Nguyên Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Cảnh sát kinh tế cần có tâm, có tài, góp phần kiến tạo phát triển

Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình: Trải qua 70 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng cảnh sát kinh tế đã không ngừng lớn mạnh, lập được nhiều chiến công to lớn, đóng góp quan trọng cho sự nghiệp của Đảng, của dân tộc - Ảnh: VGP/Vũ Phong

Kính thưa đồng chí, đồng chí đánh giá như thế nào về những đóng góp nổi bật của lực lượng cảnh sát kinh tế đối với sự nghiệp bảo vệ tài sản quốc gia, giữ vững kỷ cương pháp luật và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực?

Nguyên Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Trải qua 70 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng cảnh sát kinh tế đã không ngừng lớn mạnh, lập được nhiều chiến công to lớn, đóng góp quan trọng cho sự nghiệp của Đảng, của dân tộc. Những chiến công, đóng góp này có thể khái quát thành 8 nội dung lớn:

Thứ nhất, cảnh sát kinh tế đã tham gia bảo vệ hiệu quả tài sản quốc gia, các nguồn lực nhà nước được bố trí cho các cuộc kháng chiến và trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, góp phần đảm bảo cho các cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi và phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và phát triển sau hòa bình.

Thứ hai, cảnh sát kinh tế đã góp phần quan trọng trong việc làm thất bại các âm mưu và các chiến dịch phá hoại kinh tế, nhất là những năm đầu sau khi thành lập lực lượng cảnh sát kinh tế, những năm đầu của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và những năm đầu sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Thứ ba, lực lượng cảnh sát kinh tế đã góp phần giữ vững kỷ cương phép nước, thiết lập trật tự quản lý kinh tế, đảm bảo cho các nguồn lực quốc gia được đầu tư đúng hướng, đúng địa chỉ, thực hiện thắng lợi các đường lối phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước.

Thứ tư, có thể nói cảnh sát kinh tế là lực lượng chủ công trong phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí. Thời gian vừa qua, thắng lợi to lớn của cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng, tiêu cực có đóng góp quan trọng của lực lượng cảnh sát kinh tế. Những vụ án mà lực lượng cảnh sát kinh tế đã điều tra, khám phá trong thời gian qua đã góp phần củng cố, tăng cường niềm tin của nhân dân vào quyết tâm phòng chống tham nhũng của Đảng, Nhà nước và cũng khẳng định được thành tựu của cuộc đấu tranh cam go này.

Thứ năm, cảnh sát kinh tế góp phần quan trọng trong công cuộc xây dựng và chỉnh đốn Đảng, xây dựng bộ máy chính trị, xây dựng đội ngũ cán bộ của các cơ quan công quyền trong sạch, vững mạnh. Thông qua các vụ án mà cảnh sát kinh tế đã điều tra, chúng ta đã loại trừ được những phần tử tiêu cực, thoái hóa, biến chất ra khỏi bộ máy công quyền, làm trong sạch đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị. Từ kết quả đấu tranh, xử lý của các vụ án, từ hoạt động nghiệp vụ của lực lượng cảnh sát kinh tế đã cung cấp cho Đảng những thông tin thiết thực, chính xác để chúng ta có thể đánh giá, sử dụng, đề bạt cán bộ một cách chính xác.

Thứ sáu, thông qua hoạt động nghiệp vụ trong các vụ án kinh tế, lực lượng cảnh sát kinh tế đã phát hiện được những sơ hở, khiếm khuyết của hệ thống pháp luật, phát hiện được những bất cập trong cơ chế, chính sách, từ đó tham mưu cho Đảng, Chính phủ để không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng ngày càng thông thoáng, vừa thuận lợi cho doanh nghiệp, cho người dân, vừa góp phần phòng ngừa được những hành vi tiêu cực, tham nhũng.

Thứ bảy, lực lượng cảnh sát kinh tế đã có đóng góp quan trọng trong việc kiện toàn tổ chức bộ máy các lực lượng chuyên trách đấu tranh phòng, chống tội phạm của Bộ Công an. Trước những năm 2000, với quan niệm mọi loại tội phạm có mục đích thu lợi bất chính về kinh tế đều thuộc phạm vi đấu tranh của cảnh sát kinh tế, trong Cục Cảnh sát kinh tế khi đó có nhiều đơn vị phụ trách các lĩnh vực như ma túy, môi trường, công nghệ cao, buôn lậu và tham nhũng.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy mặc dù đều hướng tới mục đích vụ lợi, mỗi loại tội phạm lại có đặc điểm, phương thức, thủ đoạn hoạt động khác nhau, đòi hỏi phải có tổ chức chuyên trách, chiến lược, giải pháp và trang bị nghiệp vụ phù hợp. Chẳng hạn, đấu tranh với tội phạm công nghệ cao không thể áp dụng cùng phương thức, phương tiện như đối với tội phạm tham nhũng.

