Việt Nam-EU: Nâng tầm quan hệ, mở rộng hợp tác

Nhận lời mời của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm chính thức Liên minh châu Âu.

Chuyến thăm chuyển tải thông điệp mạnh mẽ đường lối đối ngoại của đất nước trong giai đoạn phát triển mới của dân tộc, góp phần tăng cường tin cậy chính trị, cũng như mở rộng không gian hợp tác thương mại, đầu tư, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, phục vụ cho công cuộc xây dựng, phát triển đất nước.

Chuyến thăm cũng là cơ hội để Việt Nam và EU nâng tầm quan hệ, tạo bước ngoặt trong hợp tác theo hướng thực chất hơn, hiệu quả hơn trên cơ sở quyết tâm chính trị cao, có điểm đồng về định hướng chiến lược.

Quan hệ Việt Nam-Liên minh châu Âu

Liên minh châu Âu và Việt Nam chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 28/11/1990. Từ đó đến nay, quan hệ hai bên phát triển ngày càng tích cực. Lãnh đạo cấp cao hai bên thường xuyên có các cuộc tiếp xúc, trao đổi trực tiếp và bên lề các diễn đàn đa phương; phối hợp tốt tại các diễn đàn đa phương và tổ chức quốc tế, đặc biệt trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-EU, ASEM (Diễn đàn hợp tác Á-Âu), Liên hợp quốc.

Thành công của các hoạt động đối ngoại đã góp phần nâng tầm quan hệ Việt Nam-châu Âu và mở rộng không gian hợp tác chiến lược cho Việt Nam trên tất cả lĩnh vực chính trị, kinh tế, thương mại-đầu tư, khoa học-công nghệ... mang lại nguồn lực quan trọng phục vụ cho kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Hai bên ký Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) năm 2012 và có hiệu lực từ ngày 1/10/2016, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quan hệ Việt Nam-EU, tạo cơ sở pháp lý đưa quan hệ song phương sang một giai đoạn phát triển mới với phạm vi rộng lớn và mức độ sâu sắc hơn.

Năm 2019, hai bên đã ký Hiệp định Tham gia Khung (FPA), cho phép Việt Nam tham gia các phái bộ và hoạt động do EU dẫn đầu. Đây là hiệp định đầu tiên mà EU ký kết với một quốc gia ASEAN, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực chung đóng góp cho hòa bình và an ninh toàn cầu.

Tiếp đó, trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-EU, Việt Nam và EU đã chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-EU lần thứ 23 (tháng 12/2020).

Chủ tịch nước Lương Cường và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa chủ trì gặp gỡ báo chí, thông báo về kết quả hội đàm; công bố Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện (Hà Nội, 1/2026). (Ảnh: Lâm Khánh/TTXVN)

Đặc biệt, sau một thập kỷ không ngừng thúc đẩy quan hệ, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA) đã được ký ngày 30/6/2019. Trong đó, EVIPA hiện đang chờ một số nước thành viên EU phê chuẩn, còn EVFTA đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2020, mở ra một chương mới trong quan hệ hợp tác song phương.

Tháng 1/2026, Việt Nam và Liên minh châu Âu nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác Chiến lược Toàn diện; đánh dấu cột mốc đặc biệt quan trọng trong hơn 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-EU.

Quan hệ đối tác mới nâng tầm quan hệ lên tầm cao mới trên bình diện song phương, khu vực và đa phương. Trong khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, hai bên sẽ tiếp tục làm sâu sắc hợp tác trên các lĩnh vực sau đây nhằm mang lại lợi ích thiết thực, đóng góp vào hòa bình, ổn định, hợp tác và thịnh vượng ở cả hai khu vực và trên thế giới, phù hợp với các thỏa thuận hiện có.

Việt Nam-EU
phát triển trên mọi lĩnh vực

Hơn 35 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam-EU đã xây dựng mối quan hệ vững chắc, toàn diện và ngày càng sâu rộng, bao trùm hầu hết các lĩnh vực.

