Việc làm phục hồi, khoảng cách thu nhập nam - nữ còn đó

Việc làm phục hồi, khoảng cách thu nhập nam - nữ còn đó - Ảnh minh họa

Theo số liệu điều tra lao động - việc làm, thu nhập bình quân của lao động nam hiện đạt khoảng 10,1 triệu đồng/tháng, trong khi lao động nữ chỉ khoảng 7,8 triệu đồng/tháng. Với nhóm lao động làm công hưởng lương, mức thu nhập của nam giới khoảng 10,5 triệu đồng/tháng, còn nữ giới đạt 9,5 triệu đồng/tháng. Những con số này phản ánh khoảng cách vẫn còn đáng kể, bất chấp quá trình phục hồi của nền kinh tế.

Đằng sau các thống kê là những câu chuyện rất đời thường về áp lực mưu sinh, cơ hội nghề nghiệp và những lựa chọn không dễ dàng của người lao động nữ.

Phục hồi việc làm nhưng thu nhập chưa theo kịp chi phí sống

Tốt nghiệp Trường đại học Thủy Lợi và làm việc đúng chuyên ngành kế toán gần 5 năm, chị Đinh Mây Anh (26 tuổi), hiện làm việc tại một doanh nghiệp trong Khu công nghiệp Bắc Ninh, cho rằng, thị trường lao động đã khởi sắc hơn nhiều so với giai đoạn dịch bệnh. Doanh nghiệp tuyển dụng nhiều hơn, công việc ổn định hơn nhưng điều người lao động quan tâm nhất vẫn là thu nhập thực.

Theo chị Mây Anh, những năm gần đây, tốc độ tăng lương không theo kịp tốc độ tăng của chi phí sinh hoạt. "Từ khi ra trường đến nay mình luôn làm đúng chuyên ngành. Tuy nhiên, mình cảm thấy mức thu nhập tăng chậm hơn lạm phát. Nếu sống ở Hà Nội thì lương của một nhân viên văn phòng cơ bản chỉ đủ chi tiêu hằng tháng. Còn chuyện mua nhà hay ổn định cuộc sống với những người trẻ xa quê gần như rất khó", chị Mây Anh chia sẻ.

Chị cho rằng, ngoại ngữ hay các kỹ năng bổ sung có thể giúp cải thiện thu nhập nhưng cũng phải cần thêm nhiều năm kinh nghiệm mới có thể đạt mức lương tốt. Điều đó khiến nhiều người trẻ phải chờ đến sau tuổi 30 mới có thể nghĩ tới sự ổn định.

Chị Đinh Mây Anh

Trước áp lực chi phí sinh hoạt ngày càng lớn tại Hà Nội, đầu năm nay chị quyết định chuyển về Bắc Ninh làm việc.

"Mức lương hiện tại thậm chí còn tốt hơn trước, trong khi chi phí sinh hoạt chỉ bằng khoảng một nửa. Mình cảm thấy cuộc sống dễ thở hơn rất nhiều. Theo mình, xu hướng người trẻ rời các thành phố lớn để làm việc tại các địa phương có khu công nghiệp phát triển sẽ ngày càng phổ biến", chị Mây Anh cho biết.

Câu chuyện của Mây Anh cho thấy chất lượng việc làm không chỉ nằm ở mức lương danh nghĩa mà còn ở thu nhập thực - tức phần thu nhập còn lại sau khi trang trải chi phí sinh hoạt.

Cùng chung tâm trạng, chị Nguyễn Thị Thương (24 tuổi), tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội, hiện làm việc tại một công ty thiết bị y tế trong khu công nghiệp Bắc Ninh với vị trí kiểm tra chất lượng.

Sau khi ra trường, chị nhận mức lương khoảng 8,5 triệu đồng/tháng. Mỗi tháng, tiền thuê nhà và sinh hoạt hết khoảng 3,5 triệu đồng nhờ được ăn trưa tại công ty và có lối sống khá tiết kiệm.

Tuy nhiên, theo chị Thương, điều khiến người lao động băn khoăn là giá cả sinh hoạt tăng lên từng năm trong khi tiền lương gần như "đứng yên". "Giá cả ngày càng tăng nhưng lương tăng không đáng kể. Thu nhập hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt của gia đình nếu sau này lập gia đình hay có thêm con", chị Thương chia sẻ.

Không chỉ dừng ở câu chuyện thu nhập, chị Thương cho rằng lao động nữ vẫn gặp nhiều trở ngại hơn trong quá trình phát triển nghề nghiệp.

"Nam giới thường được ưu tiên hơn khi bổ nhiệm các vị trí quản lý hoặc giao những công việc quan trọng. Trong khi đó, phụ nữ sau khi lập gia đình hay sinh con thường gặp nhiều khó khăn hơn trong việc phát triển sự nghiệp", chị Thương nhấn mạnh.

Khoảng cách thu nhập không chỉ đến từ tiền lương

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội, khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ hiện nay không những chưa thu hẹp mà ở một số nhóm còn có xu hướng gia tăng.

Bà phân tích, nguyên nhân không đơn thuần là doanh nghiệp trả lương khác nhau cho hai giới, mà xuất phát từ sự khác biệt về vị trí việc làm, cơ hội nghề nghiệp và khả năng tiếp cận các công việc có năng suất cao.

Theo bà Lan Hương, nam giới hiện vẫn chiếm ưu thế ở nhiều ngành nghề có mức thu nhập cao hơn. Đồng thời, họ cũng có nhiều cơ hội tiếp cận các vị trí quản lý hoặc công việc đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cao.