Các lực lượng chuyên trách hiện nay như Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường... đều có tiền thân từ lực lượng cảnh sát kinh tế.

Thành tựu thứ tám, lực lượng cảnh sát kinh tế đã góp phần tổng kết thực tiễn, rút ra những bài học kinh nghiệm, xây dựng, hình thành hệ thống lý luận.

Hơn 70 năm qua, lực lượng cảnh sát kinh tế đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Nhiều đồng chí chiến đấu trong lực lượng cảnh sát kinh tế đã trưởng thành và trở thành những cán bộ lãnh đạo quan trọng của Bộ Công an, của các đơn vị nghiệp vụ, của Đảng, của Nhà nước. Chặng đường 70 năm qua gắn liền với sự lớn mạnh của lực lượng công an, sự phát triển của đất nước, là một chặng đường rất tự hào của lực lượng cảnh sát kinh tế.

Nguyên Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Đảng, Nhà nước đánh giá rất cao vai trò của cảnh sát kinh tế trong đấu tranh phòng chống tội phạm, đặc biệt là tội phạm tham nhũng, tiêu cực - Ảnh: VGP/Vũ Phong

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, theo đồng chí, trong bối cảnh tình hình mới, lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu đang đứng trước những yêu cầu và thách thức gì để tiếp tục hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó?

Nguyên Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Đảng, Nhà nước đánh giá rất cao vai trò của cảnh sát kinh tế trong đấu tranh phòng chống tội phạm, đặc biệt là tội phạm tham nhũng, tiêu cực. Thông qua các "đại án" kinh tế, nhân dân đánh giá rất cao chiến công và ngày càng tin tưởng vào lực lượng cảnh sát kinh tế. Tuy nhiên, chúng ta cũng phải thẳng thắn nhìn nhận những thách thức mà cảnh sát kinh tế đang phải đối mặt và chỉ khi nào chúng ta nhìn nhận rõ những thách thức này, đối mặt một cách quyết liệt thì mới có thể vượt qua được.

Bên cạnh những thách thức chung mà các lực lượng đấu tranh phòng, chống tội phạm đều phải đối mặt, lực lượng cảnh sát kinh tế còn có những đặc thù riêng trong hoạt động nghiệp vụ.

Đầu tiên, quyền hạn mà chức năng, nhiệm vụ trao cho cảnh sát kinh tế là rất lớn. Nếu quyền hạn đó được sử dụng một cách đúng đắn thì sẽ phát huy tác dụng rất lớn trong đấu tranh phòng chống tội phạm. Nhưng nếu không có sự kiểm soát một cách nghiêm túc thì theo quy luật chung, nguy cơ bị lạm dụng là điều cần đặc biệt lưu ý.

Thứ hai, môi trường hoạt động của cảnh sát kinh tế là môi trường nhiều cám dỗ do phải đối mặt thường xuyên với khối lượng tài sản lớn, và các quyết định của cảnh sát kinh tế thường ảnh hưởng đến các nguồn lực này. Vì vậy, nếu kỷ luật không nghiêm thì sẽ dễ dẫn đến vi phạm.

Thứ 3, thủ đoạn đối phó phổ biến của tội phạm với cảnh sát kinh tế là thủ đoạn mua chuộc. Cảnh sát kinh tế phải đối phó với "đạn bọc đường" nhiều hơn với đạn đồng. Nếu "đạn đồng" chỉ gây nguy hiểm khi người bắn ngắm trúng mục tiêu thì "đạn bọc đường" lại phụ thuộc vào chính người bị bắn, liệu có đủ bản lĩnh để né tránh hay không.

Thứ tư, sự phát triển nhanh của nền kinh tế, khoa học và công nghệ đang làm xuất hiện ngày càng nhiều loại tội phạm phi truyền thống với phương thức, thủ đoạn tinh vi và phức tạp hơn. Tội phạm công nghệ cao ngày càng phổ biến.

Cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), tiền số, tài sản số, thương hiệu, cơ hội kinh doanh hay tài sản hình thành trong tương lai đều có thể trở thành đối tượng của tội phạm. Nếu cảnh sát kinh tế không giỏi hơn xã hội, không đi trước thời đại, không hiểu được những vấn đề mà thực tiễn cuộc sống đang đặt ra, đang vận hành thì khó có thể hoàn thành nhiệm vụ.

