Vì sao nước Anh liên tục thay thủ tướng?

Thủ tướng Anh Keir Starmer trong cuộc họp báo tại London, ngày 1/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN

“Vấn đề nằm ở nền kinh tế, đồ ngốc ạ!” - Khẩu hiệu nổi tiếng trong chiến dịch tranh cử của cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton năm 1992 là cách ngắn gọn nhất để giải thích tình trạng bất ổn chính trị đang ngày càng trở thành đặc điểm quen thuộc của nước Anh.

Vương quốc Anh đang đứng trước khả năng có thủ tướng thứ sáu chỉ trong khoảng 7 năm, khi hết nhà lãnh đạo này đến nhà lãnh đạo khác đều không thể giải quyết tình trạng kinh tế trì trệ kéo dài, khiến thu nhập và mức sống của người dân bị ảnh hưởng, đồng thời làm suy giảm niềm tin của cử tri.

Thủ tướng sắp mãn nhiệm và lãnh đạo Công đảng Keir Starmer, người quyết định từ chức sau hai năm cầm quyền, không phải trường hợp cá biệt. Bốn người tiền nhiệm của ông gồm Rishi Sunak, Liz Truss, Boris Johnson và Theresa May cũng phải đối mặt với những khó khăn tương tự và đều có nhiệm kỳ khá ngắn.

Trường hợp của Liz Truss đặc biệt nổi bật khi bà chỉ tại vị chưa đầy hai tháng. Thị trường trái phiếu đã phản ứng dữ dội trước kế hoạch cắt giảm thuế không có nguồn tài trợ rõ ràng của bà, khiến thị trường tài chính Anh rơi vào hỗn loạn.

Tuy nhiên, ngoài phản ứng của giới đầu tư, khẩu hiệu của ông Clinton vẫn phản ánh một thực tế phổ biến: cảm nhận của người dân về nền kinh tế, đặc biệt là khả năng chi trả cho cuộc sống hàng ngày, thường quyết định mức độ hài lòng của họ đối với các nhà lãnh đạo chính trị.

Tại Anh, các chính trị gia đang phải trả giá đắt cho cảm giác ngày càng lan rộng trong dân chúng rằng cuộc sống trở nên khó khăn và tốn kém hơn.

Mức sống trì trệ khiến cử tri mất kiên nhẫn

Tiền lương tại Anh chỉ tăng rất chậm so với lạm phát, khiến nhiều người cảm thấy làm việc mãi mà không khá giả hơn.

Kể từ khi Công đảng lên nắm quyền năm 2024, thu nhập bình quân hằng tuần sau khi điều chỉnh theo lạm phát và không tính tiền thưởng chỉ tăng chưa tới 1%, lên 494 bảng Anh (651 USD). Mức cải thiện này gần như không khác nhiều so với giai đoạn từ năm 2019 đến nay.

Trong khi đó, gánh nặng thuế đang ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Theo ông Raoul Ruparel, kinh tế trưởng phụ trách Anh của Boston Consulting Group, hầu như mọi vấn đề chính trị hiện nay đều quay lại câu chuyện tăng trưởng kinh tế yếu kém. Ông cho rằng hiệu quả kinh tế nghèo nàn đã góp phần tạo ra cảm giác chung trong xã hội rằng mọi thứ không thực sự được cải thiện.

Tăng trưởng thấp kéo dài làm suy yếu mọi chính phủ

Ông Keir Starmer cũng như bốn người tiền nhiệm đều xác định đúng vấn đề cốt lõi của nước Anh là tăng trưởng thấp kéo dài và coi việc khắc phục tình trạng này là ưu tiên hàng đầu.

Tuy nhiên, tăng trưởng mạnh mẽ vẫn là mục tiêu khó đạt được. Trong khi nợ công tiếp tục gia tăng, các chính phủ liên tiếp thiếu nguồn lực để xử lý hàng loạt vấn đề như cơ sở hạ tầng xuống cấp hay tình trạng thiếu nhà ở kéo dài.

Theo Ruparel, nếu nền kinh tế tăng trưởng tốt, chính phủ sẽ có nhiều dư địa hơn để đầu tư, tăng chi tiêu công hoặc giảm thuế. Nói cách khác, tăng trưởng kinh tế là nền tảng của mọi chính sách khác.

Kể từ khi bà Theresa May lên nắm quyền vào tháng 7/2016, GDP của Anh chỉ tăng trung bình khoảng 1% mỗi năm. GDP bình quân đầu người – thước đo phản ánh sát hơn mức sống thực tế – cũng cho thấy bức tranh không mấy khả quan.

Sự bi quan về kinh tế đã góp phần giúp Công đảng giành chiến thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử năm 2024 với cam kết mang lại “sự thay đổi”.

Sau 14 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng Bảo thủ, người dân Anh mong muốn một hướng đi mới. Họ đã trải qua nhiều cú sốc lớn, từ đại dịch Covid-19, chiến sự tại Ukraine cho tới hệ quả của Brexit và các chương trình thắt lưng buộc bụng sau khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Tuy nhiên, những thay đổi rõ rệt diễn ra chậm hơn kỳ vọng, khiến mức độ ủng hộ dành cho Starmer suy giảm và Công đảng chịu tổn thất đáng kể trong cuộc bầu cử chính quyền địa phương hồi tháng 5.

Thủ tướng mới sẽ phải đối mặt những bài toán cũ

Cũng như ông Starmer trước đây, người kế nhiệm ông sẽ tiếp quản một nền kinh tế tăng trưởng chậm và đầy thách thức.

Theo các chuyên gia, việc tạo ra tăng trưởng kinh tế không thể thực hiện trong thời gian ngắn. Các dự án xây dựng hạ tầng mới hay giảm giá năng lượng đều cần nhiều năm để phát huy hiệu quả.

Bà Ruth Gregory, Phó kinh tế trưởng phụ trách Anh của Capital Economics, cho rằng chính phủ đã đưa ra một số ý tưởng tích cực như tăng đầu tư và thúc đẩy xây dựng nhà ở.

Tuy nhiên, những sai lầm trong quá trình triển khai khiến tác động tích cực có thể chỉ ở mức hạn chế.

Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, kinh tế Anh chỉ tăng trưởng khoảng 0,8% trong năm nay, thấp hơn đáng kể so với dự báo đầu năm do tác động từ giá năng lượng tăng cao liên quan đến xung đột Iran.

Bà Rain Newton-Smith, Giám đốc điều hành Liên đoàn Công nghiệp Anh, cảnh báo rằng việc thay đổi thủ tướng sẽ không thể tự động giải quyết các khó khăn kinh tế. Theo bà, nước Anh cần sự ổn định chính trị, đồng thời nhà lãnh đạo mới phải nhanh chóng trấn an doanh nghiệp và nhà đầu tư, bảo vệ mức sống của người dân và đưa ra một kế hoạch tăng trưởng đáng tin cậy, có khả năng thực hiện được.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Tổng hợp)