AI và công nghệ ảnh hưởng ra sao tới thị trường lao động?

Nhiều nhóm ngành có nguy cơ bị thay thế

Báo cáo của Cục Thống kê về lao động việc làm quý II và 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy thị trường lao động đang có nhiều tích cực khi duy trì được sự ổn định. Số người có việc làm là khoảng 52,7 triệu người (tăng hơn 688.000 người so với cùng kỳ năm trước).

Đáng chú ý, thu nhập của người lao động có sự cải thiện rõ rệt. Thu nhập bình quân của lao động làm công hưởng lương đạt 10 triệu đồng mỗi tháng (tăng 7,3% so với cùng kỳ năm 2025).

Cơ cấu lao động cũng dịch chuyển tích cực, số người làm việc trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm hơn 202.000 người, trong khi khu vực công nghiệp, xây dựng và dịch vụ tăng mạnh. Tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp 2,22%, phản ánh nhu cầu nhân lực và hoạt động sản xuất kinh doanh đang trên đà phục hồi và phát triển tốt.

Dù các chỉ số hiện tại rất khả quan, nhưng sự bùng nổ của AI và công nghệ số âm thầm tạo ra những áp lực lớn lên thị trường lao động. Đặc biệt với những ngành nghề truyền thống, ngành nghề thâm dụng lao động.

Nhiều nhóm ngành sẽ bị ảnh hưởng việc làm trước làn sóng công nghệ đang phát triển mạnh.

Theo khảo sát của Navigos Group (công ty chuyên về dịch vụ nhân sự và tuyển dụng) từ hơn 250 doanh nghiệp trong và ngoài nước, nhiều công việc giản đơn mang tính lặp lại, hành chính và thủ công được dự báo sẽ gặp khó khăn trong 3-5 năm tới.

Rất nhiều công việc có thể bị thu hẹp khi AI và công nghệ càng lúc càng hoàn thiện như: nhân viên thu tiền điện nước tại nhà; nhân viên nhập liệu; nhân viên tiếp thị qua điện thoại; nhân viên soát vé; giao dịch viên ngân hàng; công nhân làm các công việc thủ công hoặc bán thủ công, kế toán, ghi sổ…

Các ngành liên quan đến xử lý số liệu, quản trị và lập kế hoạch sẽ thay đổi đáng kể do sự tự động hóa của các thuật toán. AI không chỉ thay đổi cách thức làm việc mà còn có thể làm giảm khả năng thương lượng tiền lương của người lao động khi doanh nghiệp tối ưu hóa được chi phí nhân sự thông qua công nghệ.

Trong khi đó, đánh giá về thị trường lao động của Trung tâm dịch vụ việc làm Hà Nội cũng cho thấy, việc ứng dụng công nghệ thông tin đã ảnh hưởng đến 5 nhóm ngành như: dịch vụ khách hàng, trực tổng đài; nhóm hành chính, kế toán, nhập liệu và các công việc đơn giản, thuần túy; nhóm ngành sáng tạo nội dung hay dịch thuật; nhóm ngành công nghệ thông tin; nhóm ngành sản xuất và logistics.

Chủ động thích nghi là yếu tố quyết định

Trước làn sóng công nghệ, việc lo sợ là điều khó tránh khỏi, nhưng thay vì nhìn nhận AI như một mối đe dọa, người lao động cần coi đây là cơ hội để nâng cấp bản thân. Để tồn tại và phát triển, sự chủ động thích nghi là yếu tố quyết định.

Phó Giám đốc Trung tâm dịch vụ việc làm Hà Nội Vũ Quang Thành cho rằng, người lao động có thể định vị lại bản thân, nhìn nhận những giá trị sẵn có hoặc đào tạo lại, tự rèn luyện để nâng cao trình độ đáp ứng yêu cầu mới của thị trường.

Theo ông Thành, công nghệ đang thay đổi rất nhanh, do đó yêu cầu đào tạo để đáp ứng bối cảnh thị trường lao động mới là rất quan trọng. Hiện đã có nhiều doanh nghiệp đã rất chú trọng đến công tác đào tạo nhân lực khi phối hợp cùng các cơ sở đào tạo.

“Thời gian tới, các cơ sở đào tạo nên phối hợp với doanh nghiệp, chú trọng đến việc ứng dụng công nghệ số, đào tạo về kỹ năng chuyên sâu, về AI ngay trong nhà trường. Ngoài giáo trình chuyên môn, nhà trường cần đào tạo kỹ năng số, kỹ năng mềm để có nguồn nhân lực đáp ứng được yêu cầu công việc khi rời ghế nhà trường”, ông Thành nói.

Sự phát triển nhanh của công nghệ đang tạo ra những thay đổi lớn trên thị trường lao động.

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Minh Phong cho rằng, sự phát triển nhanh của công nghệ không chỉ làm thay đổi cơ cấu kinh tế mà còn tác động trực tiếp đến cơ cấu lao động và yêu cầu về nguồn nhân lực.

TS Nguyễn Minh Phong nhận định, những nguy cơ về việc làm trước làn sóng bùng nổ công nghệ, AI là có thật. Nhiều công việc có thể biến mất nhưng đồng thời cũng sẽ xuất hiện những ngành nghề mới.

Để thích ứng với sự thay đổi này, người lao động cần chủ động nâng cao kỹ năng, sẵn sàng học tập lại, chuyển đổi nghề nghiệp và cập nhật công nghệ. Đồng thời các chính sách về đào tạo cũng cần có những ưu tiên, điều kiện để người lao động chuyển đổi nghề nghiệp thuận lợi hơn thông qua các chương trình đào tạo lại và nâng cao kỹ năng.

“Hệ thống pháp luật và chính sách lao động cũng cần được liên tục làm mới để đáp ứng được những phát sinh mới của thị trường lao động. Việc này sẽ giúp hỗ trợ, bảo vệ được quyền lợi cho người lao động, nhưng cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ”, TS Nguyễn Minh Phong cho hay.

Phan Hoạt