Nguyên Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình đến thăm và chúc Tết cán bộ, chiến sĩ Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 - Ảnh: VGP

Thưa đồng chí, từ những yêu cầu và thách thức đặt ra trong giai đoạn mới, ông muốn gửi gắm điều gì tới các thế hệ cán bộ, chiến sĩ lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu để tiếp tục hoàn thành sứ mệnh được Đảng, Nhà nước và nhân dân tin tưởng giao phó?

Nguyên Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Do được giao quyền hạn rất lớn nên lực lượng cảnh sát kinh tế càng phải đặc biệt coi trọng việc giữ vững kỷ cương, kỷ luật. Muốn thực hiện tốt nhiệm vụ bảo đảm trật tự, kỷ cương trong quản lý kinh tế thì trước hết kỷ luật trong chính lực lượng phải thật nghiêm.

Như tôi đã nói, môi trường hoạt động của lực lượng cảnh sát kinh tế luôn tiềm ẩn nhiều cám dỗ. Tổ chức Đảng và đơn vị có thể thường xuyên giáo dục, nhắc nhở, kiểm tra, giám sát, nhưng khi đối diện với cám dỗ, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về mỗi cá nhân. Vì vậy, mỗi cán bộ, chiến sĩ cảnh sát kinh tế phải không ngừng tự rèn luyện bản lĩnh, nâng cao sức đề kháng trước những cám dỗ vật chất. Rèn luyện, phấn đấu, giữ gìn là "đề kháng" lớn nhất. Nếu không đủ khả năng nhận diện và vượt qua những "viên đạn bọc đường", rất dễ sa ngã. Các đồng chí có thể lập được hàng nghìn chiến công, khám phá hàng nghìn vụ án, nhưng chỉ một lần vấp ngã cũng có thể dẫn đến sai lầm và từ một sai phạm rất dễ trượt dài sang những sai phạm khác.

Đấu tranh với tội phạm kinh tế trong bối cảnh nền kinh tế phát triển năng động đòi hỏi lực lượng cảnh sát kinh tế phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ và hiểu biết toàn diện. Bên cạnh bản lĩnh chính trị, mỗi cán bộ, chiến sĩ cần có kiến thức sâu về kinh tế, được tích lũy từ thực tiễn công tác, từ doanh nghiệp, từ nhân dân và từ đồng nghiệp. Chỉ khi hiểu được những vấn đề mà thực tiễn cuộc sống đang đặt ra thì chúng ta mới có thể đưa ra những quyết định sáng suốt và đúng đắn.

Vấn đề cuối cùng, đó là trong bối cảnh tư duy quản lý, pháp luật và quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước đang có nhiều đổi mới, lực lượng cảnh sát kinh tế cần quán triệt đầy đủ tinh thần này trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Đảng đã có chủ trương về việc xem xét miễn trừ trách nhiệm đối với những sai phạm vì lợi ích chung, không xuất phát từ động cơ tư lợi; đồng thời chấp nhận những sai sót trong quá trình thử nghiệm, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, pháp luật luôn cần thời gian để hoàn thiện và không phải lúc nào cũng theo kịp sự vận động nhanh của thực tiễn. Vì vậy, không phải mọi sai phạm đều bắt nguồn từ động cơ vụ lợi mà có thể xuất phát từ những khoảng trống pháp lý, từ quá trình thử nghiệm hoặc mong muốn thúc đẩy phát triển nhưng dẫn đến sai sót.

Trong bối cảnh đó, mỗi quyết định của lực lượng cảnh sát kinh tế phải bảo đảm đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, đồng thời phải thấu hiểu thực tiễn, khách quan, công tâm và có tính nhân văn để người dân, doanh nghiệp cảm nhận được sự công bằng của pháp luật.

Kẻ một đường ngang làm chuẩn mực để xử lý đôi khi đúng về mặt pháp luật nhưng chưa chắc đã tối ưu về hiệu quả tổng thể. Do đó, lực lượng cảnh sát kinh tế cần đồng hành với quá trình đổi mới sáng tạo, gắn chặt nhiệm vụ bảo vệ an ninh, an toàn với kiến tạo phát triển, lấy phòng ngừa là chính và không chỉ phòng ngừa, đấu tranh, xử lý vi phạm, mà phải chủ động kiến nghị hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, kinh doanh, tăng cường lắng nghe, thấu hiểu cộng đồng doanh nghiệp, nhân dân, bảo đảm hiệu quả tối ưu, lợi ích tốt nhất cho đất nước, cho nhân dân, cho nền kinh tế. Làm được điều này có nghĩa là cảnh sát kinh tế vừa có tài, vừa có tâm, vừa kiến tạo phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Xin trân trọng cám ơn đồng chí!

Anh Thơ (thực hiện)