Hiệp định Thương mại tự do EU-Việt Nam (EVFTA) là hiệp định đầu tiên của EU với một quốc gia đang phát triển; mở ra khuôn khổ hợp tác sâu rộng và toàn diện giữa Việt Nam và EU. Hiệp định đã phát huy mạnh mẽ hiệu quả, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN và EU trở thành đối tác thương mại lớn thứ 4, đồng thời là nhà đầu tư lớn thứ 6 của Việt Nam. Tổng kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và EU đã vượt 900 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 1/1995 đến tháng 6/2026. Đáng chú ý, có tới 383,8 tỷ USD, tương đương 42,6% tổng kim ngạch của suốt ba thập kỷ, được tạo ra chỉ trong sáu năm sau khi EVFTA chính thức đi vào thực tiễn (từ tháng 8/2020).​

Hiệp định đã phát huy mạnh mẽ hiệu quả, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN và EU trở thành đối tác thương mại lớn thứ 4, đồng thời là nhà đầu tư lớn thứ 6 của Việt Nam. (Ảnh: TTXVN)

Số liệu kinh tế ghi nhận từ nửa đầu năm 2026 cho thấy kim ngạch thương mại song phương đã chạm mốc 41,4 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất siêu 31,8 tỷ USD và nhập khẩu 9,7 tỷ USD từ châu Âu, mang về khoản thặng dư thương mại lớn lên tới 22 tỷ USD chỉ trong 6 tháng. Đáng chú ý, con số thặng dư nửa đầu năm nay thậm chí còn vượt qua cả mức thặng dư của cả năm 2019 (21,7 tỷ USD), thời điểm trước khi Hiệp định chính thức có hiệu lực.

Hợp tác đầu tư tiếp tục là điểm sáng trong quan hệ kinh tế Việt Nam-châu Âu. Các doanh nghiệp EU duy trì vai trò là một trong những nguồn đầu tư nước ngoài có chất lượng cao tại Việt Nam, tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp chế biến-chế tạo, hạ tầng, logistics, tài chính-ngân hàng, công nghệ cao và nông nghiệp bền vững. Cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tiếp tục đánh giá cao môi trường đầu tư-kinh doanh của Việt Nam, đặc biệt là những cải cách về thể chế, thủ tục hành chính, chuyển đổi số, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; tiếp tục mở rộng đầu tư tại Việt Nam.

Nhiều dự án hợp tác giữa doanh nghiệp châu Âu và các địa phương Việt Nam trong lĩnh vực chuyển đổi năng lượng, tài chính xanh, hạ tầng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu đã và đang được triển khai, qua đó góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đầu tư của châu Âu được kỳ vọng không chỉ mang theo dòng vốn mà còn giúp tiếp cận công nghệ và mô hình phát triển bền vững, đóng góp tích cực vào quá trình nâng cao chất lượng tăng trưởng và chuyển đổi mô hình phát triển của Việt Nam.

Bên cạnh hợp tác kinh tế-đầu tư, EU cũng là đối tác hàng đầu của Việt Nam trong quá trình chuyển dịch sang mô hình phát triển xanh và bền vững. EU là nhà viện trợ không hoàn lại lớn nhất của Việt Nam; là điều phối viên của Nhóm Đối tác quốc tế (IPG) thiết lập Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) với Việt Nam. EU cũng là đối tác có cam kết mạnh mẽ trong hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, như đã cam kết tại Hội nghị lần thứ 26 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (COP26).

Nhà máy Lego 1,3 tỷ USD tại Khu công nghiệp VSIP3. (Ảnh: TTXVN phát)

Hai bên đã thiết lập và triển khai hiệu quả 8 cơ chế đối thoại định kỳ, nhiều thỏa thuận hợp tác và phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn đa phương; tần suất trao đổi đoàn và tiếp xúc các cấp được tăng cường trên tất cả các kênh. Trong các cuộc đối thoại định kỳ, Việt Nam bày tỏ mong muốn các nước thành viên EU còn lại sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA) (hiện còn chờ 6/27 nước thông qua) và triển khai hiệu quả EVFTA; sớm gỡ bỏ “Thẻ vàng IUU” đối với hàng thủy sản Việt Nam.

