Vết rạn trong quan hệ đồng minh

Trụ sở NATO tại Brussels, Bỉ. (Ảnh: THX/TTXVN)

Động thái này được coi là một đòn giáng mạnh vào các đồng minh châu Âu, những nước coi sự hiện diện của Mỹ như một yếu tố răn đe quan trọng chống lại các mối đe dọa an ninh, đồng thời gây tổn hại tới mối quan hệ chiến lược xuyên Đại Tây Dương.

Tổng thống Donald Trump đã ra lệnh cho Lầu năm góc rút khoảng 5.000 binh sĩ khỏi Đức, đưa số lượng binh sĩ Mỹ ở lại quốc gia châu Âu này trở lại mức trước năm 2022. Số binh sĩ rời khỏi Đức sẽ chiếm 14% trong số 36.000 binh sĩ Mỹ đóng quân tại đây và động thái này dự kiến sẽ ảnh hưởng đến một lữ đoàn chiến đấu, thậm chí có khả năng cả các lực lượng khác của Mỹ hiện đang đóng tại Đức.

Quân đội Mỹ hiện diện rất đông đảo tại Đức từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai và Chiến tranh lạnh. Đức là nơi đặt một số cơ sở quân sự của Mỹ, bao gồm trụ sở của các bộ chỉ huy châu Âu và châu Phi, căn cứ không quân Ramstein và một trung tâm y tế ở Landstuhl, nơi điều trị những binh sĩ bị thương từ các cuộc chiến ở Afghanistan và Iraq. Căn cứ không quân Ramstein đóng vai trò là trung tâm vận chuyển và chỉ huy chính cho các hoạt động quân sự của Mỹ ở châu Âu, châu Phi và Trung Đông. Trong khi đó, Grafenwoehr là cơ sở huấn luyện lớn nhất của lục quân Mỹ ở châu Âu.

Người phát ngôn chính của Lầu năm góc Sean Parnell nhấn mạnh, quyết định rút quân được đưa ra sau cuộc xem xét kỹ lưỡng của Bộ Chiến tranh về bố trí lực lượng tại châu Âu, nhằm đáp ứng các yêu cầu và điều kiện thực tế tại chiến trường. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng, quyết định này nhằm thực hiện lời đe dọa của ông Trump sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz có lời lẽ chỉ trích nặng nề việc Washington thiếu chiến lược trong cuộc chiến của Mỹ chống Iran.

Tin tức về việc rút quân đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các nghị sĩ Dân chủ trong Quốc hội Mỹ cũng như một nhóm các nhà hoạch định chính sách ở Washington. Họ cho rằng, động thái này sẽ làm suy yếu lợi ích an ninh của Mỹ, ảnh hưởng tới việc triển khai sức mạnh quân sự của Mỹ vào Địa Trung Hải, Trung Đông và châu Phi. Các nhà phân tích cho rằng, việc rút quân khỏi Đức sẽ gây ra khó khăn về hậu cần và cuối cùng sẽ làm tổn hại đến lợi ích của Mỹ.

Mối quan hệ đồng minh giữa Mỹ và châu Âu vốn “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt” sau những bất đồng sâu sắc liên quan cuộc chiến ở Ukraine, vấn đề hòn đảo chiến lược Greenland. Tổng thống Trump không ít lần tỏ ra thất vọng trước sự thiếu sẵn lòng của các đồng minh châu Âu trong những nỗ lực tăng cường sức mạnh của liên minh quân sự NATO. Ông đã nhiều lần hối thúc đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng.

Vết rạn trong quan hệ giữa hai bờ Đại Tây Dương ngày càng lớn, nhất là khi nhà lãnh đạo Mỹ chỉ trích NATO từ chối hỗ trợ Washington trong cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Việc một số đồng minh NATO không hỗ trợ Mỹ trong chiến dịch liên quan Iran, trong đó có việc hạn chế sử dụng căn cứ quân sự và không phận đã khiến Mỹ cho rằng cần đánh giá lại vai trò và giá trị của NATO đối với lợi ích quốc gia. Mỹ thậm chí còn tuyên bố có thể rút khỏi liên minh quân sự này. Washington cảnh báo, nếu các căn cứ tại châu Âu không còn được sử dụng để phục vụ lợi ích của Mỹ, hoặc các đồng minh không cho phép Washington dùng trong những thời điểm cần thiết, thì cần đặt lại vấn đề về ý nghĩa của liên minh.

Các đồng minh trong NATO đã chuẩn bị tinh thần cho việc rút quân của Mỹ kể từ khi ông Trump nhậm chức, với cảnh báo từ Washington rằng, châu Âu sẽ phải tự lo liệu an ninh trong tương lai khi mà Washington tập trung hơn vào an ninh biên giới và khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Hồi tháng 10 năm ngoái, Mỹ đã xác nhận sẽ giảm sự hiện diện quân sự tại các biên giới NATO với Ukraine. Quyết định cắt giảm 1.500-3.000 binh sĩ Mỹ được đưa ra đột ngột và gây lo lắng cho đồng minh Romania, nơi NATO vận hành một căn cứ không quân. Châu Âu cũng quan ngại về các vấn đề như việc Mỹ triển khai lại hệ thống tên lửa Patriot và đạn dược từ Đức sang Trung Đông.

Với mối liên kết lịch sử sâu sắc và vận mệnh gắn bó lâu dài, Mỹ luôn khẳng định coi trọng quan hệ chiến lược với châu Âu và mong muốn cùng các đồng minh hợp tác chặt chẽ, bảo đảm lợi ích quốc gia, trong bối cảnh địa chính trị nhiều biến động. Tuy nhiên, những rạn nứt trong quan hệ đồng minh NATO đã khiến châu Âu nhận thấy cần chủ động hơn trong việc bảo đảm an ninh của chính mình. Liên minh châu Âu (EU) đang tăng cường năng lực chiến lược trong các lĩnh vực như không gian, tình báo và năng lực phòng vệ, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia thành viên nhằm xây dựng nền tảng quốc phòng vững chắc hơn trong thời gian tới để giảm sự phụ thuộc vào “chiếc ô an ninh” không còn vững chắc như xưa của Mỹ.

ANH THƯ