinh; tránh tiếp xúc với dơi hoặc động vật ốm, chết bất thường.

Người từ vùng có dịch trở về cần theo dõi sức khỏe, hạn chế tiếp xúc gần trong thời gian đầu. Khi có yếu tố dịch tễ kèm các dấu hiệu "đèn đỏ" như lơ mơ, ngủ gà, lú lẫn, co giật, rối loạn ý thức tăng nhanh, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng hồi sức để được xử trí kịp thời. Với virus Nipah, phát hiện sớm và điều trị hỗ trợ đúng cách có ý nghĩa quyết định trong giảm nguy cơ tử vong.

Nam Thương