Các lĩnh vực hợp tác chiến lược khác như khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, kinh tế biển... đang ngày càng được mở rộng và tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển quan hệ hai bên.

Bên cạnh hợp tác song phương, trong hơn 35 năm qua, hợp tác đa phương giữa Việt Nam và các đối tác châu Âu cũng có những bước phát triển mạnh mẽ. Lãnh đạo cấp cao hai bên thường xuyên trao đổi và tiếp xúc bên lề các diễn đàn đa phương; phối hợp tốt tại các diễn đàn đa phương và tổ chức quốc tế, đặc biệt trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-EU, ASEM, Liên hợp quốc.

Thúc đẩy quan hệ
Đối tác Chiến lược Toàn diện
Việt Nam-EU

Trong bối cảnh quan hệ giữa Việt Nam và EU không ngừng được tăng cường, chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tới Liên minh châu Âu có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với quan hệ Việt Nam-EU.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen trong chuyến tham dự Đại hội đồng Liên hợp quốc Khóa 79 và làm việc tại Hoa Kỳ (9/2024). (Ảnh: TTXVN)

Đặc biệt, việc hai bên nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện nhân chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa tháng 1/2026 là dấu mốc lịch sử, đưa Việt Nam trở thành quốc gia ASEAN đầu tiên có khuôn khổ quan hệ cao nhất với EU, thể hiện mức độ tin cậy chính trị và tầm nhìn chiến lược chung trong giai đoạn phát triển mới.

Chia sẻ về ý nghĩa của chuyến thăm chính thức Liên minh châu Âu và Vương quốc Bỉ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Đại sứ Việt Nam tại Vương quốc Bỉ, Trưởng Phái đoàn Việt Nam bên cạnh EU Nguyễn Hương Trà nhấn mạnh chuyến thăm khẳng định tầm quan trọng của EU và Bỉ trong tổng thể chính sách đối ngoại và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Đây cũng là bước đi nhằm củng cố tin cậy chính trị, làm sâu sắc hơn nữa quan hệ giữa Việt Nam với hai đối tác, chuyển hóa các cam kết cấp cao đã có thành những hành động thiết thực, cụ thể, tạo tiền đề để đưa quan hệ giữa Việt Nam với EU và Bỉ bước sang một giai đoạn phát triển mới cao hơn.

Đại sứ Việt Nam tại Vương quốc Bỉ, Trưởng Phái đoàn Việt Nam bên cạnh Liên minh châu Âu Nguyễn Hương Trà. (Ảnh: Duy Tùng/TTXVN)

Đánh giá về những thành tựu của quan hệ Việt Nam và EU, Đại sứ Nguyễn Hương Trà khẳng định, quan hệ Việt Nam-EU đang trong giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa là một trong những nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên đến thăm Việt Nam ngay sau khi Đại hội XIV của Đảng thành công tốt đẹp. Trong dịp này, hai bên đã nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện, đưa Việt Nam trở thành quốc gia Đông Nam Á đầu tiên có tầm mức quan hệ sâu sắc nhất với EU, bên cạnh những khuôn khổ và cơ chế hợp tác hiệu quả trên tất cả trụ cột mà hai bên đã thiết lập và triển khai trong hơn 30 năm qua.

Tin cậy chính trị giữa hai bên không ngừng được tăng cường thông qua các trao đổi, tiếp xúc cấp cao. Việt Nam tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN, trong khi EU là một trong bốn đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam. Việc hai bên cùng đề cao luật pháp quốc tế, ủng hộ vai trò của Liên hợp quốc và các thể chế đa phương, thúc đẩy tự do hóa thương mại càng tạo nền tảng vững chắc để tăng cường quan hệ song phương.

