Vì sao RSV triệu chứng như cúm, nhưng trẻ sơ sinh dễ suy hô hấp, nguy kịch?

Không chỉ trẻ sinh non hay có bệnh nền, ngay cả trẻ đủ tháng, khỏe mạnh cũng có thể suy hô hấp và cần thở máy trong thời gian ngắn.

Mắc RSV, trẻ dưới 3 tháng tuổi dễ diễn biến nặng

Chia sẻ bên lề Hội nghị Sản phụ khoa Quốc tế năm 2026, PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết từ đầu tháng 8, số trẻ nhập viện do các bệnh hô hấp như phế cầu, RSV, adenovirus có xu hướng gia tăng. 

"Lượng bệnh nhi nhiễm RSV khá đông, trong đó có 2 ca nặng phải thở máy, tập trung ở nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi", PGS Thúy cho hay và nói thêm: Có trẻ hôm trước mới ho, khò khè nhưng chỉ sau một ngày đã suy hô hấp nặng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, RSV lây lan cao và phần lớn trẻ sẽ từng mắc trong những năm đầu đời. Năm 2019, ước tính RSV gây khoảng 2,2 triệu ca nhập viện và 66.300 ca tử vong ở trẻ dưới 12 tháng tuổi trên toàn cầu. Một nghiên cứu tại Mỹ trên trẻ điều trị hồi sức tích cực do RSV ghi nhận khoảng 80% là trẻ sinh đủ tháng, trước đó khỏe mạnh.

PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội thăm khám cho trẻ mắc bệnh hô hấp. Ảnh: Thái Bình

"Ở trẻ nhỏ, đường thở vốn rất hẹp. Khi niêm mạc bị viêm, phù nề và tăng tiết đờm, lòng đường thở càng thu hẹp. Trẻ dưới 3 tháng lại chưa ho hiệu quả để tống đờm; khi bú phải phối hợp cả bú và thở, nếu nghẹt mũi, trẻ dễ bỏ bú, càng khiến suy hô hấp nặng hơn", PGS Thúy giải thích. 

Bà lưu ý RSV dễ bị nhầm với cúm hay COVID-19 vì triệu chứng ban đầu không điển hình, khiến nhiều gia đình chủ quan.

Ở góc nhìn sản khoa, chia sẻ với báo chí bên lề hội nghị, BSCKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, Giám đốc Trung tâm Sản Phụ khoa, Hệ thống BVĐK Tâm Anh, nguyên Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ, cho rằng chính tâm lý chủ quan khiến nhiều gia đình bỏ qua việc phòng ngừa sớm, khi vẫn còn quan niệm sai lầm rằng trẻ bụ bẫm, khỏe mạnh thì ít nguy cơ mắc bệnh.

Đồng nhiễm vi khuẩn và di chứng lâu dài

Đáng lưu ý, RSV thường không tấn công một mình. Khi virus làm tổn thương đường thở, vi khuẩn dễ nhân cơ hội tấn công, khiến bệnh nặng thêm. 

Tại Việt Nam, một nghiên cứu ở trẻ viêm phổi do RSV cho thấy cứ 5 trẻ thì hơn 4 trẻ bị nhiễm thêm vi khuẩn, trong đó phế cầu hay gặp nhất. Khi virus và vi khuẩn cùng tấn công, trẻ thường bệnh nặng hơn, nằm viện lâu hơn và tốn kém hơn.

Nhiễm RSV nặng giai đoạn đầu đời còn có thể để lại di chứng hô hấp kéo dài. Nghiên cứu ghi nhận trẻ nhập viện do RSV lúc 6–23 tháng tuổi có nguy cơ mắc hen hoặc khò khè nặng tăng khoảng 3,9 lần trong 2 năm đầu sau nhiễm; một nghiên cứu năm 2025 ước tính trẻ từng nhiễm khuẩn hô hấp dưới do RSV có nguy cơ mắc hen phế quản cao gấp 2–12 lần so với trẻ không nhiễm.

Với nhiều gia đình, một đợt RSV nặng còn là gánh nặng ít được nói đến, cả về kinh tế lẫn tâm lý. Tại Việt Nam, chi phí tự chi trả cho một lần trẻ nhập viện do RSV (chưa tính nhập hồi sức tích cực ICU) có thể chiếm khoảng 32–70% mức lương tối thiểu tháng. 

Với trẻ phải nằm hồi sức tích cực, 100% gia đình phải dùng đến tiền tiết kiệm và hơn 12% phải vay mượn. Với một gia đình vừa đón thêm thành viên, đó là áp lực chồng lên áp lực, tạo nên "vòng xoáy bệnh tật - kinh tế" mà nhiều gia đình thu nhập thấp và trung bình phải gánh chịu.

Về tâm lý, một nghiên cứu tại châu Âu ghi nhận 91% cha mẹ cảm thấy khá hoặc rất lo lắng khi con nằm viện vì RSV; khoảng 27% người chăm sóc vẫn còn chịu tác động ngay cả 6 tuần sau giai đoạn cấp tính.

Chủ động dự phòng cho trẻ ngay từ thai kỳ

Theo bác sĩ Hà, một cơ chế bảo vệ tự nhiên đáng lưu ý là miễn dịch từ mẹ truyền sang con. Trong thai kỳ, một số kháng thể của mẹ có thể truyền qua nhau thai sang con, tạo nguồn miễn dịch thụ động cho trẻ sau sinh, giai đoạn hệ miễn dịch còn non nớt và nguy cơ mắc bệnh nặng cao hơn. Đây cũng là một trong những hướng tiếp cận dự phòng được WHO khuyến nghị.

Vì thế, dự phòng cho trẻ không nhất thiết phải bắt đầu sau khi chào đời. Thai kỳ có thể là thời điểm quan trọng để gia đình trao đổi với bác sĩ về các biện pháp dự phòng phù hợp, giúp trẻ được bảo vệ sớm hơn ngay từ những tuần đầu sau sinh, thay vì chỉ xử trí khi bệnh đã xảy ra.

Ngày 1/7/2026, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 1965/QĐ-BYT, đưa bệnh do RSV vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm B phải giám sát và báo cáo.

 "Việt Nam đã có khuyến cáo của Hội Y học dự phòng, Hội Phụ sản Việt Nam và Bộ Y tế, là cơ sở quan trọng để tăng cường tư vấn và chủ động bảo vệ mẹ, trẻ", BS Mỹ Nhi chia sẻ.

Các chuyên gia khuyến nghị phụ nữ mang thai nên chủ động trao đổi với bác sĩ sản khoa và nhi khoa về nguy cơ RSV và các lựa chọn dự phòng phù hợp. Dù vậy, không một biện pháp nào bảo đảm trẻ hoàn toàn không mắc RSV; mục tiêu của dự phòng là giảm nguy cơ bệnh nặng. 

Cùng với đó, các biện pháp sau sinh vẫn quan trọng: rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho, giữ vệ sinh, nuôi con bằng sữa mẹ. 

Đặc biệt, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời khi thấy dấu hiệu khó thở, thở nhanh, khò khè tăng dần, tím tái, bỏ bú hoặc li bì.

Bài và ảnh Thái Bình