Vĩnh biệt Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu

Thông tin từ UBND phường Kim Liên (Hà Nội) xác nhận, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, thương binh hạng 71%, nguyên Ủy viên Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam La Văn Cầu đã từ trần ngày 24/6/2026. Sự ra đi của ông khép lại cuộc đời 94 năm của một người con ưu tú đất Cao Bằng, một chiến sĩ kiên cường đã hiến dâng cả xương máu cho nền độc lập của Tổ quốc.

Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, thương binh hạng 71%, nguyên Ủy viên Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam La Văn Cầu đã từ trần ngày 24/6/2026. Ảnh tư liệu

Anh hùng La Văn Cầu tên thật là Sầm Phúc Hướng, sinh năm 1932, là người dân tộc Tày, quê tại xã Phong Nặm, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng (nay là xã Đình Phong, tỉnh Cao Bằng). Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo vùng biên giới, từ nhỏ đã sớm được giác ngộ cách mạng. Khi đất nước đang bị thực dân Pháp xâm lược, ngọn lửa yêu nước cháy trong lòng cậu thiếu niên người Tày từ những ngày ấu thơ gian khó ấy càng mạnh mẽ.

Năm 1948, mới 16 tuổi, ông viết đơn tình nguyện nhập ngũ vào Đại đội 671, Trung đoàn 174, Đại đoàn 316. Khi cán bộ tuyển quân nói ông còn nhỏ chưa đi được, người thanh niên Tày kiên quyết thưa: “Tôi còn nhỏ nhưng có thể làm liên lạc cho đại đội; khi có thể chắc cây súng, tôi sẽ chiến đấu”. Ông được kết nạp Đảng năm 1950, tính đến khi từ trần đã có 76 năm tuổi Đảng.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, ông trực tiếp tham gia 2 chiến dịch lớn với hơn 25 trận đánh lớn nhỏ, lập nhiều chiến công xuất sắc, trong đó có trận phục kích Bông Lau, Lũng Phầy trên chiến trường Cao Bằng.

Anh hùng La Văn Cầu tại Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ Nhất, năm 1952. Ảnh tư liệu

Chiến công lừng danh tại Đông Khê

Tên tuổi Anh hùng La Văn Cầu gắn liền mãi mãi với Chiến dịch Biên giới Thu Đông năm 1950, đặc biệt là trận đánh cứ điểm Đông Khê diễn ra từ ngày 16 đến 18/9/1950, trận đánh mở màn của chiến dịch, có ý nghĩa quan trọng trong khai thông hành lang biên giới Việt Bắc, tạo điều kiện cho quân và dân ta chủ động tác chiến trên chiến trường miền Bắc.

Vào khoảng 10 giờ đêm 17/9/1950, La Văn Cầu được Đại đội trưởng giao nhiệm vụ chỉ huy tổ bộc phá, ôm khối nổ đánh lô cốt đầu cầu của địch, mở đường cho đơn vị tiến công. Khi áp sát trận địa, ông bị hai viên đạn bắn trúng, một viên vào má phải, một viên vào cánh tay phải khiến ông ngã xuống bất tỉnh. Tỉnh dậy, ông thấy cánh tay phải không còn cử động được, lủng lẳng vướng vào dây thép gai, cản trở bước tiến.

Trong tình thế hiểm nghèo ấy, ông không hề nao núng. Với ý chí "còn sống còn chiến đấu", ông nhờ Tiểu đội trưởng Nông Văn Thêu dùng lưỡi lê chặt đứt phần cánh tay bị thương, rồi dùng tay trái còn lại ôm chặt khối bộc phá, áp sát lô cốt địch, giật liền cả hai nụ xòe. Tiếng nổ vang trời. Lô cốt địch tan tành. Đường xung phong của đồng đội được mở. Sau tiếng nổ lớn, ông lại ngất đi. Khi tỉnh dậy, ông chỉ thấy một đống gạch trắng xóa, bóng các anh xung kích từng loạt, từng loạt nhảy vào vị trí Đông Khê.

