Chứng khoán Việt Nam còn thiếu gì so với Thái Lan, Malaysia, Indonesia trong đánh giá của MSCI?

Thị trường chứng khoán trước ngưỡng cửa mới của MSCI. (Ảnh minh họa: AI tạo).

Trong báo cáo cập nhật về nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam cập nhật tháng 6/2026, BSC Research đã tổng hợp đánh giá của MSCI về Việt Nam và một số thị trường trong khu vực ASEAN, gồm Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Philippines.

Theo bảng so sánh, Thái Lan, Malaysia và Indonesia hiện thuộc nhóm thị trường mới nổi (Emerging Market) trong hệ thống phân loại của MSCI, trong khi Việt Nam vẫn ở nhóm thị trường cận biên (Frontier Market).

Tuy nhiên, Việt Nam không bị đánh giá thấp ở toàn bộ tiêu chí. Khoảng cách với nhóm thị trường mới nổi ASEAN chủ yếu nằm ở một số nhóm vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận, giao dịch và vận hành của nhà đầu tư nước ngoài.

Việt Nam không "thua" ở mọi tiêu chí

Theo BSC, trong khung đánh giá của MSCI, Việt Nam vẫn được xếp ở mức tích cực hoặc không có vấn đề lớn tại nhiều tiêu chí nền tảng.

Chẳng hạn, ở nhóm độ mở đối với nhà đầu tư nước ngoài, Việt Nam được đánh giá “++” ở tiêu chí yêu cầu đối với nhà đầu tư. Ở nhóm dòng vốn, tiêu chí mức độ hạn chế đối với dòng vốn cũng được đánh giá “++”, tương đương nhiều thị trường mới nổi trong khu vực.

Một số tiêu chí thuộc nhóm vận hành thị trường như quy trình đăng ký và thiết lập tài khoản cho nhà đầu tư, quy định pháp lý liên quan đến thị trường, hoạt động giám sát - lưu ký, cơ quan đăng ký/lưu ký, hoạt động giao dịch, khả năng chuyển nhượng, tính sẵn có của công cụ đầu tư và tính ổn định của khuôn khổ thể chế cũng không phải là điểm yếu lớn nhất của Việt Nam trong bảng đánh giá.

Điều này cho thấy câu chuyện của Việt Nam không đơn giản là “kém toàn diện” so với các thị trường mới nổi ASEAN. Vấn đề nằm ở chỗ các tiêu chí còn vướng lại lại là những điểm rất quan trọng trong trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Nói cách khác, Việt Nam đã có một thị trường để giao dịch, nhưng mức độ thuận tiện, linh hoạt và đầy đủ cho dòng vốn tổ chức nước ngoài vẫn cần được cải thiện thêm.

Kẹt ở các cửa hẹp với vốn ngoại

Nhóm điểm nghẽn đầu tiên là sở hữu nước ngoài. Theo bảng tổng hợp của bộ phận phân tích, Việt Nam bị MSCI đánh giá cần cải thiện ở cả ba tiêu chí gồm mức giới hạn sở hữu nước ngoài, room ngoại còn lại cho nhà đầu tư nước ngoài và quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài.

Đây là nhóm vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng khối ngoại tiếp cận các cổ phiếu có quy mô và chất lượng. Với nhà đầu tư tổ chức, câu hỏi không chỉ là thị trường có cổ phiếu tốt hay không, mà còn là họ có thể mua đủ tỷ trọng, duy trì quyền lợi tương ứng và tiếp cận thông tin đầy đủ hay không.

Nhóm điểm nghẽn thứ hai là ngoại hối. Việt Nam tiếp tục bị đánh giá cần cải thiện ở tiêu chí mức độ tự do của thị trường ngoại hối. Với dòng vốn nước ngoài, đây là một vấn đề quan trọng vì hoạt động đầu tư không chỉ dừng ở khâu mua cổ phiếu, mà còn bao gồm chuyển đổi tiền, phòng ngừa rủi ro tỷ giá và khả năng rút vốn thuận tiện.

Nhóm thứ ba là thông tin và minh bạch. Việt Nam bị đánh giá cần cải thiện ở tiêu chí luồng thông tin. Theo BSC, trong kỳ đánh giá 2026, MSCI tiếp tục theo dõi lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh, đồng thời bổ sung lưu ý mới về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp. Một số công ty có free-float thấp bị đưa vào diện cảnh báo do tạo lo ngại về khả năng đầu tư, tính minh bạch và quá trình hình thành giá.

Nhóm thứ tư là hạ tầng vận hành sau giao dịch. Việt Nam vẫn bị đánh giá cần cải thiện ở thanh toán - bù trừ, cho vay chứng khoán và bán khống. Đây là các cấu phần quan trọng với nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt trong việc quản trị rủi ro, tối ưu vận hành và triển khai các chiến lược giao dịch theo chuẩn quốc tế.

Ở tiêu chí thanh toán - bù trừ, BSC cho biết đánh giá của MSCI vẫn giữ ở mức cần cải thiện, dù báo cáo năm 2026 đã cập nhật một bước tiến dài hạn hơn là việc chính thức thành lập công ty đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và dự kiến khung non-prefunding toàn diện sẽ đi vào hoạt động đầu năm 2027.

Nếu các tiêu chí tích cực cho thấy Việt Nam đã có nền tảng thị trường nhất định, thì các điểm trừ còn lại lại nằm ở nơi dòng vốn tổ chức quốc tế cần nhất: khả năng tiếp cận cổ phiếu, chuyển đổi dòng tiền, nhận thông tin, xử lý giao dịch sau lệnh và triển khai công cụ phòng ngừa rủi ro.

Phânloại thị trường mới nổi vẫn có thể bị xét lại

So sánh với các thị trường ASEAN cũng cho thấy việc đã thuộc nhóm thị trường mới nổi không đồng nghĩa với việc không còn rủi ro trong từng tiêu chí đánh giá.

Theo BSC, Indonesia là thị trường duy nhất trong nhóm so sánh bị thay đổi điểm trong năm 2026. Cụ thể, tiêu chí luồng thông tin của Indonesia bị hạ từ “+” xuống “-” do lo ngại về minh bạch cấu trúc sở hữu và dấu hiệu giao dịch đáng ngờ. Bên cạnh đó, thông tin chi tiết về thị trường không phải lúc nào cũng được công bố bằng tiếng Anh.

Chi tiết này cho thấy MSCI không chỉ nhìn vào nhãn phân loại thị trường, mà còn tiếp tục theo dõi chất lượng vận hành, minh bạch thông tin, cấu trúc sở hữu và khả năng hình thành giá của từng thị trường.

Với Việt Nam, bài toán vì vậy không chỉ là được đưa vào nhóm thị trường mới nổi, mà còn là cải thiện những cấu phần đủ bền để đáp ứng kỳ vọng dài hạn của nhà đầu tư quốc tế.

So với Thái Lan, Malaysia và Indonesia, khoảng cách của Việt Nam trong đánh giá MSCI không nằm ở toàn bộ hệ thống thị trường, mà tập trung vào các điểm nghẽn có tính quyết định với vốn ngoại. Room ngoại, ngoại hối, thông tin, thanh toán - bù trừ, cho vay chứng khoán và bán khống vẫn là những “cửa hẹp” cần được xử lý nếu Việt Nam muốn tiến gần hơn đến nhóm thị trường mới nổi.

Xuân Nghĩa