Đại sứ Nguyễn Hương Trà cũng cho biết, trong cục diện quốc tế phức tạp như hiện nay, ưu tiên hàng đầu của các nước, các trung tâm kinh tế-chính trị lớn trên thế giới đều là tìm kiếm những động lực mới cho tăng trưởng, nâng cao tính tự cường, và duy trì môi trường hòa bình, ổn định để phát triển. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành một nội dung hợp tác ngày càng được ưu tiên giữa Việt Nam-EU.

Theo đó, hai bên cũng tập trung vào việc nâng cao hiệu quả triển khai những thỏa thuận đã ký kết, trong đó có Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA). Hai bên cũng mong muốn tăng cường phối hợp trong các nỗ lực ứng phó với các thách thức toàn cầu, trong đó có biến đổi khí hậu, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi xanh, hình thành các chuỗi cung ứng bền vững, an ninh mạng.

Trong khi đó, Đại sứ Liên minh Châu Âu (EU) tại Việt Nam Julien Guerrier cho rằng đây là thời điểm đặc biệt quan trọng trong quan hệ EU-Việt Nam. Trong 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, hai bên đã xây dựng mối quan hệ vững chắc, toàn diện và ngày càng sâu rộng, bao trùm hầu hết các lĩnh vực chính sách công. Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện được thiết lập vào tháng 1/2026 đã tạo nền tảng để hai bên tiếp tục triển khai và củng cố hợp tác.

Theo Đại sứ, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định tầm quan trọng của quan hệ song phương, cũng như vị trí của EU đối với Việt Nam và của Việt Nam đối với EU, thể hiện qua việc nhà lãnh đạo Việt Nam được đón tiếp ở cấp cao nhất bởi hai lãnh đạo của Liên minh.

Đây sẽ là dịp để hai bên đánh giá toàn diện quan hệ hợp tác, rà soát việc triển khai khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, đưa quan hệ lên tầm cao mới và chuyển hóa những mục tiêu hợp tác chung thành kết quả cụ thể, thiết thực. Các lĩnh vực được thảo luận bao gồm thương mại, đầu tư, năng lượng, giáo dục, khoa học-công nghệ và an ninh.

Đại sứ Liên minh Châu Âu (EU) tại Việt Nam Julien Guerrier trả lời phỏng vấn của phóng viên Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) về quan hệ hợp tác Việt Nam-EU. (Ảnh: Việt Đức/TTXVN)

Đề cập vai trò quốc tế của Việt Nam, Đại sứ Julien Guerrier nhận định, Việt Nam đang ngày càng khẳng định vị trí quan trọng trong cộng đồng quốc tế và các tổ chức khu vực. Trong ASEAN, Việt Nam ngày càng chủ động và tích cực. Trong ba năm qua, Việt Nam đã tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN nhằm trao đổi về định hướng phát triển của tổ chức khu vực quan trọng này; năm nay đảm nhiệm cương vị Chủ tịch CPTPP; đồng thời tổ chức Lễ mở ký Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng vào năm ngoái.

EU đánh giá cao và ủng hộ vai trò này, đồng thời sẽ đồng hành và hỗ trợ Việt Nam. Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc truyền tải tại các diễn đàn khu vực và quốc tế những thông điệp chung về hòa bình, an ninh, trật tự quốc tế, pháp quyền và tôn trọng chủ nghĩa đa phương.

Về vị thế của Việt Nam, Đại sứ cho rằng, Việt Nam đã trở thành một cường quốc tầm trung, với ảnh hưởng ngày càng tăng trên cả phương diện kinh tế, chiến lược và chính trị. Nền ngoại giao năng động, chủ động phát triển quan hệ với các đối tác trên toàn cầu đã giúp Việt Nam xây dựng vị thế thuận lợi trong quan hệ quốc tế. Việt Nam có khả năng tập hợp, điều phối các đối tác và tổ chức những hội nghị quốc tế trong bối cảnh được cộng đồng quốc tế tin tưởng. Trong tương lai, Việt Nam thậm chí có thể đóng vai trò trung gian hòa giải trong một số cuộc xung đột. EU ủng hộ mạnh mẽ vai trò này của Việt Nam./.

(Vietnam+)