Chiến công ấy lập tức lan rộng trong toàn quân, trở thành ngọn cờ đầu trong phong trào thi đua sử dụng bộc phá công đồn, một hình thức chiến thuật mới của Quân đội nhân dân Việt Nam từ Chiến dịch Biên giới năm 1950. Tên tuổi La Văn Cầu, người chiến sĩ trẻ dân tộc Tày chưa đầy 20 tuổi, từ đó trở thành biểu tượng của lòng quả cảm và tinh thần quyết chiến quyết thắng.

Một trong bảy Anh hùng đầu tiên được Bác Hồ phong tặng

Ngày 19/5/1952, tại Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ Nhất, La Văn Cầu vinh dự là một trong bảy chiến sĩ đầu tiên được Chủ tịch Hồ Chí Minh phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi đó ông đang là Tiểu đội phó thuộc Trung đoàn 174, Đại đoàn 316. Ông cũng vinh dự được Bác Hồ tiếp và mời ăn cơm sau Đại hội, một kỷ niệm mà ông trân trọng suốt cả cuộc đời.

Với những cống hiến đặc biệt, ông được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Nhì, hạng Ba, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất và nhiều phần thưởng cao quý khác. Năm 1985, ông được phong quân hàm Đại tá. Năm 2019, ông được vinh danh Công dân Thủ đô ưu tú, là trường hợp hiếm có tại Việt Nam khi được đặt tên đường, tên trường khi vẫn còn sống.

Di sản của một tượng đài

Sau trận Đông Khê, nhìn cánh tay phải bị tháo khớp đến tận bả vai, ông cũng có những phút hoang mang. Nhưng ông nhanh chóng định hướng lại: "Tôi xác định phải tự lực, tập làm mọi việc bằng một tay với tinh thần lạc quan, hy vọng vào cuộc sống tươi đẹp phía trước. Chừng nào trái tim còn đập, tôi vẫn còn muốn được cống hiến, cống hiến thay cả phần đồng đội để xứng đáng với sự hy sinh của họ". Sau 3 tháng luyện tập miệt mài, ông có thể dùng tay trái thành thạo như tay phải, kể cả bắn súng.

Ông tiếp tục ở lại quân đội, tập trung học văn hóa và chính trị, đảm nhiệm công tác tuyên huấn, chuyên trách công tác thanh niên, công tác tổ chức cán bộ qua các đơn vị thuộc Quân khu I và Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Tháng 8/1996, ông nghỉ hưu sau gần 50 năm gắn bó với quân đội.

Người bạn đời của ông cũng là một chiến sĩ thi đua toàn quốc. Hai người gặp nhau tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ Nhất năm 1952, khi bà mới 16 tuổi. Đám cưới được tổ chức năm 1958 và họ có bốn người con. Những năm tháng cuối đời, ông sống bình dị, ấm áp trong căn hộ tại phường Kim Liên, Hà Nội, cùng người vợ hiền hậu, thỉnh thoảng tưới cây, quét nhà, đọc báo và dõi theo thời sự đất nước.

Cuộc đời và chiến công của Anh hùng La Văn Cầu đã được đưa vào sách giáo khoa tiểu học qua nhiều thế hệ, trở thành bài học đầu đời về lòng yêu nước và ý chí vươn lên cho hàng triệu trẻ em Việt Nam. Tên ông được đặt cho nhiều trường học và nhiều con phố tại Hà Nội, thành phố Vũng Tàu, thành phố Nam Định, huyện Nam Sách - Hải Dương (nay là thành phố Hải Phòng). Ông là một trong số rất ít người Việt Nam được vinh danh bằng tên đường khi còn sống.

Anh hùng La Văn Cầu ra đi, nhưng hình ảnh người chiến sĩ kiên cường giơ tay trái chào điều lệnh sau khi để lại cánh tay phải nơi chiến trường Đông Khê sẽ mãi in đậm trong lịch sử dân tộc. Ông là biểu tượng sống của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, cho ý chí quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh của bao thế hệ người lính Cụ Hồ.

Nguyên Khánh