"Lao động nữ vẫn chịu nhiều rào cản khách quan. Một phần do trách nhiệm chăm sóc gia đình, nuôi con khiến phụ nữ khó dành toàn bộ thời gian cho công việc như nam giới. Mặt khác, doanh nghiệp cũng phải thực hiện nhiều chính sách riêng dành cho lao động nữ như thai sản, nuôi con nhỏ..., làm phát sinh thêm chi phí sử dụng lao động. Điều này khiến không ít doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng nam giới vào những vị trí có cơ hội thăng tiến cao", bà cho biết.

PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương

Điều đáng chú ý là khoảng cách thu nhập không chỉ phản ánh ở mức lương hàng tháng mà còn thể hiện ở hàng loạt yếu tố khác như khả năng được đào tạo, tiếp cận công nghệ mới, cơ hội nâng cao kỹ năng, bảo hiểm xã hội, điều kiện làm việc và triển vọng nghề nghiệp.

Theo bà Lan Hương, đây mới chính là những yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng của thị trường lao động trong dài hạn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng. Những công việc có năng suất thấp sẽ dần bị thay thế, trong khi các vị trí đòi hỏi kỹ năng số, công nghệ và khả năng thích ứng sẽ có thu nhập cao hơn.

Đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với lao động nữ. Nếu được đào tạo, cập nhật kỹ năng và tiếp cận công nghệ kịp thời, phụ nữ hoàn toàn có thể tham gia vào những vị trí có giá trị gia tăng cao hơn, từ đó cải thiện thu nhập và thu hẹp khoảng cách giới.

Ngược lại, nếu không theo kịp quá trình chuyển đổi số, nhóm lao động nữ làm các công việc giản đơn sẽ đối mặt nguy cơ mất việc hoặc bị dịch chuyển sang những vị trí có thu nhập thấp hơn.

Thu hẹp khoảng cách bằng chất lượng việc làm

Theo các chuyên gia, phục hồi việc làm chỉ là bước khởi đầu. Mục tiêu lâu dài của thị trường lao động phải là tạo ra việc làm bền vững, có năng suất cao, thu nhập tốt và cơ hội phát triển bình đẳng cho cả nam và nữ.

Đối với người lao động, điều quan trọng nhất là chủ động nâng cao kỹ năng, đặc biệt là kỹ năng số, ngoại ngữ và năng lực thích ứng với công nghệ mới. Đây sẽ là "tấm vé" giúp họ tiếp cận những công việc có giá trị cao hơn trong tương lai.

Về phía doanh nghiệp, cần xây dựng cơ chế trả lương minh bạch dựa trên năng lực và hiệu quả công việc thay vì giới tính; tạo cơ hội đào tạo, bổ nhiệm và phát triển nghề nghiệp công bằng cho lao động nữ; đồng thời có các chính sách linh hoạt về thời gian làm việc, chăm sóc thai sản, hỗ trợ nuôi con nhỏ để giữ chân nguồn nhân lực chất lượng.

Đó cũng là mong muốn của chị Nguyễn Thị Thương. Theo chị, doanh nghiệp cần bảo đảm việc trả lương và tăng lương công bằng dựa trên năng lực, tạo điều kiện để lao động nữ được đào tạo, thăng tiến bình đẳng, đồng thời quan tâm hơn đến chế độ thai sản và thời gian làm việc linh hoạt.

Trong khi đó, chị Mây Anh lại nhấn mạnh đến một yếu tố khác là sự ổn định về chỗ ở. Theo chị, với nhiều lao động trẻ xa quê, nếu không giải quyết được bài toán nhà ở thì mức tăng lương hiện nay khó đủ sức giữ chân người lao động.

"Những người có nhà ở Hà Nội không chịu nhiều áp lực nên có thể gắn bó lâu dài với doanh nghiệp. Còn những người như mình, nếu mức tăng lương quá thấp thì vài năm đầu đi làm gần như buộc phải nhảy việc để cải thiện thu nhập. Thu nhập thấp cũng khiến nhiều người trẻ không dám kết hôn hay sinh con", chị Mây Anh chia sẻ.

Để vừa duy trì đà phục hồi của thị trường lao động, vừa thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ một cách bền vững, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương cho rằng, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách thị trường lao động chủ động, tăng cường đào tạo nghề, hỗ trợ chuyển đổi việc làm, đồng thời giám sát việc thực thi pháp luật lao động và bình đẳng giới tại doanh nghiệp.

Song song với đó, doanh nghiệp cần chủ động đào tạo lại lực lượng lao động, nhất là lao động nữ trước tác động của chuyển đổi số, thay vì để họ bị đào thải khỏi thị trường.

"Về phía người lao động, mỗi cá nhân cũng cần chủ động cập nhật thông tin thị trường, không ngừng học tập và nâng cao kỹ năng để thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế số", bà Hương nhấn mạnh.

Thị trường lao động Việt Nam đã bước qua giai đoạn khó khăn nhất và đang trên đà phục hồi. Nhưng khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ vẫn còn hiện hữu, bài toán tăng trưởng chưa thể coi là trọn vẹn. Bởi mục tiêu cuối cùng của phát triển không chỉ là có thêm nhiều việc làm mà còn là tạo ra những việc làm chất lượng, thu nhập đủ sống, cơ hội phát triển bình đẳng và một thị trường lao động nơi phụ nữ không phải đánh đổi sự nghiệp vì những rào cản giới.

Trường Lê