Vì sao đám giỗ miền Tây thường có thịt kho trứng?

Trong đám giỗ ở miền Tây, gia chủ thường làm nhiều món ăn để đãi khách. Ảnh: NVCC.

Mỗi khi nhà có đám giỗ, chị Ngọc Phượng (32 tuổi, ở Đồng Tháp) thường bắt đầu chuẩn bị từ hôm trước. Ngoài mâm cơm cúng, gia đình còn tính toán kỹ chuyện đãi bà con, hàng xóm đến thắp nhang và dùng cơm.

Với chị Phượng, nồi thịt kho trứng gần như năm nào cũng xuất hiện trong mâm giỗ. Thịt ba chỉ cắt miếng lớn, kho cùng trứng vịt trong nước dừa, để lửa liu riu cho thịt mềm và thấm vị. Bên cạnh đó là khổ qua hầm nhồi thịt, gỏi, món xào, cà ri hoặc các món cá, tùy năm và tùy khẩu vị gia đình.

"Thịt kho trứng dễ ăn, để trên mâm cúng đẹp mà khách ăn với cơm cũng hợp. Nồi thịt thường phải nấu nhiều, vì ngoài người trong nhà còn có bà con, hàng xóm tới dùng", chị chia sẻ với Tri Thức - Znews.

Mâm cơm đám giỗ có gì?

Theo chị Ngọc Phượng, mâm cỗ trong đám giỗ không có một công thức cố định. Gia đình có điều kiện có thể chuẩn bị nhiều món, trong khi nhà ít người hoặc làm đơn giản thì số lượng món ít hơn. Tuy vậy, các món thường được sắp xếp để có đủ món mặn, món canh và món ăn kèm, đáp ứng khẩu vị của nhiều người.

Có năm, gia đình chị Phượng làm thêm cà ri gà, năm khác có cá lóc, gỏi hoặc các món xào. Những món đậm vị thường được dùng kèm rau, dưa hoặc các món thanh hơn.

"Người miền Tây đãi khách thường muốn làm nhiều món một chút. Không phải để khoe nhà có gì, mà vì khách tới đông, mỗi người thích một món. Có người thích thịt kho, người thích cá, người lại thích gỏi hay canh", chị lý giải.

Trong mâm cơm ngày giỗ, món ăn cũng có thể gắn với sở thích của người đã khuất. Nếu lúc sinh thời người mất thích một món nào đó, con cháu có thể nấu lại để dâng cúng. Vì thế, thực đơn của một đám giỗ đôi khi được quyết định không chỉ bởi những món quen thuộc của địa phương mà còn bởi ký ức và thói quen ăn uống của từng gia đình.

"Má tôi ngày trước thích mấy món dân dã, nên tới ngày giỗ, nhà tôi vẫn cố làm những món má thích. Mọi người ăn rồi nhắc lại hồi trước má thường nấu như thế nào, tự nhiên câu chuyện cứ nối qua món ăn", chị Phượng kể.

Thịt kho trứng cùng cà ri gà, gỏi, bánh chưng, chả giò... trong mâm giỗ nhà chị Ngọc Phượng. Ảnh: NVCC.

Sau lễ cúng, các món ăn được dọn xuống để gia đình và khách dùng bữa. Những người lâu ngày mới gặp có dịp ngồi lại, hỏi thăm chuyện gia đình, công việc. Câu chuyện đôi khi bắt đầu từ một món ăn trên mâm rồi chuyển sang những kỷ niệm về người đã khuất.

Ở một số gia đình, đám giỗ được tổ chức trong nhiều ngày, với lễ tiên thường vào chiều hôm trước, chánh giỗ vào đúng ngày mất của người đã khuất và có thể có lễ hậu thường vào chiều hôm sau. Mỗi gia đình có cách tổ chức khác nhau tùy phong tục và điều kiện.

"Làm đám giỗ cũng cực, nhưng được nhiều hàng xóm tới phụ. Đến khi ăn, mọi người ngồi ăn chung, trò chuyện rôm rả. Mấy món ăn cũng nhờ vậy mà thành cái cớ để bà con gặp nhau, nhắc chuyện người đã khuất rồi hỏi han chuyện hiện tại", chị Phượng nói.

Mâm cỗ miền Tây nhìn từ văn hóa ẩm thực

Câu chuyện về mâm cơm ngày giỗ của gia đình chị Ngọc Phượng cho thấy món ăn trong đời sống Nam Bộ thường gắn với hoàn cảnh sử dụng và sinh hoạt của gia đình, thay vì chỉ được lựa chọn dựa trên khẩu vị.

Trong Chuyện ăn uống của người bình dân Sóc Trăng, nhìn từ góc độ văn hóa dân gian, nhà giáo ưu tú Trần Minh Thương tiếp cận ẩm thực không chỉ từ câu hỏi người dân ăn món gì mà còn tìm hiểu đặc điểm và chức năng của văn hóa ẩm thực dân gian.

Cuốn sách tập trung vào đời sống ăn uống của người dân Sóc Trăng và những biểu hiện văn hóa được thể hiện qua việc ăn uống.

Tác giả/Tác phẩm

Chuyện ăn uống của người bình dân Sóc Trăng, nhìn từ góc độ văn hóa dân gian

Tác giả: Trần Minh Thương · Xuất bản: 2015 · NXB Khoa Học Xã Hội

Cuốn sách của nhà giáo ưu tú Trần Minh Thương phác họa bức tranh về ẩm thực dân dã của người dân Sóc Trăng, qua đó phản ánh đậm nét đời sống, tâm hồn và bản sắc văn hóa của người dân vùng đất Nam Bộ.

Nếu Chuyện ăn uống của người bình dân Sóc Trăng tập trung vào đời sống ăn uống của người dân Nam Bộ, Bản sắc ẩm thực Việt Nam do Nguyễn Nhã chủ biên mở rộng vấn đề sang khía cạnh văn hóa.

Cuốn sách có những nội dung nghiên cứu về đặc trưng văn hóa ẩm thực miền Nam, trong đó đề cập các món ăn Nam Bộ và mối liên hệ giữa ẩm thực với bản sắc văn hóa.

Ẩm thực trong cuốn sách cũng được đặt trong mối quan hệ với phong tục, vùng miền và cách tổ chức bữa ăn. Những mâm cỗ trong các dịp lễ, Tết, cúng và đãi tiệc vì thế được nhìn như một phần của đời sống văn hóa, bên cạnh giá trị về món ăn.

Qua những ghi chép về văn hóa ẩm thực Nam Bộ, có thể thấy mâm cơm ngày giỗ không chỉ xoay quanh một món ăn. Gia chủ chuẩn bị nhiều món để dâng cúng, rồi cùng bà con, hàng xóm dùng bữa. Thịt kho trứng cũng có thể nằm trong mâm cơm ấy, bên cạnh cá, gỏi, món xào, canh hay cà ri, tùy vào từng gia đình.

Với người miền Tây, một mâm cỗ ngon không nhất thiết phải cầu kỳ. Điều đáng nhớ hơn là mâm cơm đủ đầy, mọi người cùng ngồi xuống và những món ăn quen thuộc tiếp tục được nấu qua nhiều thế hệ.

Hoàng Hoàng