Gỡ 'nút thắt' đào tạo nghề

Tính đến tháng 6/2025, toàn tỉnh có hơn 355.000 lao động; trong đó lao động nông thôn gần 308.000 người. Đây là nguồn nhân lực rất lớn nhưng cũng đặt ra áp lực không nhỏ đối với công tác đào tạo nghề khi phần lớn lao động chủ yếu làm nông, lâm nghiệp và thủy sản với trình độ kỹ thuật còn hạn chế. Thực tế trước đây cho thấy, tại một số địa phương từng tổ chức đào tạo theo chỉ tiêu, trong khi người dân cần học nghề gì, doanh nghiệp cần lao động ra sao lại chưa được khảo sát đầy đủ. Điều này khiến hiệu quả sau đào tạo chưa cao.

Để tháo gỡ bất cập đó, các cơ sở đào tạo nghề đã thay đổi cách tiếp cận, xuống tận thôn, bản điều tra nhu cầu học nghề, lựa chọn ngành nghề phù hợp với điều kiện sản xuất của từng địa phương trước khi mở lớp. Năm 2026, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 1 được giao chỉ tiêu đào tạo nghề cho 1.330 lao động. Trung tâm đã phối hợp với UBND các xã, phường khảo sát nhu cầu học nghề của người dân, giúp việc đào tạo không còn mang tính áp đặt mà xuất phát từ nhu cầu thực tế của người học.

Chị Lường Thị Thắm, xã Thanh Yên chia sẻ: Trước đây gia đình tôi chủ yếu nuôi gà theo kinh nghiệm nên hiệu quả không cao, khi dịch bệnh xảy ra thì lúng túng trong cách xử lý. Tham gia lớp sơ cấp nghề kỹ thuật chăn nuôi và phòng trị bệnh cho gia cầm, tôi được hướng dẫn từ khâu chọn giống, làm chuồng trại, kỹ thuật chăm sóc đến cách nhận biết và phòng, trị một số bệnh thường gặp. Điều thuận lợi là lớp học được tổ chức ngay tại địa phương, thời gian phù hợp nên tôi vừa học vừa có thể chăm lo sản xuất.

Theo ông Trần Ninh Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 1 cho biết, hiện nay công tác đào tạo nghề đều xuất phát từ nhu cầu của người dân. Trung tâm phối hợp với chính quyền các xã trực tiếp xuống từng thôn, bản khảo sát, nắm bắt nhu cầu học nghề trước khi xây dựng kế hoạch mở lớp. Điểm khác biệt là phần lớn thời lượng được dành cho thực hành ngay tại địa phương nên người học dễ tiếp thu và áp dụng vào sản xuất. Từ đầu tháng 3 đến nay, trung tâm đã tổ chức được 13 lớp đào tạo tại 11 xã, phường và phấn đấu mở 38 lớp trong năm 2026.

Công tác đào tạo nghề tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 2 cũng được triển khai mạnh hoạt động đào tạo nghề ngay tại cơ sở. Từ ngày 23 đến 29/4/2026, Trung tâm đã phối hợp với UBND các xã Chiềng Sinh, Mường Mùn, Búng Lao, Mường Lạn, Pú Nhung, Tủa Chùa, Sáng Nhè và Mường Ảng khai giảng 12 lớp đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Các ngành nghề đào tạo như kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản và chế biến cà phê, mắc ca; kỹ thuật chăn nuôi và phòng trị bệnh cho lợn, gò hàn...

Đại diện lãnh đạo Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 2 trao chứng chỉ cho các học viên tại xã Pú Nhung. Ảnh CTV.

Anh Lầu A Chá, bản Pú Nhung, xã Pú Nhung, học viên lớp đào tạo kỹ thuật gò hàn cho biết, sau thời gian tham gia khóa học, anh đã nắm được các kỹ thuật cơ bản về gia công, hàn kim loại. Anh khẳng định sẽ vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã được học vào thực tế lao động, sản xuất, đồng thời nhận sửa chữa, gia công các vật dụng phục vụ nhu cầu của người dân trong bản để tăng thêm thu nhập, góp phần phát triển kinh tế gia đình.

