Vì sao các hãng bay Việt Nam 'nhạy cảm' với giá nhiên liệu

70% nhiên liệu hàng không tại Việt Nam phải nhập từ nước ngoài. Ảnh: VNA.

Hàng loạt hãng hàng không Việt Nam đã thông báo kế hoạch cắt giảm cả nghìn chuyến bay trong giai đoạn tới vì giá nhiên liệu tăng cao.

Thực tế, mỗi khi giá nhiên liệu hàng không tăng mạnh, các hãng bay trong nước thường là một trong những doanh nghiệp chịu tác động sớm nhất. Chỉ cần giá nhiên liệu Jet A-1 tăng thêm vài chục USD mỗi thùng, chi phí khai thác của hãng hàng không có thể tăng hàng nghìn tỷ/năm.

Không chỉ chiếm tỷ trọng chi phí lớn, nhiên liệu bay còn là loại hàng hóa khó tích trữ dài hạn với các hãng bay trong nước, khiến các hãng gần như phải mua theo giá thị trường tại từng thời điểm.

Biến số "sống còn"

Trong cơ cấu chi phí của ngành hàng không, nhiên liệu luôn là khoản chi lớn nhất. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), nhiên liệu máy bay hiện chiếm khoảng 25-30% tổng chi phí vận hành của các hãng hàng không trên toàn cầu.

Dữ liệu từ thống kê World Air Transport Statistics cũng cho thấy nhiên liệu và dầu máy bay chiếm gần 28,7% tổng chi phí của ngành hàng không, cao hơn nhiều so với chi phí lương phi hành đoàn hay khấu hao máy bay.

Tỷ lệ này thậm chí có thể cao hơn tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi chi phí lao động thấp hơn nên phần chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng chi phí vận hành.

Tại Việt Nam, theo đánh giá của Cục Hàng không Việt Nam, chi phí nhiên liệu thường chiếm khoảng 35-40% chi phí khai thác của các hãng bay. Khi giá nhiên liệu Jet A-1 tăng mạnh, tổng chi phí vận hành của doanh nghiệp có thể tăng rất nhanh chỉ trong thời gian ngắn.

Chẳng hạn, Vietnam Airlines cho biết nếu giá nhiên liệu lên khoảng 200-230 USD/thùng, chi phí khai thác của hãng có thể tăng 50-60% mỗi tháng so với trước đó.

Tương tự, với đội bay hơn 100 chiếc, Vietjet ước tính nếu giá nhiên liệu Jet A-1 duy trì ở mức 160-170 USD/thùng, chi phí khai thác của hãng có thể tăng thêm khoảng 2.000 tỷ đồng mỗi tháng.

Trong khi đó, giá vé máy bay lại không thể điều chỉnh ngay lập tức. Các hãng thường bán vé trước nhiều tuần hoặc nhiều tháng, nên khi giá nhiên liệu tăng đột biến, chi phí tăng ngay nhưng doanh thu từ vé đã bán gần như không thay đổi.

Đây là lý do khiến ngành hàng không vốn có biên lợi nhuận khá mỏng rất dễ bị tổn thương trước biến động của thị trường năng lượng.

Không thể tích trữ như xăng dầu

Một điểm đặc thù khác của ngành hàng không trong nước là các hãng bay không thể tích trữ nhiên liệu trong thời gian dài để phòng ngừa biến động giá.

Nhiên liệu Jet A-1 phải được bảo quản và kiểm soát chất lượng rất nghiêm ngặt. Các sân bay chỉ duy trì lượng dự trữ đủ cho hoạt động khai thác trong một khoảng thời gian nhất định, thay vì tích trữ dài hạn như nhiều loại nhiên liệu khác.

Nhiên liệu không chỉ là chi phí vận hành mà còn là biến số mang tính "sống còn" của ngành hàng không. Ảnh: H.S.

Bên cạnh đó, nhu cầu nhiên liệu của các hãng bay rất lớn và phụ thuộc trực tiếp vào tần suất khai thác chuyến bay mỗi ngày. Việc dự trữ lượng nhiên liệu quá lớn không chỉ đòi hỏi hạ tầng kho chứa lớn mà còn tiềm ẩn rủi ro về an toàn và chi phí tài chính.

Theo cơ quan quản lý, Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nhiên liệu bay nhập khẩu. Khoảng 70% nhiên liệu hàng không phải nhập từ nước ngoài, trong đó hơn 60% nguồn cung đến từ Singapore. Do đó, biến động giá nhiên liệu tại thị trường này có tác động trực tiếp đến chi phí khai thác của các hãng hàng không Việt Nam.

Bên cạnh đó, việc một số nhà máy lọc dầu trong khu vực giảm công suất cũng khiến nguồn cung nhiên liệu bay bị thắt chặt, làm gia tăng áp lực lên giá nhiên liệu trong thời gian tới.

Trong bối cảnh đó, nhiều hãng hàng không trên thế giới áp dụng các biện pháp giảm rủi ro như mua bảo hiểm giá nhiên liệu (fuel hedging) hoặc đầu tư đội bay mới tiết kiệm nhiên liệu. Tuy vậy, các giải pháp này chỉ có thể giảm bớt tác động chứ khó loại bỏ hoàn toàn rủi ro từ biến động giá năng lượng.

Trong ngành hàng không, nhiên liệu không chỉ là chi phí vận hành mà còn là biến số mang tính sống còn. Khi giá dầu tăng mạnh, các hãng bay buộc phải lựa chọn giữa tăng giá vé, cắt giảm chuyến bay hoặc chấp nhận lợi nhuận bị thu hẹp.

Diệu Thanh