Vì một ASEAN tự cường, gắn kết

Phiên toàn thể Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48. Ảnh: TTXVN

Thế giới đang chứng kiến ba cuộc khủng hoảng lớn về trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược. Điều đáng nói, những cơn địa chấn này đang hiển hiện rõ nét tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt, vượt ra khỏi các khuôn khổ quân sự hay lãnh thổ truyền thống, lan rộng sang công nghệ, dữ liệu, chuỗi cung ứng và những chuẩn mực quản trị mới. Cùng với đó là các thách thức an ninh phi truyền thống: Biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, thao túng thông tin và trí tuệ nhân tạo.

Đứng trước sự dịch chuyển đó, trong bài phát biểu tại cuộc tiếp các Trưởng đoàn tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Thế giới đang đổi khác, khu vực phải nghĩ khác”. Nghĩ khác ở đây là việc nhận thức về quy mô dân số gần 700 triệu người hay vị trí địa lý đắc địa vắt ngang các tuyến hàng hải huyết mạch không còn là sự bảo chứng mặc nhiên cho vị thế của ASEAN. Khu vực đang có cơ hội lớn để đón nhận sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, phát triển kinh tế số và chuyển đổi xanh. Nhưng cơ hội đó không tự biến thành lợi thế. Một ASEAN chỉ có thể nắm bắt được vận hội nếu đủ năng lực, đủ bản lĩnh và trên hết là một sự gắn kết để giữ vững môi trường ổn định cho phát triển.

Sức mạnh nội tại của ASEAN trong suốt hơn nửa thế kỷ qua nằm ở những tài sản chiến lược: Đó là sự đoàn kết, là vai trò trung tâm, là nguyên tắc đồng thuận và thống nhất trong đa dạng. Dẫu vậy, nếu chỉ ôm giữ những tài sản ấy như một bảo tàng của quá khứ thì ASEAN sẽ bị tụt lại phía sau trong một thế giới đầy biến động. Chính vì vậy, ASEAN phải đổi mới mạnh mẽ "tư duy giá trị". Phải chuyển từ tư duy tiến trình sang tư duy kết quả. Kết quả không phải là số lượng các hiệp định được ký kết hay những bản được tuyên bố. Thước đo của giai đoạn mới phải là: Cam kết đó đi vào thực tiễn đến đâu? Mang lại lợi ích cho bao nhiêu người dân? Chuyển từ tham vấn sang phối hợp thực chất, từ đồng thuận trong nhận thức sang đồng thuận trong hành động. ASEAN cần phải chủ động chiến lược, nhận diện sớm các xu thế để định hình "luật chơi" thay vì thụ động ứng phó. Đi chậm trong bối cảnh hiện nay đồng nghĩa với việc tự tước bỏ cơ hội của chính mình.

Trong nỗ lực chung để kiến tạo nên một Cộng đồng ASEAN vững mạnh, vị thế và vai trò của Việt Nam đang ngày càng sáng rõ. Kể từ khi chính thức gia nhập ngôi nhà chung vào năm 1995, Việt Nam đã đi một chặng đường dài: Từ một thành viên mới, hội nhập để phá thế bao vây cấm vận, vươn lên trở thành một cực tăng trưởng năng động và giờ đây là một hạt nhân "chủ động kiến tạo" của khu vực.

Việc Việt Nam khởi xướng và tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN là minh chứng cho tâm thế đó. Diễn đàn là một không gian học thuật, chính sách thực chất, hội tụ trí tuệ của các nhà hoạch định chính sách, học giả và doanh nghiệp. Việt Nam đang đóng góp "chất xám" của mình để cùng ASEAN giải phẫu những vấn đề mang tính nền tảng: Từ việc hài hòa giữa chuyển đổi số với duy trì việc làm, chuyển đổi xanh với an ninh năng lượng, lương thực cho đến việc quản trị không gian mạng. Sự chủ động này đã định vị Việt Nam là một đối tác tin cậy, là một quốc gia có năng lực khởi xướng, góp phần xây dựng một ASEAN gắn kết và bền vững.

Các đại biểu dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Ảnh: VGP

Để bảo vệ sự tự cường và không gian phát triển ấy, hợp tác quốc phòng-an ninh giữa Việt Nam với ASEAN và các nước trong ASEAN là một trong những trọng tâm, ưu tiên trong chính sách đối ngoại. Trong khi thế giới đang có những rạn nứt, dẫn đến khủng hoảng lòng tin chiến lược thì hợp tác quốc phòng chính là một giải pháp để thúc đẩy và gia tăng mức độ tin cậy chính trị. Hợp tác quốc phòng trong ASEAN không mang tính chất của một liên minh quân sự đối đầu, mà là sự hợp tác vì hòa bình, kiến tạo lòng tin và năng lực tự vệ chính đáng.

Việt Nam, với chính sách quốc phòng "Bốn không" nhất quán, tôn trọng độc lập, chủ quyền của các quốc gia, đã và đang là nhân tố tích cực trong Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+). Thông qua các cơ chế này, Việt Nam cùng các nước ASEAN đang trực tiếp đối phó, giải quyết những thách thức an ninh chung như: Tìm kiếm cứu nạn, hỗ trợ nhân đạo, an ninh hàng hải, an ninh mạng và chống khủng bố. Những cuộc diễn tập chung, những đường dây nóng giữa Hải quân và lực lượng Cảnh sát biển các nước, hay những nỗ lực thúc đẩy Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) thực chất và hiệu lực chính là cách để ASEAN tự quyết định vận mệnh an ninh của mình. Sự hợp tác quốc phòng chặt chẽ, minh bạch và dựa trên luật pháp quốc tế mà Việt Nam đang thúc đẩy, đóng vai trò như một mỏ neo vững chắc, giúp ASEAN giữ vững độc lập, không bị cuốn vào vòng xoáy chọn bên. Với tinh thần chủ động kiến tạo, Việt Nam cam kết sát cánh cùng các quốc gia thành viên, thắp sáng thêm ngọn lửa đoàn kết, vì một Cộng đồng ASEAN bền vững, gắn kết, xứng đáng là tâm điểm của hòa bình, hợp tác và phát triển thịnh vượng trên bản đồ thế giới.

Diệp Chi