Vì sao viêm gan B và C vẫn gây tử vong dù đã có vaccine và thuốc điều trị?

Viêm gan virus vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan, ung thư gan và tử vong trên toàn cầu. Nhân Ngày Viêm gan Thế giới (28/7), các chuyên gia cho rằng những khoảng trống trong sàng lọc, tiêm chủng, điều trị và nâng cao nhận thức đang khiến nhiều ca tử vong đáng lẽ có thể phòng tránh vẫn tiếp tục xảy ra.

Viêm gan B và C thường diễn tiến âm thầm nên dễ phát hiện muộn

Không giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác, viêm gan B và C thường không gây triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm đầu sau khi nhiễm virus. Người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường trong khi virus âm thầm gây viêm, phá hủy tế bào gan. Khi xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, vàng da, vàng mắt, chướng bụng hoặc sụt cân, nhiều trường hợp đã tiến triển đến xơ gan hoặc ung thư gan.

Theo Báo cáo Viêm gan toàn cầu năm 2026 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2024 có khoảng 287 triệu người đang sống chung với viêm gan B hoặc C mạn tính. Cũng trong năm này, khoảng 1,3 triệu người tử vong do các biến chứng liên quan đến hai loại virus này, chủ yếu là xơ gan và ung thư gan. Đây là một trong những bệnh truyền nhiễm gây tử vong nhiều nhất trên thế giới, dù đã có các biện pháp dự phòng và điều trị hiệu quả.

Viêm gan B và C là một trong những bệnh truyền nhiễm gây tử vong nhiều nhất trên thế giới, dù đã có các biện pháp dự phòng và điều trị hiệu quả. Ảnh AI.

Hàng triệu người nhiễm bệnh nhưng không biết mình mắc viêm gan

Một trong những nguyên nhân khiến viêm gan B và C vẫn gây nhiều ca tử vong là tỷ lệ phát hiện bệnh còn thấp. Nhiều người mang virus trong nhiều năm mà không hề biết mình mắc bệnh vì không có triệu chứng hoặc chưa từng được xét nghiệm. Đến khi xuất hiện biến chứng, tổn thương gan thường đã ở giai đoạn khó hồi phục.

Tại nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước có thu nhập thấp và trung bình, chương trình sàng lọc viêm gan chưa được triển khai rộng rãi hoặc người dân khó tiếp cận dịch vụ xét nghiệm. Việc chẩn đoán muộn đồng nghĩa với việc bỏ lỡ "thời điểm vàng" để điều trị, làm tăng nguy cơ xơ gan, suy gan và ung thư gan.

Thuốc điều trị hiệu quả nhưng nhiều người vẫn chưa được tiếp cận

Những năm gần đây, điều trị viêm gan virus đã đạt nhiều bước tiến đáng kể. Đối với viêm gan C, các thuốc kháng virus tác dụng trực tiếp (DAA) hiện có thể chữa khỏi bệnh cho hơn 95% người bệnh sau liệu trình kéo dài khoảng 8-12 tuần.

Trong khi đó, viêm gan B hiện chưa có thuốc chữa khỏi hoàn toàn nhưng các thuốc kháng virus có thể ức chế sự nhân lên của virus, giảm nguy cơ xơ gan, suy gan và ung thư gan nếu người bệnh được theo dõi, điều trị đúng chỉ định.

Tuy nhiên, WHO cho biết tỷ lệ tiếp cận điều trị trên toàn cầu vẫn còn thấp. Chỉ khoảng 20% người mắc viêm gan C được điều trị và dưới 5% người mắc viêm gan B đang được sử dụng thuốc kháng virus.

Theo các chuyên gia, nhiều rào cản vẫn tồn tại như chi phí điều trị ở một số quốc gia, hệ thống y tế chưa đáp ứng đầy đủ, khả năng tiếp cận xét nghiệm còn hạn chế, cùng với việc người dân thiếu thông tin về bệnh.

Tỷ lệ tiêm vaccine viêm gan B sơ sinh vẫn chưa đạt kỳ vọng

Tiêm vaccine là biện pháp hiệu quả nhất để phòng viêm gan B. WHO khuyến cáo trẻ sơ sinh cần được tiêm liều vaccine viêm gan B đầu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh nhằm giảm nguy cơ lây truyền virus từ mẹ sang con. Tuy nhiên, theo WHO, năm 2024 mới chỉ khoảng 45% trẻ sơ sinh trên toàn cầu được tiêm đúng liều sơ sinh theo khuyến cáo.

Việc bỏ lỡ "liều vaccine vàng" này làm tăng đáng kể nguy cơ trẻ bị nhiễm viêm gan B từ mẹ trong quá trình sinh, đặc biệt ở những nơi dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em còn hạn chế.

Nâng cao nhận thức và mở rộng sàng lọc là chìa khóa giảm tử vong

Theo Tiến sĩ Tereza Kasaeva, Giám đốc Vụ HIV, Lao, Viêm gan và các bệnh lây truyền qua đường tình dục của WHO, mỗi trường hợp viêm gan virus không được chẩn đoán hoặc không được điều trị đều có thể dẫn đến một ca tử vong hoàn toàn có thể phòng ngừa. Các chuyên gia cho rằng cần mở rộng xét nghiệm viêm gan tại tuyến y tế cơ sở, giúp người dân được phát hiện bệnh sớm, tiếp cận điều trị kịp thời và giảm nguy cơ biến chứng.

Bên cạnh đó, tăng tỷ lệ tiêm vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh, giảm kỳ thị đối với người mắc viêm gan và nâng cao nhận thức cộng đồng cũng là những giải pháp quan trọng để hướng tới mục tiêu loại trừ viêm gan virus như một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng.

Viêm gan B và C không còn là những căn bệnh "không có cách chữa". Tuy nhiên, hiệu quả của vaccine và thuốc điều trị chỉ được phát huy khi người dân được xét nghiệm, chẩn đoán sớm và tiếp cận dịch vụ y tế đúng thời điểm. Đây cũng là yếu tố then chốt để giảm số ca tử vong do căn bệnh vốn có thể phòng ngừa và kiểm soát này.

Mời bạn đọc xem thêm:

Thu An