Từ hiệu quả của các lớp đào tạo nghề ngắn hạn tại cơ sở, công tác phát triển nguồn nhân lực của tỉnh còn được mở rộng ở hệ đào tạo chính quy, hướng tới cung cấp lao động có tay nghề cho thị trường. Những năm qua, Trường Cao đẳng Điện Biên cũng đang mở rộng quy mô đào tạo, tăng cường gắn kết với nhu cầu sử dụng lao động. Hiện nhà trường đào tạo 16 ngành trình độ cao đẳng, 22 ngành trình độ trung cấp cùng hàng chục nghề sơ cấp và đào tạo dưới ba tháng, với quy mô khoảng 3.500 - 4.000 học sinh, sinh viên mỗi năm.

Mặc dù vậy, sáu tháng đầu năm nay, toàn tỉnh đào tạo nghề cho khoảng 3.000 lao động; kết quả này mới đạt 35,29% kế hoạch năm. Một trong những nguyên nhân là nhận thức của một bộ phận người dân về học nghề còn hạn chế. Nhiều lao động vẫn quen với phương thức sản xuất truyền thống, chưa thấy rõ lợi ích của việc học nghề. Cơ cấu ngành nghề đào tạo ở một số nơi vẫn chưa thật sự theo kịp nhu cầu của doanh nghiệp và xu hướng phát triển kinh tế. Sau đào tạo, nhiều học viên vẫn thiếu cơ hội tiếp cận việc làm hoặc thiếu sự hỗ trợ để phát triển sản xuất, khiến hiệu quả của khóa học chưa phát huy tối đa.

Nhận diện rõ những “nút thắt” đó, ngày 8/5/2026, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình “Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông thôn đến năm 2030”. Giai đoạn 2026 - 2030, Điện Biên đặt mục tiêu trung bình mỗi năm đào tạo trên 5.500 lao động. Trong đó, khoảng 4.000 lao động được đào tạo nghề nông nghiệp, trên 1.500 lao động được đào tạo nghề phi nông nghiệp; người dân tộc thiểu số khoảng 70%; người khuyết tật có nhu cầu đều được hỗ trợ học nghề và tạo việc làm phù hợp.

Một trong những giải pháp là chuyển từ đào tạo theo khả năng sang đào tạo theo nhu cầu thị trường. Các địa phương khảo sát nhu cầu học nghề của người dân và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp để xác định ngành nghề phù hợp với định hướng phát triển kinh tế từng xã, phường. Đồng thời, hoàn thiện chính sách hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật… không chỉ về kinh phí học nghề mà còn tạo điều kiện tiếp cận việc làm và chuyển đổi sinh kế bền vững.

Người dân tham gia học lớp sửa chữa xe máy.

Bên cạnh các nghề nông nghiệp truyền thống, ưu tiên sẽ dành cho kỹ năng số, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch cộng đồng, sản xuất theo chuỗi giá trị, nghề phi nông nghiệp. Tỉnh đẩy mạnh liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị sử dụng lao động, gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng và các chuỗi giá trị sản xuất của địa phương. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, tư vấn hướng nghiệp, hỗ trợ khởi nghiệp để người dân nhận thức rõ học nghề là giải pháp nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Đào tạo nghề chỉ thực sự thành công khi người học có việc làm hoặc tạo được thu nhập ổn định sau khóa học. Vì vậy, giải quyết “nút thắt” của Điện Biên không đơn thuần là mở thêm nhiều lớp học mà quan trọng hơn là xây dựng chuỗi liên kết từ khảo sát nhu cầu, lựa chọn ngành nghề, tổ chức đào tạo, hỗ trợ sản xuất đến kết nối việc làm. Khi từng mắt xích được hoàn thiện, đào tạo nghề sẽ trở thành động lực nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Bài, ảnh: Thu Phương